De Kwestie Peter de Waard

Is bankroet groter taboe dan een scheiding?

Over een scheiding komen de meesten wel heen. Niet voor niets doen Nederlanders dat massaal ondanks de praktische problemen met bezoekregelingen, alimentaties en het verlies van een sociaal netwerk.

Een bankroet is in dit land een veel statusondermijnender en daardoor ook dramatischer gebeurtenis. Veel gefailleerden raken in een depressie doordat ze zich maatschappelijk mislukt voelen. Vervolgens eindigen ze in een of andere sociale regeling vanwege faalangst.

In Angelsaksische landen als de VS of Groot-Brittannië is het een uitdaging om weer op te klimmen uit het diepe dal, net als een voetballer die een slecht seizoen heeft gedraaid het volgende jaar weer de ster kan worden.

In het katholieke Nederland van voor de reformatie waren mensen die hun schulden niet terugbetaalden misdadigers. Ze werden gelijkgesteld met dieven, straatschenders en vijanden van de algemene welvaart. Op wanbetaling stond de zwaarste straf: ‘ter dood metter koorde, sonder verdrag, faveur, ofte dissimulatie’.

Maar het calvinisme strafte pas in het hiernamaals. Na de reformatie werd het faillissement met de mantel der liefde bedekt. Nederland was in 1627 het eerste land waar het faillissement uit de criminele sfeer werd gehaald.

In Amsterdam werd dat jaar een zogenoemde desolate boedelkamer ingericht, waar crediteuren oninbare vorderingen konden indienen. Daarna kreeg de schuldenaar zes weken de tijd om met de crediteuren tot een schikking te komen.

Lukte dat niet dan werden zijn eigendommen op een boedelveiling verkocht. Rembrandt van Rijn had het geluk onder dit regime te vallen toen hij in 1656 failliet ging. Vier jaar later kon Rembrandt weer aan de slag dankzij een zogenoemde doorstart. Zijn mooiste schilderwerken dateren van na die tijd. Een eeuw eerder had hij hier op het schavot aan een touw gehangen.

In Engeland zou hij in zijn tijd een oor zijn kwijtgeraakt. De Britse koning Jacobus vaardigde deze straf uit voor een bankroet. Twee eeuwen later was de straf iets minder gruwelijk. Maar in Engeland en in Frankrijk - denk aan Mr Micawber in Dickens David Copperfield of vader Acquin in Malots Alleen op de Wereld - konden onbetaalde schulden nog worden afgekocht met celstraf.

Wie failliet durft te gaan, durft ook risico’s te nemen. Het gemiddeld aantal bedrijfsfaillissementen bedraagt in Nederland 420 per maand. Dat is niet alleen veel lager dan in de VS (17.325), maar ook minder dan in landen met een lager bbp en kleinere bevolking zoals Zweden en België met gemiddeld 700 faillissementen per maand.

Misschien moet de sociale status van gefailleerden in de kletsprogramma’s op televisie wat worden opgepoetst. Over de kijker wordt elke avond heel wat kommer en kwel uitgestort, zoals fysieke en psychologische aandoeningen. Maar met een faillissement loopt niemand nog te koop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden