ANALYSE

In strijd tegen de krimp vecht Limburg ook tegen leegstand

Reclamespotjes, nieuwe banen: alles doet de provincie eraan om meer inwoners te krijgen. Maar de bevolking blijft slinken.

Heerlen, 2011. Hier zijn op de plaats van gesloopte flats fruitbomen geplant. Alles is beter dan leegstand. Beeld Marcel van den Bergh
Heerlen, 2011. Hier zijn op de plaats van gesloopte flats fruitbomen geplant. Alles is beter dan leegstand.Beeld Marcel van den Bergh

Twee jaar geleden was het groot nieuws in Limburg: het Centraal Bureau voor de Statistiek meldde dat de bevolkingskrimp in de provincie na 2007 'vrijwel was gestopt' - in 2011 was er zelfs sprake geweest van lichte groei. Sommige bestuurders kraaiden victorie: zie je wel, ons beleid om de regio aantrekkelijker te maken als woon- en werkgebied werpt zijn vruchten af. Denk maar eens aan al die reclamespotjes: 'Zuid-Limburg, je zal er maar wonen.'

De praktijk was weerbarstiger. De bevolkingskrimp was slechts 'gedempt' door de komst van duizenden migranten, met name Oost-Europese arbeiders in land- en tuinbouw. Nog steeds stierven er meer mensen dan er geboren werden, of zoals oud-burgemeester Paul Depla van Heerlen dat ooit verwoordde: 'Er rijden hier meer lijkwagens dan babywagens.' En nog steeds vertrokken er meer mensen uit Limburg naar andere provincies dan omgekeerd.

Door met krimp

Uit de laatste CBS-cijfers blijkt dat de Limburgse bevolking gewoon doorkrimpt. In maart stond de teller op 1,117 miljoen mensen. Dat is minder dan vorig jaar (1,118 miljoen) en eervorig jaar (1,120 miljoen). Natuurlijk zijn er verschillen tussen regio's en gemeenten. Maar de algemene trend, ook in de bevolkingsprognoses, is neerwaarts. Zelfs Noord-Limburg ontkomt daar niet aan, ook al beweerde toenmalig wethouder Mark Verheijen van Venlo in 2010 nog vrolijk dat krimp aan dat deel van de provincie voorbij zou gaan.

Het is langzaam gegaan, maar ook bij Limburgse bestuurders is het besef doorgedrongen dat ze niet meer louter in termen van groei moeten denken en handelen. Dus niet meer nieuwe woonwijken bouwen, maar juist woningen slopen. In februari maakte provinciebestuurder Eric Koppe nog een subsidieregeling bekend voor 'de sloop en samenvoeging van woningen'.

In Parkstad Limburg, het samenwerkingsverband van gemeenten rond Heerlen en Kerkrade, slaan bevolkingskrimp en vergrijzing het sterkste toe. De voormalige 'oostelijke mijnstreek' beschouwt zich zelfs al als proeftuin voor andere krimpregio's. De gemeenten hebben samen met corporaties en provincie geïnvesteerd in de 'herstructurering van het woningbestand': enkele duizenden oude woningen werden gesloopt, enkele honderden nieuwe woningen gebouwd.

Het tij keren

Het doel was het terugbrengen van de leegstand. Want leegstand leidt tot verloedering en zet de huizenprijzen onder druk. Het aantal leegstaande woningen is de afgelopen acht jaar gedaald van ruim 5 tot 4 procent. De laatste tijd wordt ook nadrukkelijk gekeken naar de 'leegstand' van koopwoningen, die vaak slecht onderhouden en nauwelijks verkoopbaar zijn.

In Midden-Limburg proberen gemeenten ook gezamenlijk afspraken te maken over de toekomst van allerlei voorzieningen, zoals scholen, zwembaden, voetbalvelden, gezondheidscentra en culturele accomodaties. Want ook die worden getroffen door de bevolkingskrimp. Moet elk dorp zijn school behouden? Welke afstand is acceptabel om naar het zwembad te gaan, of een sport te beoefenen buiten het eigen dorp?

Natuurlijk worden in de provincie pogingen ondernomen om het tij te keren. Dat gebeurt niet alleen met reclamespotjes om mensen uit de Randstad te verleiden, maar de provincie en gemeenten investeren ook in nieuwe werkgelegenheid. Zo worden tientallen miljoenen euro's gestoken in 'kenniscampussen', zoals Chemelot in Geleen en de Health Campus in Maastricht. Ook het midden- en kleinbedrijf krijgt met speciale kredietfaciliteiten een steuntje in de rug.

Op de plaats waar flats zijn gesloopt zijn fruitbomen geplant. Beeld Marcel van den Bergh
Op de plaats waar flats zijn gesloopt zijn fruitbomen geplant.Beeld Marcel van den Bergh

Roeien tegen de stroom in

Maar alle stimuleringsmaatregelen ten spijt: het is roeien tegen de stroom in, betoogde de nieuwe bijzonder hoogleraar demografische transitie, menselijk kapitaal en werkgelegenheid aan de Universiteit Maastricht Frank Cörvers vorig jaar oktober. Vooral hoogopgeleiden blijven de provincie verlaten. 'De krimp bestrijden lijkt illusiepolitiek', concludeerde Dagblad de Limburger.

Maar niets doen is geen optie, dan hakt de bevolkingskrimp er nog veel harder in. De provincie moet blijven werken aan 'een vitale, aantrekkelijke regio', aldus hoogleraar Cörvers. Want krimp op zich hoeft volgens hem 'geen reden te zijn om te somberen, al krijg je wel met allerlei leegstandsproblemen te maken'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden