InterviewSjaak van der Velden

In welk land word je ondanks alle kritiek die je mag hebben, als patiënt nog zó goed verzorgd?

Sjaak van der Velden:  ‘Of je nou heel oud of gammel bent, een verstikkingsdood verdient niemand.’ Beeld Jiri Büller
Sjaak van der Velden: ‘Of je nou heel oud of gammel bent, een verstikkingsdood verdient niemand.’Beeld Jiri Büller

Meer dan een jaar zijn we inmiddels beperkt in onze vrijheid. Heeft het ons veranderd? ‘Coronalijer’ en vakbondshistoricus Sjaak van der Velden kwam na een barre tocht langs intensive cares en ziekenzalen tot de conclusie dat we eigenlijk in een ‘heerlijk land’ leven.

Het scheelde weinig of de politie had Sjaak van der Veldens voordeur ingetrapt. Dat lag aan een wat onbelichte onhebbelijkheid van het coronavirus, vertelt de revaliderende vakbondshistoricus (66) met Rotjeknorse tongval: door de ademnood krijgt het brein te weinig zuurstof, waardoor coronapatiënten nogal van het padje kunnen raken.

‘Dat is het nadeel als je alleen woont, dan kun je daar gewoon doodliggen. Mensen zijn dan zo in de war dat ze het niet meer doorhebben, dat zuurstofgebrek. Als je dan niks doet en denkt van: ‘Nou, ik ga maar naar bed’, is het einde oefening.’

Bevel huisarts

‘Kun je me naar het ziekenhuis brengen?’, appte de net gepensioneerde stakingsexpert van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis op 13 oktober aan zijn vriend Arie. Dat was vlak nadat de huisarts was geschrokken over hoe moeilijk de tot doctor gepromoveerde ex-timmerman, ex-kroegbaas en ex-walser bij Hoogovens inmiddels sprak. Onmiddellijk naar het ziekenhuis, beval de huisarts.

‘Tien minuten later belt Arie: ‘Ik sta voor de deur’. Ik zeg: ‘Oké, ik kom er zo an, effe wachten’. En vervolgens blijf ik gewoon zitten op de bank, weet je wel. Het drong niet echt tot me door. Op een gegeven moment ga ik beneden achter m’n bureau zitten, dat voor het raam staat. Aan de andere kant van het raam stond Arie, en ik zwaaide gewoon naar hem. Ik dacht, ‘Ja joh, wat maak je je nou toch druk man?’

Vriendschap

Zijn radeloos ijsberende vriend belde 112. ‘De mensen van de ambulance zeiden: ‘Hij moet er echt uit, anders gaat het fout.’ De politie stond klaar om de deur in te trappen, maar toen kwam net m’n zoon Paco aan met de huissleutel.’ Binnen vonden de ambulanciers hem op de toiletpot, met zijn broek omhoog, ‘volslagen de weg kwijt’. En zo begon een bijna vier maanden durende zwerftocht langs ziekenhuizen, zorghotels en revalidatiecentra.

Corona bewijst weer hoe cruciaal vriendschap is, zegt Van der Velden. ‘Zonder Arie had het allemaal heel anders kunnen aflopen!’, schrijft hij in het boek dat hij meteen maar over zijn ziekenhuisavonturen pende. Geen dag ging voorbij zonder kameraad of een van zijn twee kinderen aan zijn ziekbed, al dan niet met kerststol, e-reader of bos bloemen onder de arm. ‘Als ik één dag niet had geschreven op Facebook, zeiden mensen al: ‘Joh, gaat het wel goed met je?’ Dat heeft mij echt steun gegeven, dat er zoveel mensen mee bezig waren. Het was een bevestiging dat ik een leuke ploeg vrienden heb, in allemaal configuraties met mekaar.’

Vergeetachtig

‘Jezus!’, zegt hij, verrukt over ‘configuraties’ – ‘Heb ik toch nog een mooi woord gebruikt!’ Dat zegt hij niet uit dikdoenerij, maar omdat corona zijn geheugen danig heeft versjteerd – handig, als historicus. Sindsdien tast hij vaker vergeefs naar woorden – ‘ghettoblaster’, ‘Afghanistan’ – en is hij vergeetachtiger.

‘Vorige week bij m’n dochter op de koffie dacht ik opeens: ‘Hé, ze is zwanger!’ Maar dat had ze me allang verteld, ze heeft me de echo nog laten zien, ze is al zes maanden zwanger. Dat wist ik niet meer, ik zag het aan de buik.’

Daarom stoort het hem dat sommigen corona nog altijd bagatelliseren. ‘Ik zit in een Facebook-groep voor mensen met langdurige coronaklachten. Die telt inmiddels bijna 20 duizend leden. Dan kun je corona toch niet afdoen als ‘stevige griep’, denk ik dan.’

Voor corona had Van der Velden een 24-karaats-conditie, ondanks een ‘licht’ hartinfarct in 2014 en veertig jaar multiple sclerose. Post-corona voelt hij zich ‘een dweil’. ‘Gisteren heb ik denk 1500 meter gelopen, op de bonnefooi bij vrienden langs. Die waren er overigens niet, kon ik gelijk weer terug, beetje stom. Terwijl ik voor corona fluitend 20, 25 kilometer op een dag wandelde, of van m’n woonplaats Leiden naar m’n moeder in Rotterdam fietste – op een gewone fiets hè, geen e-bike.’

Dor hout

Doodgeërgerd heeft hij zich aan het columnistengeklets van Marianne Zwagerman over corona als ‘zeis’ door ‘het dorre hout’. Aangrijpend beschrijft hij in zijn boek het sterfbed van zijn 94-jarige kamergenoot, na het iPad-vaarwel van haar (klein)kinderen. ‘Natuurlijk ging het om een oude dame, maar wie weet had ze zonder corona nog een paar leuke jaren met haar familie kunnen beleven. En bovenal, of je nou heel oud of gammel bent, een verstikkingsdood verdient niemand.’

Een onuitwisbare indruk maakte het ziekenhuispersoneel. Lyrisch is Van der Velden over de toewijding waarmee de ‘eindeloze rij vooral vrouwelijke, onherkenbaar in het plastic verpakte maanwezens’ zijn doorligwonden verzorgden, zijn ‘kuchende gratenpakhuis’ spekten met lasagne of zijn bed verschoonden nadat hij er per abuis de inhoud van zijn urinaal overheen had gekieperd.

Of over de intensivist die hem van zijn duistere gedachten genas toen Van der Velden half december voor de derde maal op de intensieve care belandde en het einde zag naderen. ‘Hij zei: ‘Het feit dat we u naar de ic brengen geeft aan dat wij vertrouwen hebben dat we u er doorheen kunnen slepen. Want als we denken dat het niet zinnig is, dan doen we het niet, daar is de ic ook veel te duur voor.’

Heerlijk land

‘Ik ben natuurlijk altijd een mopperaar geweest politiek gezien – niks is goed, dat vind ik eigenlijk vaak nog steeds’, lacht de ex-werknemer van het wetenschappelijk bureau van de SP. ‘Maar door mijn maanden in het ziekenhuis ben ik er wel op gewezen van ‘God, wat leven we in een heerlijk land’, weet je wel – een land waar je ondanks alle kritiek die je kan hebben zó goed verzorgd wordt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden