In dit coalitieland is de CPB-doorrekening dankbaar monnikenwerk

'Ons instrumentarium is niet uitgerust voor de revolutie', zei directeur Laura van Geest van het Centraal Planbureau donderdag bij de presentatie van Keuzes in Kaart (KIK), het vuistdikke document waarin de verkiezingsprogramma's van elf politieke partijen zijn doorgevlooid op hun effecten op de overheidsfinanciën en de economie. Dat mag zo wezen, maar het instrumentarium is wel uiterst geschikt voor het smeden van de evolutie.

Beeld de Volkskrant

Hulde voor de elf partijen die zich vrijwillig onderwierpen aan de KIK-test. Ze kunnen, met uitzondering allicht van een afsplitspartijtje, niet ontevreden zijn over het resultaat. De partijen kregen door de bank genomen de effecten waarop ze hoopten. GroenLinks scoort geweldig op milieu-effecten (berekend door het Planbureau voor de Leefomgeving); de SP op de zorguitgaven. De VVD is kampioen lastenverlichting en werk scheppen in de marktsector en D66 is kampioen onderwijs. PvdA en CDA zitten fijn in het midden, net als CU en SGP. Deze KIK is, geholpen door een betere uitgangspositie dan in 2012, een verhaal zonder verliezers.

De marges zijn smal, vooral op de korte en middellange termijn. Alle partijen zwengelen in hun programma's de economische groei een beetje aan, vooral door de koopkracht van huishoudens iets te verbeteren, en duwen zo de werkloosheid omlaag ten koste van de ruimte in de schatkist. Alles in het nette.

Op de lange termijn zijn de verschillen groter, waarbij een aantal partijen een schevere inkomensverdeling voor lief neemt om meer werkgelegenheidsgroei te creëren (vooral de VVD) en andere juist meer inkomensgelijkheid kopen ten koste van werk (vooral de SP). Gegeven de huidige peilingen: als uit het tot nu toe genoemde gezelschap een kabinet geformeerd gaat worden - en laten we het hopen - dan lijkt de SP de eerste afvaller, want op de economische onderwerpen het sterkst afwijkend van de (grootste partij) VVD.

Achter deze hoofdlijnen van KIK gaat een detailwereld schuil die bijna angstaanjagend is. Het document telt 373 pagina waarvan een flink deel bestaat uit dit type zinnetjes:

Partij X intensiveert 0,1 mld euro in geothermie. Partij X intensiveert 0,1 mld euro in scholingsvouchers van 625 euro voor laagbetaalde werkenden.

Ik weet niet wat deze zinnen met u doen, maar ik word er steevast giechelig van. De afstand tussen de grote (sociaal-)economische vragen van deze tijd en dit (voor KIK) laagste detailniveau is enorm. Welk sociaal-liberale principes (want het zijn toevallig D66-zinnen) worden hier in praktijk gebracht? Welke grote strateeg verzon dat de scholingsvoucher 625 euro moest bedragen? Waarom geen 500? Of 1.000?

Maar als ik uitgelachen ben, realiseer ik me weer snel dat deze zinnetjes de voertuigen zijn, niet van de revolutie, maar wel van de evolutie. Want dit zijn de allerkleinste bouwsteentjes waaruit na de verkiezingen het regeerakkoord zal worden opgetrokken. 'Geothermie?', vraagt de formateur straks bij het hoofdstukje Duurzaamheid. En dan zegt D66: 100 miljoen dus. En dan hebben ze het erover met elkaar. En dan komt er 150 miljoen uit. Of 50. Maar als in geen van deze lijstjes geothermie staat, dan gaat het er niet over.

In een tweepartijenstelsel is dit allemaal onzin. Daar staat de grote lijn centraal in de verkiezingen en regelt de winnaar deze details wel achteraf. Maar Nederland is een coalitieland sinds mensenheugenis, en daarom is het zo nuttig dat er vooraf knopen worden geteld, bonen worden gewogen en mieren worden bevredigd. KIK is, als het puntje bij het paaltje komt, dankbaar monnikenwerk.

Straks moet er onderhandeld worden - en dat zal niet makkelijk worden. Anders dan de andere, zijn de KIK-partijen er klaar voor.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.
Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden