ColumnPeter de Waard

Is dit het grootste vredestekort in vaderlandse geschiedenis?

1922 lijkt niet het meest opwindende jaar in de vaderlandse geschiedenis te zijn geweest, behalve dat vrouwen tijdens de Tweede Kamerverkiezingen voor het eerst mochten meestemmen. Wel werd er een record gevestigd dat 98 jaar bleef staan: dat van het hoogste begrotingstekort in de 207-jarige geschiedenis van het koninkrijk.

Minister van Financiën was dat jaar jonkheer Dirk Jan de Geer, die tijdens de Tweede Wereldoorlog als premier in Londen in diskrediet raakte. Hij gaf veel geld uit aan de aanleg van een rioleringsstelsel in het land. Daarnaast liepen de militaire uitgaven op en was er een economische krimp.

Hierdoor resteerde op de begroting een gapend gat van omgerekend 200 miljoen euro – 10 procent van het toenmalige bbp, zo rekende het CPB twee jaar geleden uit.

Wopke Hoekstra’s begroting zal dit jaar een tekort tonen van 11,8 procent van het bbp. In klinkende munt is dit 92 miljard euro. En dat kan een ‘onbreekbaar’ record worden als de situatie na 1 juni niet snel verbetert. Het tekort is al groter dan de hele rijksbegroting van minister Wim Duisenberg in het ‘Sinterklaas’-kabinet Den Uyl. Bij een overschot van 1 miljard euro per jaar – zoals in 2019 – zou het tot het jaar 2112 duren voordat de schade van de coronacrisis is hersteld.

Hoekstra heeft het voordeel dat de Nederlandse staatsschuld in de afgelopen jaren fors is gedaald, in tegenstelling tot die van de meeste andere eurozonelanden. De rente op de leningen waarmee het tekort wordt gefinancierd, zal 0 procent of nagenoeg 0 procent zijn. Dat was wel anders in 1982, toen het tekort opliep tot 5,9 procent – het op twee na grootste naoorlogse tekort – en toenmalig minister Fons van der Stee 12,75 procent rente moest betalen op een tienjarige staatslening. Het grootste naoorlogse tekort was dat in 1995, met 8,7 procent van het bbp.

Maar dat had een technische oorzaak. In dat jaar werden de woningbouwcorporaties verzelfstandigd en kregen ze van het Rijk hun toekomstige subsidies als bruidsschat mee. Het hoogste begrotingstekort tijdens de kredietcrisis werd bereikt in 2010, toen de rijksoverheid 273 miljard euro uitgaf en 240 miljard aan belastingen en andere inkomsten binnenhaalde – een tekort van 5,7 procent van het toenmalige bbp.

Alleen tijdens de twee laatste oorlogsjaren, toen sprake was van een totale lockdown, zouden de tekorten op de rijksbegroting nog veel groter zijn geweest, hoewel deze cijfers niet echt betrouwbaar zijn.

In 1944 liep het tekort zelfs op tot ruim 40 procent van het bbp, berekende het CBS eens. Toen roofden de Duitsers het land leeg en leed het volk daadwerkelijk honger, waar iedereen nu met de herdenking van 75 jaar bevrijding weer aan wordt herinnerd.

In de zomer van 1945 was Nederland totaal verarmd en was een geldsanering nodig waarbij iedereen een nieuw tientje (‘het tientje van Lieftinck’) kreeg.

Hopelijk zal zo’n sanering nu niet nodig zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden