In Duitsland kreeg hij een beroepsverbod, hier verbrandden zijn varkens. Wie is hij?

Verdient 'de Vleesman' ook hier een beroepsverbod?

Adriaan Straathof kwam in opspraak door de grote brand in megavarkensstal De Knorhof. Dat was niet voor het eerst. In Duitsland kreeg de zakenman-varkenshouder al een beroepsverbod, vanwege ernstig varkensleed op zijn bedrijven. Wie is hij?

Hoe bont moet je het maken om in Duitsland een beroepsverbod opgelegd te krijgen? Buitengewoon bont, stelt het weekblad Die Zeit in 2015 in een reportage over misstanden in de Duitse varkenshouderij. Daarin figureert prominent Adriaan Straathof, die een jaar eerder zo'n beroepsverbod heeft gekregen, 'het eerste in zijn soort'. Europa's grootste varkensboer mag zich op geen enkel Duits boerenerf meer vertonen.

Nu hangt Straathof mogelijk nog een beroepsverbod boven het hoofd. De actiegroep Varkens in Nood heeft deze week bijna vijftigduizend handtekeningen verzameld onder een oproep om Straathof het werken als varkensboer ook in Nederland onmogelijk te maken. Aanleiding voor de petitie is een verwoestende brand in een 'varkensfabriek' van Straathof, De Knorhof in Erichem. Die megastal heeft noch een blusinstallatie, noch noodvoorzieningen. Bijna twintigduizend varkens komen op 27 juli in de vlammen om.

Het gaat de actiegroep niet om dat ene incident. Volgens Varkens in Nood laat Straathof al jaren zien dat hij winst belangrijker vindt dat het welzijn van zijn varkens. 'Dierenbeschermers, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de Duitse politie constateerden vele misstanden en wetsovertredingen: bloedende en dode biggen; dieren die zonder drinkwater zaten; zieke varkens die aan hun lot werden overgelaten; zeugen in te krappe kooien; en zwakke biggen die door het personeel werden doodgeslagen op de betonnen stalvloer.'

'Als je zoveel personeel hebt, kunnen daar altijd klootzakken tussen zitten'

Wie is deze Adriaan Straathof?

Straathof (62) wil die vraag zelf niet beantwoorden. Hij wordt eind juli gefotografeerd als hij met een van zijn zonen de smeulende restanten van De Knorhof inspecteert. Maar het beantwoorden van persvragen laat hij over aan zelfstandig adviseur Jan Voermans, die al vijftien jaar voor hem werkt. 'Ik heb hem erg hoog zitten als varkenshouder en ondernemer', is diens commentaar over Straathof. Wie Sebava in Veghel belt, het bedrijf van Straathof, hoort: 'Dit nummer is niet in gebruik.'

Varkenshouder Johnny Hogenkamp uit Dalfsen, die netwerkbijeenkomsten houdt waarop Straathof én organisaties als Varkens in Nood hun zegje hebben gedaan, vindt de kritiek op zijn collega overtrokken. Over de mishandeling van varkens in Duitsland: 'Als je zoveel personeel hebt, kunnen daar altijd klootzakken tussen zitten. Je kunt 350 man niet dag en nacht in de gaten houden.' Straathof is in Duitsland altijd als een buitenstaander beschouwd, denkt Hogenkamp. Daarom zou het hem daar lastig zijn gemaakt.

'We kunnen zo ons verhaal vertellen, anders schrijven de media hun eigen verhaal op'

Staatsbedrijven

Straathof 'mijdt het liefst alle publiciteit', aldus een van de schaarse interviews met de varkenshouder. Dat interview verschijnt begin 2013 in het vakblad Pig Business, een vakblad voor de varkenshouderij. Een blad dat gelezen wordt in de wereld van zeugen, beren en biggen, de wereld van varkensrassen als de Landras X Large White, de Piétrain en de Duroc. De wereld waarin de Veghelse 'varkensbaron' zich thuis voelt.

Natuurlijk, ook Pig Business kan niet voorbijgaan aan de commotie rond Straathof. 'Wat een klotevragen', moppert de ondernemer. Toch werkt hij mee aan het interview: 'We kunnen zo ons verhaal vertellen, anders schrijven de media hun eigen verhaal op.'

'Ons verhaal' gaat over de zoon van een boer uit Vrouwenakker bij Schiphol. Als 16-jarige besluit Adriaan de school eraan te geven. Hij zet zijn eigen bedrijf op. Met een broer begint hij in 1973 een boerderij met 150 zeugen, die biggen werpen voor andere varkenshouders. In 1995 scheiden hun wegen zich. Zijn broer stort zich op de koeien, Adriaan op de varkens.

Straathofs filosofie is dat het beter is alles in eigen hand te houden. Drie van zijn vier kinderen werken in het bedrijf.

Straathof heeft al snel meerdere varkensbedrijven in Nederland en één in België. Rond de millenniumwisseling verlegt hij zijn werkterrein naar Duitsland. In de voormalige DDR staan veel voormalige staatsbedrijven te koop. Ze kosten weinig. De Nederlandse zakenman ruikt zijn kans. In 2003 neemt hij zijn eerste Duitse stal in gebruik.

Straathofs bedrijf groeit hard. Als Pig Business Straathof spreekt, is hij eigenaar van tien megastallen in Duitsland, vijf in Nederland, acht in Hongarije en een onbekend aantal in Roemenië. Elke stal heeft gemiddeld vijfduizend zeugen die elk 30 biggen per jaar werpen. Straathof heeft bijna vierhonderd man in dienst. De ondernemer richt elk bedrijf op dezelfde manier in, zodat een werknemer die van locatie wisselt overal blind zijn weg kan vinden. Straathof heeft ook een eigen vloot vrachtwagens. Zijn filosofie is dat het beter is alles in eigen hand te houden. Drie van zijn vier kinderen werken in het bedrijf.

In Nederland legt de NVWA hem tussen 2012 en 2014 geldstraffen op van in totaal 200 duizend euro

In acht jaar tijd 185 vergrijpen

Het 'eigen verhaal' dat de media over hem vertellen is anders. Dat leest als een opsomming van conflicten met toezichthouders, gemeenten, provincies, omwonenden, dierenactivisten en politici. De varkenshouder wordt geregeld aangeklaagd en veroordeeld wegens verwaarlozing van zijn dieren. Alleen al in drie Duitse vestigingen constateert de Duitse overheid bij 200 controles in acht jaar tijd 185 vergrijpen. Die overtredingen komen Straathof op 163 duizend euro aan boetes te staan.

In Nederland legt de NVWA hem tussen 2012 en 2014 geldstraffen op van in totaal 200 duizend euro. Dit 'vanwege ernstige overtredingen met soms ernstig verminderd dierenwelzijn tot gevolg', schrijft staatssecretaris Sharon Dijksma in 2015 aan de Tweede Kamer. 'De mate van overtredingen vind ik zorgwekkend.' De Nederlandse autoriteiten vorderen ook 111 duizend euro aan 'wederrechtelijk verkregen voordeel' - geld verdiend met onwettige activiteiten.

Tekst gaat verder onder de foto

Karkassen

In 2014 barst de bom in Duitsland nadat dierenactivisten heimelijk opnamen hebben gemaakt van misstanden in een stal van Straathof. Te zien is een big, nog ademend, die in een ton boven op een stapel karkassen ligt. In maart vallen zestig politiemensen de biggenfabriek in Genthin binnen. Drie dagen lang verzamelen ze bewijzen. Materiaal dat later dat jaar de basis vormt voor een beroepsverbod. De 'varkensbaron' mag in Duitsland geen dieren meer houden of verzorgen.

Straathof vecht de beslissing aan, maar geeft het jaar daarop het beheer van zijn Duitse bedrijven uit handen. Of hij bij zijn Duitse varkenshouderijen betrokken blijft, en zo ja hoe dan, is duister. En dat blijft zo als hij eind 2016 nog meer afstand lijkt te nemen. De naam van de Duitse onderneming verandert in LFD Holding. In tegenstelling tot de bedrijven van Straathof heeft dat concern wel een website. Daarop staan filmpjes van gezonde varkens en foto's van zorgzame werknemers: 'Wij stellen ons team voor - Hector Soria, veearts.' Het bedrijf meldt per e-mail dat 'de heer Straathof op dit moment direct noch indirect bij het bedrijf is betrokken. Dat geldt ook voor zijn zonen.'

Straathofs tegenstanders zijn niet overtuigd. Ze spreken van 'stromannen' en denken dat de Nederlander achter de schermen ook in Duitsland aan de touwtjes blijft trekken. Het Duitse beroepsverbod geldt voor vijf jaar. 'De Vleesman', zoals Die Zeit hem noemt, zou daarna het roer bij LFD weer kunnen overnemen.

LFD heeft intussen evenmin een onbevlekt blazoen. In april klaagt de dierenrechtenorganisatie PETA het bedrijf aan na een stalbrand in het gehucht Demsin. Er was geen blusinstallatie. Er waren geen noodvoorzieningen. Driehonderd varkens stikten of verbrandden levend.

Controverses rond bedrijven van Straathof in vier dossiers

Dossier Erichem
Het lijvigste Straathof-dossier gaat over zijn varkenshouderij in het Gelderse Erichem, nabij Buren. In dit dorp staat sinds eind jaren zeventig een legbatterij voor vijftigduizend kippen. In 1995 neemt Straathof de boel over. Hij krijgt een vergunning om dertienduizend varkens te houden in wat De Knorhof gaat heten. Omwonenden klagen vanaf het begin over stankoverlast. Er ontstaat juridisch getouwtrek over de vergunning. De gemeente beschuldigt Straathof ervan meer varkens te houden dan toegestaan en haalt in juli 2001 met behulp van een politiemacht 328 boventallige varkens weg. Daarna ontbrandt een lang juridisch gevecht over de milieuvergunning en de vraag hoeveel varkens De Knorhof mag houden. In 2005 wint Straathof de laatste slag. Als de stallen eind juli afbranden, vinden twintigduizend varkens de dood.

Dossier Mariënheem
De inwoners van Mariënheem, gemeente Raalte, verwelkomen in 2014 het faillissement van varkenshouder Wichers Schreur. Ze denken eindelijk af te zijn van de stankoverlast. De vreugde duurt kort. In 2015 neemt Straathof de failliete boedel over. Hij wil in de verbouwde stallen bijna drieduizend varkens meer houden dan de negenduizend die Scheur bezat. De gemeente verwerpt bezwaren van omwonenden die milieuhinder en verkeersoverlast vrezen; zo ook de provincie. De reputatie van de 'varkensbaron' mag het provinciebestuur niet meewegen.

Dossier Creil
In 2003 krijgt Straathof een vergunning voor de verbouwing van een stal in Creil, in de Noordoostpolder, die hij 'de Knorpolder' noemt. Hij mag er veertienduizend varkens gaan houden. In 2006 vragen omwonenden om vernietiging van de vergunning. Straathof zou de varkensmesterij niet binnen drie jaar in bedrijf hebben genomen, zoals de wet vereist. De provincie Flevoland weigert in te grijpen en krijgt gelijk van de Raad van State. In november 2006 krijgt Straathof een boete van 10 duizend euro. Bij een inspectie blijkt de huisvesting van duizend zeugen niet in orde.

Dossier Borsbeke
Rond de millenniumwisseling raakt Straathof in opspraak in Borsbeke, een Belgische gemeente van ongeveer tweeduizend zielen in de provincie Oost-Vlaanderen. Daar heeft de ondernemer sinds 1990 een stal met tienduizend varkens. In oktober 2001 wordt een proefvergunning afgewezen. In 2002 krijgt Straathof te horen dat hij het bedrijf moet afbouwen; de negenduizend varkens die er nog zijn mag hij afmesten tot eind september. Begin oktober houdt de politie de (illegale) aanvoer van varkens tegen. Bij inspectie blijken zich zeshonderd varkens meer in de stal te bevinden dan op de dag dat Straathof het sluitingsbevel kreeg. Het bedrijf wordt verzegeld. Een jaar later melden omwonenden dat er een rattenplaag heerst. De knaagdieren doen zich tegoed aan varkensvoer dat is achtergebleven in silo's.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Adriaan Straathof in 1963 een boerderij begon. Dat moet 1973 zijn. Verder was de achternaam Wichers Scheur verkeerd gespeld. Het moet zijn: Wichers Schreur.