Reportage

Is de NS klaar voor drukste spoormaand ooit?

De NS moest vorig jaar beloven te zorgen voor voldoende plaats in zijn spitstreinen. Wat is daarvan terechtgekomen, zo aan de vooravond van de drukste spoormaand uit de geschiedenis?

Bij NedTrain in Amsterdam worden de oude DDM1 dubbeldekkers gereedgemaakt voor nieuw gebruik.Beeld Guus Dubbelman

Het is niet de bedoeling van de Nederlandse Spoorwegen (NS) reizigers nu al bang te maken. Niettemin deze aankondiging, die niet op vertrekborden zal staan en ook niet wordt omgeroepen op stations: donderdag breekt de drukste maand uit de geschiedenis aan.

De NS voorziet dat in september een recordaantal passagiersritten (33,3 miljoen; tegen 31,6 miljoen gemiddeld per maand) wordt gemaakt. De economie trekt aan, de werkloosheid daalt, de schoolvakanties zijn (bijna) voorbij. Al jaren geldt: steeds meer mensen (moeten) kiezen voor de trein.

Tekort aan materieel heeft de NS nog altijd. De treinen stromen weer vol. Zoals de mailboxen van de NS weer volstromen met weinig complimenteuze teksten over 'staan' en 'haringen in ton'.

Vanaf 5 september wordt veertig jaar oud, opgelapt materieel in de dienstregeling opgenomen. De oudste dubbeldekker van de NS, de zogeheten DDM1, 'ruikt' nog naar de jaren zeventig (de kleur oranje overheerst in het interieur; hele rijtuigen hebben - nu dichtgemaakte - asbakjes) maar staat er in een NS-werkplaats in Amsterdam-west glanzend bij. Als nieuw.

Als de DDM1 volgende week werkelijk rondrijdt met reizigers - alleen in Noord-Holland - ziet hij er van buiten vermoedelijk al snel weer slonzig uit. Van de oude DDM1-treinen, waarvan de laatste in 2010 uit de dienstregeling werd gehaald, hebben de werknemers van NS-dochter NedTrain er 11 met 44 rijtuigen 'als nieuw' gemaakt.

Althans, als nieuw zolang ze binnen staan, in de werkloods in Amsterdam-West. Eén opgeknapt exemplaar stond wegens ruimtegebrek een nachtje buiten, aan de kant van de Zaanstraat, beschermd door niets meer dan een metershoog ijzeren hekwerk. Onmiddellijk werd het door graffitispuiters te grazen genomen.

Beeld Guus Dubbelman

'Onuitroeibaar, dat gedoe', stelt projectleider materieel Henk Kwint (52) in de werkplaats koeltjes vast. In het slopen en opknappen van de eerste NS-dubbeldekkers zitten 80 duizend arbeidsuren. Kwint: 'Het schijnt zo aantrekkelijk te zijn omdat je je kunstenaar waant. Je mailt een foto aan een andere kunstenaar, zeg in Maastricht, want daar kan jouw kunstwerk zomaar aankomen...'

De opgelapte DDM1 is de afgelopen weken mondjesmaat ingezet in de spits tussen Enkhuizen en Zaandam, bij wijze van proef. Machinisten die nooit eerder met de dubbeldekker hebben gereden kregen tevoren bijles, uitmondend in een certificaat. Kwint: 'Het huidige materieel heeft een pneumatisch-elektrische rem, de DDM1 remt alleen pneumatisch. Daardoor heb je een langere remweg. Dat is even wennen.'

Gepensioneerd technisch personeel van NedTrain meldde zich spontaan om mee te werken aan het weer op het spoor krijgen van de DDM1. Het wemelt in Nederland van de treinliefhebbers onder wie velen die beroepshalve met het spoor van doen hebben gehad.

In de werkplaats vertellen personeelsleden van NedTrain met gepaste trots over de ombouw van de afgeschreven DDM1-treinstellen. NS krijgt er in één klap 8.700 sta- en zitplaatsen bij. 'Hiermee biedt de NS meer vervoerplaatsen dan ooit', laat de deze zomer aangetreden directeur operatie Marjan Rintel weten.

Henk Kwint waarschuwt op voorhand. 'De DDM1 heeft geen wifi en geen airco.' Voor het overige: de trein is zo solide als wat. 'Maar het zijn en blijven oldtimers.'

En waar doen ze toch aan denken? Kwint: 'Inderdaad, ze werden gebruikt als speciale voetbaltrein naar De Kuip.'

De echte nieuwe trein komt straks

De NS kwam herfst vorig jaar zwaar onder vuur te liggen vanwege een tekort aan materieel. Het regende klachten over volgepropte treinen. Het kabinet verweet de NS een slechte bedrijfsvoering door te laat nieuw materieel te bestellen. Daarbij: de aantrekkende economie verraste het spoorbedrijf.

Op zijn beurt werd de NS ook door het kabinet verrast: er komt toch een ov-studentenkaart voor mbo'ers (de grootste onderwijsrichting) waardoor de NS-planning danig in de war werd geschopt. Zelfs het aanhouden van de ov-kaart voor andere groepen studerenden was aanvankelijk niet de bedoeling van de politiek.

Overigens gaat die mbo-regeling pas 1 januari volgend jaar in. Onder druk van de klachtenstroom en ter voorbereiding op het vervoeren van die nieuwe reizigersgroep beloofde de NS rond Kerstmis vorig jaar beterschap met het treffen van spoedmaatregelen.

De nieuwe NS Sprinter, de Flirt.Beeld Novum RegioFoto

Hoe staat het er voor? Eerder dit jaar creëerde het spoorbedrijf 4.500 zit- en staanplaatsen door de invoering van een 'pitsstop' bij het onderhoud. Op meerdere plekken werden treinen die eigenlijk een langere onderhoudsbeurt verdienden, razendsnel weer in goede staat gebracht. Ook de ombouw van een deel van de eerste klas in bepaalde treinstellen tot tweedeklaszitplaatsen moet enig soelaas bieden voor de klagende rezigers. Er zijn hiermee duizend extra tweedeklaszitplaatsen bijgekomen.

Nog groter is de winst dankzij het weer in roulatie brengen van de oudste NS-dubbeldekker, de DDM1. De invoering van het eerste volledig nieuwe materieel waarmee de krapte wordt bestreden, de zogeheten Flirt Sprinters van de Zwitserse treinenbouwer Stadler, wordt bij de nieuwe dienstregeling (december dit jaar) ingepland.

Het gaat om 44 van de 58 bestelde Flirts die in het zuiden en het oosten van het land op het spoor komen. Ze worden geleidelijk in de dienstregeling opgenomen. De Flirt is qua interieur een rijdende reclame voor Piet Mondriaan. Bekende blokjesmotieven zijn tot in de toiletten doorgevoerd.

Vanaf 2018 wordt de vloot uitgebreid met 118 Sprinters SNG van de Spaanse treinenbouwer CAF. Op het NS-terrein in Amersfoort staat vanaf mei een zogeheten 'mock-up' (getrouwe kopie) om reizigers alvast een indruk te geven. Een mooie trein, met veel hout erin. En zonder hinderlijk vuilnisbakje bij de vierpersoonscompartimenten. Op de balkons staan straks vuilnisbakken voor (gescheiden) afval.

Nog weer later, in 2021, verwacht NS ook de intercityvloot ingrijpend te kunnen vernieuwen. In dat jaar komen er 79 intercity's van de Franse treinenbouwer Al stom bij. Een aantal daarvan moet ook de vaste berijder worden van de HSL, het tracé waarover de geflopte Fyra reed. En van Den Haag naar Eindhoven, gedeeltelijk over de hogesnelheidslijn.

Nog meer ruimte voor de NS-klant, maar dan in de bus, maakt het spoorbedrijf vandaag bekend: zo komen er extra spitsbussen tussen Noord-Brabantse steden en station Utrecht Centraal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden