India experimenteert met cash voor arme

India gaat als proef armen 7 tot 10 euro per maand geven. Dit moet het door en door corrupte systeem van subsidies op voedsel en brandstof vervangen. De eerste resultaten zijn hoopvol.

Vrouwen verpakken specerijen. Zij worden gesteund door de Indiase vrouwenvereniging SEWA, die al eerder met succes is begonnen met het verstrekken van geld aan armen.Beeld getty

India geeft een nieuwe impuls aan de wereldwijde trend om armen geld te geven in plaats van hen te steunen met allerlei projecten. Vanaf september worden subsidies op voedsel en petroleum in een aantal proefgebieden vervangen door het overmaken van 500 tot 700 rupees (7 tot 10 euro) per maand naar bankrekeningen van arme gezinnen. De regering van premier Narendra Modi wil het liefst het hele sociale stelsel vervangen door zulke directe betalingen aan burgers.

Dat zou het grootste programma van 'cash transfers' ter wereld kunnen worden, maar met een heel ander oogmerk dan de succesvolle programma's om armen geld te geven in Brazilië, Mexico en Zuid-Afrika. Daar was het bedoeld om een sociaal vangnet te knopen; Modi (een conservatieve hindoepoliticus met een neo-liberaal economisch beleid) zet het in als middel om het systeem van zijn socialistische voorgangers van de Congrespartij om zeep te helpen.

Geen wonder dat in India een fel debat woedt over de plannen. Er zijn weinig Indiërs dolenthousiast over de bestaande hulp aan de armen, een ondoorzichtige kluwen aan maatregelen, een nationaal distributiesysteem geplaagd door corruptie bij de ambtenaren die ze moeten uitvoeren. De hoogste ambtenaar voor de invoering van cash transfers, Peeyush Kumar, zei tegen persbureau Reuters dat 10 tot 15 procent zou kunnen worden bespaard op de 21 miljard dollar die de staat jaarlijks aan subsidie op voedsel en brandstof uitgeeft door de corruptie uit te schakelen.

'Als Modi succesvol is, wordt de keten van patronage verbroken en krijgen armlastige individuen simpelweg een bedrag op hun bankrekening,' schreef economisch journaliste Rupa Subramanya onlangs in Foreign Policy. De armen zijn dan niet langer onderworpen aan de grillen van plaatselijke ambtenaren en politici. Deze 'revolutie' wordt mogelijk door toename van het aantal bankrekeningen, schrijft ze. Nu heeft maar de helft van de Indiërs een rekening; door een stimuleringsprogramma van de overheid zijn er binnen een jaar 147 miljoen rekeningnummers bijgekomen.

Geen alternatief

Tegenstanders vrezen echter dat de regering van de Bharatiya Janata-partij de oude schoenen zal weggooien voor er nieuwe zijn. Die uitkeringen zijn op kleine schaal misschien leuk, maar toch zeker geen alternatief voor alle bestaande armenhulp, betoogde de econoom Mihir Shah in de krant The Hindu. Wat moeten de armen met een handvol geld als ze geen vaardigheden hebben er iets mee te doen en de overheid niet zorgt voor gezondheidszorg, onderwijs of voedselleveranties waaraan ze hun geld kunnen besteden. Het is 'de luie uitweg' voor de falende overheid, vindt hij: 'geef iedereen een aalmoes' en klaar is kees.

Toch begon de verschuiving van subsidies naar gelddonaties al - heel geleidelijk - onder de vorige regering onder leiding van de Congrespartij (2004-2014). Partijleider Sonia Gandhi zette zich ervoor in. Zowel de Wereldbank als het VN Ontwikkelingsprogramma (UNDP) in India promoten de cash transfers vanaf 2009.

Het grootste programma van de vorige regering om armen te helpen - gegarandeerd honderd dagen betaalde arbeid per jaar voor arme gezinnen op het platteland - werd gezien als een vorm van geldovermaking op voorwaarden (gegadigden moeten goedgekeurd worden als arm en krijgen dan een bewijskaartje). Het programma werd snel omstreden vanwege corruptie, fraude en inefficiëntie. Maar volgens Shah, die in een adviescommissie van de vorige regering zat, is het de plicht van de regering zulke programma's te verbeteren en corruptie tegen te gaan, niet ze op te heffen.

Magische oplossingen

In The Indian Express schrijft Rakshita Swamy, een adviseur van UNDP: 'Cash transfers worden voorgesteld als magische oplossingen om ontwikkelingsdoelen te bereiken in gezondheidszorg, onderwijs, voedselzekerheid.' Maar door de aandacht te verleggen worden de tekortkomingen van het sociale stelsel niet verholpen.

Sarath Davala, een activist die een boek schreef met een pleidooi voor een basisinkomen in India, reageerde in The Indian Express. Swamy doet net of de aanpak een verborgen 'samenzwering om te privatiseren' is, schrijft hij. Maar moeten de Indiërs zich niet schamen dat bij de distributie van gesubsidieerd voedsel en brandstof 48 procent verdwijnt? En dat de overheid zelf toegeeft dat elke rupee die een arme krijgt 3,65 rupee aan overhead kost?

De kritiek wekt verbijstering bij de actiegroepen die begonnen met de nieuwe aanpak, vooral de invloedrijke SEWA, de vereniging van zelfstandig ondernemende vrouwen. De experimenten van SEWA met giften zonder voorwaarden in een aantal dorpen in Madhya Pradesh (een deelstaat in het hart van India) zijn een groot succes, blijkt uit een evaluatierapport. Ze worden gesteund door Unicef, het VN-kinderfonds. Ieder lid van de gemeenschap krijgt maandelijks 4 euro overgemaakt (kinderen 2 euro, betaald aan hun moeder). Dat is ongeveer eenderde van het geld waarover dorpelingen normaliter beschikken.

Verbetering

Vergeleken met dorpen in de omgeving zonder deze donaties was verbetering te zien op allerlei vlak: binnen een maand had bijna iedereen een bankrekening, er werden meer groenten gegeten en verbouwd, kinderen gingen vaker naar school, hun prestaties gingen omhoog, er werden schriften gekocht, de schulden van sommige gezinnen namen af, er werden gereedschappen en zaden voor de landbouw gekocht. Bijna niemand gaf het geld uit aan alcohol of tabak.

Alles wijst erop dat die kleine duw in de rug net genoeg is om een arme in staat te stellen zich uit de armoede op te werken. Volgens SEWA is daarbij essentieel: geef evenveel geld aan iedereen (bepalen wie arm genoeg is, is vragen om corruptie en vriendjespolitiek en is bovendien duurder), geef het niet aan gezinnen maar aan individuen, dat helpt vrouwen en gaat ruzie in het gezin tegen.

Misschien de belangrijkste tip, en een waarschuwing voor Modi: geef het geld als een vorm van basisinkomen dat vrij te besteden is, want als het alleen aan bijvoorbeeld voedsel of petroleum mag worden besteed, doemt het probleem op van controle, misbruik, bureaucratie en corruptie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden