'IQ-maatregel getuigt van politieke domheid'

AMSTERDAM - Deskundigen en gemeentes maken zich ernstige zorgen over de zogenoemde IQ-maatregel. In het kader van de bezuinigingen wil het kabinet dat mensen met een IQ tussen de 70 en 85 geen aanspraak meer kunnen maken op AWBZ-zorg. Dit zou betekenen dat duizenden mensen geen recht meer hebben op bijvoorbeeld begeleid wonen of dagbesteding.

'Dit plan getuigt van een onvoorstelbare politieke domheid', zegt Aryan van der Leij, hoogleraar Orthopedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam. Een slechte zaak, voegt Robert Didden toe. Hij is bijzonder hoogleraar orthopedagogiek van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Besparing
Komend voorjaar stuurt staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (Welzijn) een brief naar de Kamer met de uitwerking van de plannen die in het regeerakkoord zijn aangekondigd. De IQ-maatregel gaat vanaf 2012 in, en moet op termijn een besparing van 250 miljoen euro per jaar opleveren. 'Het is heel vervelend voor mensen die nu bepaalde steun krijgen, en dat straks niet meer', zegt een woordvoerder. Ze benadrukt dat het ministerie in overleg is met alle betrokken partijen om de problemen zo klein mogelijk te houden.
Volgens de hoogleraren orthopedagogiek is het echter een illusie dat je de behoefte aan AWBZ-hulp alleen kunt afmeten aan de intelligentie. 'We moeten 18 miljard euro bezuinigen, en dan is het natuurlijk flauw als iedereen zegt: niet op mijn gebied', zegt Xavier Moonen, die als onderzoeker verbonden is aan de Koraalgroep en de Universiteit van Amsterdam. Maar, stellen hij en zijn collegga's, de gedachte dat je kunt besparen door de IQ-grens strikter te maken is te simpel.

In principe vallen mensen met een IQ van 50 tot 70 in de categorie licht verstandelijk beperkt. Mensen met een IQ van 70 tot 85 worden zwakbegaafd genoemd. Een laag IQ hoeft niet tot problemen te leiden. Didden: 'Je kunt best een IQ van boven de 70 hebben, maar juist meer hulp nodig hebben omdat je kampt met schulden of psychische problemen.'

Verschil
Daar komt bij dat er verschil zit tussen de IQ-testen en dat de uitkomst ervan ook kan verschillen als je deze doet nadat iemand iets heftigs heeft meegemaakt of onder invloed is van alcohol of drugs.
Een woordvoerder van het ministerie wijst erop dat internationaal de grens ook op een IQ van 70 wordt gezet en dat pas sinds 2005 mensen met een IQ tussen de 70 en 85 in aanmerking komen voor AWBZ-zorg.

Volgens Moonen zijn deze veronderstellingen onjuist. 'Ook vóór 2005 werden deze mensen geholpen uit de AWBZ-pot. En als je kijkt naar de internationale literatuur zie je dat de heersende overtuiging is dat je niet sec moet kijken naar het IQ. Dat zegt te weinig over hoe je functioneert in een samenleving.'

Naar schatting telt Nederland zo'n miljoen zwakbegaafden. Didden schat dat enkele honderdduizenden specifieke hulp nodig hebben.
De angst van de gemeenten is dat door de AWBZ-bezuinigingen mensen met een IQ boven de 70 voortaan aankloppen voor hulp. Zij vrezen echter onvoldoende expertise en middelen te hebben om hen voldoende te helpen. Komen ze in de problemen of wil je preventieve begeleiding geven, dan moet de hulp voortaan betaald worden uit gemeentepotten, stelt de Amsterdamse wethouder Lodewijk Asscher. 'Maar hoe doe je dat? Hierop wordt ook bezuinigd. Zo wil het kabinet op jeugdzorg al 300 miljoen euro bezuinigen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden