In Kazan smeulde het Russische protest al weken

Duizenden inwoners van de Russische stad Kazan zijn forse bedragen kwijt door corruptie van de elite, die tot het sluiten van een grote bank heeft geleid.

Een groep demonstranten in Kazan. Beeld Pascal Dumont

Rusland staat of valt bij mensen als Joeri Lobojko. Een ondernemer die 7 jaar geleden een drukkerijtje opende en nu vijf mensen in dienst heeft. Zijn advertentiebanieren langs de weg naar Kazan maken nieuwe bedrijfjes bekend, zoals de kruidenier met zijn zelfgemaakte roggebroden. Maar de banieren die vandaag in de kofferbak van Lobojko liggen, zijn geen advertenties.

Demonstreren tegen de autoriteiten is niks voor Lobojko. Zolang zij maar van zijn drukkerij afblijven. Maar nu zijn ze ervandoor met zijn banktegoed. Het geld waar hij een printer van wilde kopen voor banieren op groot formaat, 3 bij 6 meter. Een jaar had hij ervoor gespaard.

Waar is zijn geld gebleven? Lobojko, donkere zonnebril op, bromt. 'In offshores natuurlijk.'

Demonstratie

Na vijf stille jaren verschijnen er tekenen van opstand in Rusland. Afgelopen zondag demonstreerden tienduizenden mensen in tachtig steden tegen corruptie van de Russische regering. Het waren de grootste protesten in vijf jaar.

In Kazan smeult het al weken. Het is een van de steden waar duizenden mensen hun geld kwijtraakten door wanbeleid en corruptie van een regionale elite, tevens het bestuur van Tatfondbank, de tweede bank van deelrepubliek Tatarstan. De rot was zo groot dat de bank begin deze maand moest sluiten.

Joeri Lobojko (links) samen met zijn partner. Joeri verloor 250 duizend roebel. (4 duizend euro). Beeld Pascal Dumont

Zo ging het met meer dan driehonderd Russische banken in de afgelopen drie jaar. Elvira Nabioellina, voorzitter van de centrale bank, heeft carte blanche van president Poetin om de bezem door de corrupte bankensector te halen - alleen de grote staatsbanken lijken nog veilig, en de thuisbank van Poetins vrienden.

Liberalen als Nabioellina zijn de wonderchirurgen van de president: zij moeten het land in leven houden ondanks veldtochten, een annexatie en lage olieprijzen. Dat gaat niet met een bankensector die sinds de jaren negentig wordt bestierd door regionale maffiabazen.

Zelfs banken van deelrepublieken en van de machtige orthodoxe kerk gaan op slot. Meestal worden ze overgenomen, maar steeds vaker gaat het als bij Tatfondbank, een top-50 bank van Rusland: in vrije val. Met de schoonmaak krijgen rekeninghouders de rekening gepresenteerd van decennia aan corruptie in hun bank.

De stad die Lobojko vanuit oostkant binnenrijdt, is een van de meest welvarende steden van Rusland. Je ziet het aan de afvalbakken tussen de minaretten van de Tataren en de uikoepels van de christenen: alleen in Kazan worden ze op tijd geleegd.

Elvira Nabiullina. Beeld anp

Verzetsplannen

In het noorden van het Istanbul aan de Wolga, in een kelder, schetst een nette man in streepjestrui de verzetsplannen op een whiteboard. Timoer Dzjabarov was ook klant bij Tatfondbank. Voornaam en achternaam mogen voluit in de westerse krant, ook al gaat hij zich uitspreken tegen de Russische autoriteiten.

'Wilt u weten hoeveel ik kwijtgeraakt ben? 7 miljoen roebel. Daar had ik twee appartementen van kunnen kopen voor mijn kinderen.'

Dzjabarov liet het geld rollen in de lokale machinebouw. Zijn metalen buizen in de verwarmingscentrale houden Kazan op temperatuur in de laatste wintermaand. 'Ik voelde me veilig hier', zegt Dzjabarov. 'De regering liet ondernemers met rust. Ik was misschien geen vurige patriot, maar laten we zeggen dat ik een brave burger was.'

Timoer Dzjabarov, ondernemer in de metaalindustrie, verloor 7 miljoen roebel. (114.000 euro). Beeld Pascal Dumont

Die tijd is over. Een lange man stuntelt het keldertje binnen met een computer en plastic postvakjes. Het meubilair van hun nieuwe werkplek bestaat uit vier gebroken stoelen en een kast met waterkoker, suikerklontjes en vier boeken. Met een grimas smijt Dzjabarov een ervan op tafel. 'Hier, het wetboek.'

Er zijn rechtszaken op komst tegen hem. Van leveranciers die hem metalen buizen geleverd hebben en nu op geld wachten. Zijn vijf werknemers heeft hij moeten ontslaan. Geld dat hij naar de belastingdienst overmaakte, is nooit aangekomen - Dzjabarov weet wel waar het gebleven is. 'Ver weg.'

Hij voelt zich bedrogen door de machthebbers in Tatarstan, maar ook door die in Moskou. Inclusief president Vladimir Poetin. Die had op tv had gezegd dat de centrale bank samen met de republiek er alles aan zou doen om rekeninghouders hun geld terug te geven. Dzjabarov: 'Toen dacht ik: oké, er wordt echt wat voor ons gedaan.'

Een groep demonstranten protesteert in Kazan tegen de sluiting van de TatFondBank. Beeld Pascal Dumont

Nu gebruiken de ondernemers van Kazan een Russisch gezegde voor de bemoedigende woorden van hun president: ze zijn met een hooivork in stromend water geschreven.

De rot in Tatfondbank, voor de helft in handen van de regering in Tatarstan, bleek veel erger dan de centrale bank dacht. De bank in Kazan manipuleerde de papieren die ze naar Moskou stuurde. Het kapitaalgat was niet problematisch, maar onoverbrugbaar: 97 miljard roebel (1,6 miljard euro). Tweederde van alle leningen bleek te verdwijnen in het zakenimperium van de manager van de bank.

Kazan gezien vanaf de Kazanka-rivier. Beeld Pascal Dumont

'Ze verzinnen getallen, strippen de bank van bezittingen, ontvluchten het land en blijven daar met het geld van de rekeninghouders, zonder gevaar voor bestraffing', klaagde Nabioellina, de voorzitter van de centrale bank, onlangs in een Russisch tijdschrift. 'In tegenstelling tot andere landen moeten wij voortdurend uitzoeken of we worden voorgelogen door bankbesturen.'

Ditmaal lijkt de centrale bank voorgelogen door de overheid van een deelrepubliek. Tatarstans minister-president was de bestuursvoorzitter van de bank. De manager die leningen naar zijn eigen bedrijven overboekte, was een van de rijkste mensen van de republiek. Hij is inmiddels gearresteerd.

Volgende klappen

Zelfs Venera Salachova, vip-klant bij Tatfondbank, is haar Audi Q5 ingestapt richting het protest. Met haar bouwmarkt ten zuiden van Kazan is ze een van de succesvolste ondernemers in de regio. Ze is 10 miljoen roebel kwijt (160 duizend euro). 'Dat ligt in Cyprus nu.'

Door de ramen van haar SUV zijn de laatste sporen van haar spaargeld te zien: de banieren in het gesloten hoofdkantoor van Tatfondbank hangen er nog. Joeri Lobojko deed het drukwerk voor de bank. De deuren van een bank verderop zijn ook dicht - meegesleurd in de val van Tatfondbank. De volgende klappen zullen waarschijnlijk vallen in de Straat van Saïd Galejev, op het straatnaambordje aangegeven in Tataars en Russisch. Niemand vertrouwt de lokale bankjes daar nog.

Ondernemers verhuizen hun geld naar AK Bars, de enige regionale bank die te groot is om te vallen, denken ze. Alternatief is een van de glinsterende kantoren van de federale banken. Maar die komen uit Moskou. De Russische hoofdstad is hier nooit echt vertrouwd sinds tsaar Ivan de Verschrikkelijke Kazan veroverde van de islamitische Tataren. 'Misschien wil Moskou controle krijgen over ons geld', zegt Venera Salachova achter het stuur.

Venera Salachova, verkoper van bouwmaterialen, verloor 10 miljoen roebel. (162.000 euro). Beeld Pascal Dumont

Presidentsverkiezingen

Anti-corruptiepoliticus Aleksej Navalny is al neergestreken in Kazan. Begin deze maand opende hij een partijkantoor schuin tegenover de dichte Tatfondbank. Navalny wil dat het Kremlin hem volgend jaar toelaat tot presidentsverkiezingen, ook al is hij door een veroordeling uitgesloten van deelname.

Voorlopig zien de ondernemers van Kazan maar één man die het geld terug kan brengen: Vladimir Poetin. Nu nog zijn aandacht trekken. Lobojko wil demonstreren in Moskou, maar de vergunning is afgewezen. Salachova wil naar de rechter, maar de centrale bank moet eerst nog op een brief reageren. Misschien dat de westerse journalist het Kremlin kan bellen, suggereert Dzjabarov.

Bij het monument voor de buskruitfabriek worden de banieren van Joeri Lobojko uitgerold. De ondernemers zijn gekomen, maar toch mist er iemand. 'Heeft u iemand van het Eerste Kanaal gezien?', vraagt Ilmira. Ze wil de erfenis van haar vader terug, want op dit moment kan de economiestudie van haar dochter in Sint-Petersburg niet doorgaan.

Maar er is niemand van het Eerste Kanaal, de grootste televisiezender van Rusland, bestuurd door het Kremlin. 'Waarom praten ze niet over ons', zegt Ilmira. 'Ze praten iedere dag over hoe we mensen in Syrië redden, en op de Krim. Maar mensen in eigen land laten ze stikken.'

Zakenvrouw Ilmira poseert na een protest tegen de sluiting van de TatFondBank. (81.000 euro). Beeld Pascal Dumont

Lees verder

Oppositieleider krijgt 324 euro boete en 15 dagen cel na massademonstratie tegen Poetin
De Russische oppositieleider Alexsej Navalny moet 324 euro betalen voor het organiseren van 'een illegaal protest' in Moskou afgelopen zondag. Ook moet hij 15 dagen de cel in vanwege het niet opvolgen van bevelen van een politieagent.

Rapport Aleksej Navalny: 'schone' premier Medvedev enorm corrupt
Begin maart kwam Navalny met een onderzoek van zijn anticorruptieorganisatie FBK waaruit blijkt dat Medvedev tal van paleizen, luxueuze villa's, jachten en zelfs wijngaarden bezit in Rusland en het buitenland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden