Ingenieus kwelscherm houdt water op akkers zoet

Een wereldprimeur in Zeeuws-Vlaanderen. Een ingenieus kwelscherm vangt zout water op dat onder de dijk door sijpelt. Het beschermt kwetsbaar landbouwgebied en drinkwaterwinning.

Polder in Zeeuws-Vlaanderen. Beeld
Polder in Zeeuws-Vlaanderen.Beeld

Aan de rand van een akker van boer Marnix Verbrugge in de Perkpolder te Kloosterzande, Zeeuws-Vlaanderen, steken een zestigtal witte kopjes uit de klei. Het zijn de uiteinden van 15 meter lange kwelbuizen die verticaal de grond in zijn geslagen. De buizen vormen samen een kwelscherm dat zout water uit de Westerschelde verhindert onder de dijk door te stromen en Verbrugges gewassen te beschadigen.

Door de eb- en vloedwerking van de zee drukt een zoutwaterkolom van vijf meter op de Westerscheldebodem. 'Daardoor schuift zout water diep onder de dijk door. De buizen vangen die kwelstroom op en beschermen de zoetwaterbel onder de akker van de boer', zegt grondwaterexpert Perry de Louw van kennisinstituut Deltares.

Het is voor het eerst in de wereld dat een dergelijke kwelvoorziening zoetwater beschermt. Als boeren niet kunnen sproeien in een droge periode kunnen ze de helft van hun oogst verliezen. Boer Verbrugge teelt aardappelen, wortelen, tarwe, bieten, uien en bruine bonen op 90 hectare Zeeuwse klei. 'In de zomer moet ik soms beregenen', zegt Verbrugge. 'Daarvoor gebruik ik een zoetwaterbel die recht onder mijn akker ligt. Dat zoute water kan die bel aantasten.'

Sinds de zomer is het zoute water een stuk dichterbij gekomen. Rijkswaterstaat heeft 75 hectare van de Perkpolder teruggegeven aan de Westerschelde. Het nieuwe buitendijkse getijdengebied brengt veel meer natuurwaarden in het gebied, doordat slikken en schorren droogvallen tijdens eb en weer onderlopen met vloed. Verderop wordt woningbouw en recreatie gerealiseerd.

Boer Verbrugge was niet blij toen Rijkswaterstaat het plan lanceerde om de in onbruik geraakte polder onder water te zetten na het opheffen van de veerdienst Kruiningen-Perkpolder. 'We hebben het aangevochten tot en met de Raad van State, maar we verloren', aldus Verbrugge. Zeg 'Hedwigepolder' en heel Zeeland slaat op tilt. Vruchtbare, op de zee veroverde landgrond onder water zetten, ligt gevoelig.

null Beeld
Beeld

Zoetwaterbel

Maar het lijkt erop dat het systeem zo goed werkt dat de zoetwaterbel groeit. 'We hebben het een half jaar beproefd', zegt De Louw. 'Uit de test blijkt dat vrijwel alle zoute kwelwater in de buizen en putten terecht komt: 400 duizend liter per dag.' De aanlegkosten bedragen ongeveer 800 duizend euro.

Het systeem vangt de drukverschillen op en kan ons ook leren omgaan met zeespiegelstijging, aldus Deltares. Niet alleen verzilting van belangrijke landbouwgebieden in laaggelegen delta's kan een halt worden toegeroepen. 'We kunnen hiermee misschien zelfs drinkwaterwingebieden pal aan de kust ontzien', zegt De Louw. 'Hele landen beschermen is niet mogelijk, maar we kunnen nu cruciale kuststroken over enkele kilometers lengte beschermen tegen zoutwater van onderaf.'

Of het een nieuw exportproduct van Hollands watervernuft wordt, moet blijken. Positief is professor Theo Olsthoorn, emeritus-hoogleraar grondwaterexploratie aan de TU Delft en niet betrokken bij het Zeeuwse project. 'Ik denk dat dit werkt. Het charmante is dat het zoute water vanzelf in de buizen stroomt en als het ware mee-ademt met de zeespiegel', zegt Olsthoorn. 'Er zijn wel veel buizen en putten nodig, zestig stuks voor een kilometer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden