Column Peter de Waard

Is een omslagstelsel niet begrijpelijker dan de hogere wiskunde van het pensioensysteem?

Veelvuldig is het debat over de pensioenen in Nederland vergeleken met dat over de Brexit in Groot-Brittannië. Geen akkoord kan de verhitte gemoederen tot bedaren brengen. Elke nuance is zoek en de meesten kijken naar de eigen belangen.

Er is ook een verschil. De voor- en nadelen van de Brexit kunnen nog tegenover elkaar worden gezet. Het Nederlandse pensioensysteem is hogere wiskunde. Het is een kapitaaldekkingsstelsel. Hierbij moet in een glazen bol worden gekeken naar het jaar 2050, terwijl geen zinnig mens weet wat 1 oktober 2019 gebeurt.

Er is daarom een speciale actuariële opleiding nodig om enigszins een inschatting te maken van inkomsten, toekomstige uitgaven, beleggingen, voorzieningen en risico’s. Buitenstaanders raken al gauw de weg kwijt in het oerwoud van dekkingsgraden, tweede en derde pijlers, franchises en middelloonregelingen.

Dat betekent echter niet dat zij er geen mening op na houden. Op dit moment vliegt iedereen elkaar in de haren – zo niet in de voetbalkantine, dan wel op Twitter. Daarbij zijn er twee standpunten: de pensioenfondsen zwemmen in het geld, of de pensioenfondsen dreigen bankroet te gaan. Het pensioendebat is ontaard in een heilloze welles-nietesdiscussie. En daarbij winnen de hardste schreeuwers het meestal van de beste rekenaars.

Een omslagstelsel, zoals de AOW, is tenminste goed uit te leggen. Samen wordt een bepaald bedrag ingelegd om de ouderen, de werklozen of de arbeidsongeschikten een uitkering te geven. Als 100 miljoen voor uitkeringen nodig is en er zijn 1 miljoen mensen die dat moeten opbrengen, moet ieder 100 euro premie betalen.

Maar in een kapitaalsdekkingsstelsel spaart iedereen verplicht voor een ‘gegarandeerde uitkering’ in de verre toekomst, die deels ook is gebaseerd op solidariteit. Wie de pech heeft op zijn 66ste te gaan hemelen ziet zijn geld gaan naar een totaal onbekende die 95 wordt.

Twee of drie decennia geleden maakte niemand zich daar druk over. De pensionado’s van toen, die zich de hongerwinter herinnerden, waren allang blij. De babyboomers stonden nog ver van hun pensioen af. Er kwamen wel overzichten, maar niemand wilde eigenlijk weten – laat staan zich er druk over maken – hoe het systeem in elkaar stak.

Er werd vertrouwd op autoriteiten die riepen dat het nergens zo goed geregeld en gegarandeerd was als in Nederland. De demografische tijdbom, die al in de verte zichtbaar was, werd niet ontmanteld. Zelfs toen eindloonstelsels in middelloonstelsels veranderden, hield men zich van den domme.

Maar sinds duidelijk is dat niemand meer op zijn 62ste achter de geraniums kan gaan zitten en garanties niet blijken te bestaan, lijkt het land te klein om al het onrecht te verwerken.

Misschien is een omslagstelsel beter. Maar Nederland heeft geen Boris Johnson die aan eindeloze discussies een einde gaat maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden