Is de huidige economische feeststemming een voorbode van nieuwe zeepbel plus crisis?

Een vergelijking door het CBS met de hoogconjunctuur 10 jaar geleden leert dat de champagne nog wel even kan blijven vloeien.

Beeld anp

Op het menu voor vandaag: smakelijke cijfers van het Centraal Planbureau (CPB). De Nederlandse economie groeit ook in 2018 hard, de werkloosheid blijft dalen en de burger krijgt weer meer te besteden. Dat is althans wat, voorafgaand aan de groeiraming van het CPB, de afgelopen week al werd voorspeld door de economen van De Nederlandsche Bank (DNB), Rabobank, ABN Amro en ING.

Maar juichen we niet te hard? Stapt Nederland in dezelfde valkuil als tien jaar geleden, toen het aan de vooravond van de grootste economische crisis sinds de jaren dertig bleek te staan? Het CBS publiceert woensdag een vergelijking tussen die twee perioden van hoogconjunctuur. De conclusie lijkt geruststellend. De Nederlander kan voorlopig rustig gaan slapen.

Net als in 2007 zit de Nederlandse economie alweer vier jaar flink in de lift. Maar de verschillen domineren, concludeert het CBS aan de hand van twaalf economische indicatoren. 'De eerste tekenen van de naderende economische neergang waren al zichtbaar (...) eind 2007', schrijven de onderzoekers. 'Niet alleen was het consumentenvertrouwen destijds al stevig onderuitgegaan, ook waren de omstandigheden voor uitvoer, consumptie en investeringen al aan het verslechteren.'

Dat is nu niet het geval. Het meest verontrustende zijn nog de aandelenbeurzen en in de grotere steden ook de huizenprijzen. Beide staan op een hoger niveau dan eind 2007. Bestaande koopwoningen zijn weliswaar gemiddeld dik 4 procent goedkoper dan tijdens de piek van voor de crisis, maar in Amsterdam liggen de prijzen 26 procent hoger. De verklaring ligt voor de hand: zowel de beurzen als het vastgoed zijn aan de stimulerende middelen. Het goedkopegeldbeleid van de Europese Centrale Bank duwt de prijzen omhoog.

Parallellen met juni 2007 stuk duidelijke

Rest de vraag of het CBS wel de goede vergelijking trekt. Wat als het niet naar precies tien jaar geleden had gekeken, maar juni 2007 had genomen als vergelijkingspunt? Dan zijn de parallellen ineens een stuk duidelijker - en angstaanjagender. Net als nu bevond het consumentenvertrouwen zich op een hoogtepunt. Om daarna snel te kelderen. Die zomer begon aan de overkant van de oceaan de Amerikaanse hypotheekcrisis.

Toch suggereren ook andere cijfers dat de vette jaren nog niet voorbij zijn. Historisch gezien duren perioden van economisch herstel in Nederland gemiddeld ruim zes jaar, rekende De Nederlandsche Bank maandag voor in een rapport. Op dit moment heeft de economie er pas vier jaar en drie kwartalen zonder recessie op zitten. Het zou betekenen dat de huidige hoogconjunctuur nog anderhalf jaar door kan gaan. Minstens, want het huidige herstel volgt op een ongekend diepe crisis.

Zeepbelvorming

Met één indicator houdt overigens noch het CBS, noch DNB rekening. Die is psychologisch, en misschien wel de belangrijkste. De beroemde econoom John Kenneth Galbraith sprak in dat kader ooit van 'financiële vergeetachtigheid'. Volgens hem leerde de geschiedenis dat het pas écht link wordt zodra mensen zich weinig meer herinneren van de vorige crisis.

Met andere woorden: pas als de waarschuwingen voor financiële bubbels verstommen en de jubelstemming compleet is, moet je je écht zorgen gaan maken.

Zo bezien bevindt Nederland zich aan het slot van 2017 niet in de gevarenzone. In een peiling die ING vorige week publiceerde, typeerde namelijk de helft van de ondervraagden de huidige economische groei als zeepbelvorming. Als het om de aandelen- en woningmarkt gaat, vertrouwt zelfs bijna driekwart het niet.

'We zijn de afgelopen crisisjaren verleerd te geloven in groei', concludeerde hoofdeconoom Marieke Blom van ING Nederland. Maar die scepsis heeft ook een voordeel. Van de financiële vergeetachtigheid waarvoor Galbraith waarschuwde, is vooralsnog weinig te merken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden