de onderneming

In Culemborg staat een berg van 40 miljoen boeken. Het CB zorgt dat die bij u terechtkomen

 Hans Willem Cortenraad, algemeen directeur van CB, in het allernieuwste geautomatiseerde warehouse van CB.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Hans Willem Cortenraad, algemeen directeur van CB, in het allernieuwste geautomatiseerde warehouse van CB.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Bijna elk boek dat in Nederland wordt verkocht komt uit Culemborg. Daar ligt een stapel van 40 miljoen boeken bij het 150-jarig CB. En wat er niet meer ligt, wordt in veel gevallen ter plekke bijgedrukt.

Daar gaat Ilja Leonard Pfeijffer! In een magazijn van CB in Culemborg zoeft een robotkraan langs 30 meter hoge rekken. Moeiteloos torst het smalle gevaarte een pallet met daarop honderden exemplaren van Hotel Europa. De robot laat zijn gewichtige lading op een lopende band zakken, die de boeken de halfduistere ruimte uit rolt.

In een nabijgelegen hal doen order pickers twintig tot dertig stuks van de roman in dozen, die de volgende dag worden afgeleverd bij de boekhandel. Als de selectie is voltooid, hobbelt de geslonken stapel Pfeijffers weer terug het magazijn in. Daar voert de robot hetzelfde dansje nog een keer uit, in omgekeerde richting. Hotel Europa belandt weer op zijn plek in het rek, tussen miljoenen andere boeken die in Culemborg op een lezer wachten.

CB, ooit beter bekend als het Centraal Boekhuis, is met een beetje fantasie de grootste ‘boekhandel’ van Nederland te noemen waar nooit een lezer komt. Het bedrijf vervult een sleutelrol tussen duizend uitgevers en zo’n 1.500 boekverkopers. Het biedt een centrale opslag en centrale catalogus, verzorgt het vervoer naar boekhandels en de rechtstreekse bezorging aan huis voor webwinkels, en verwerkt bestellingen en facturen. Met big data helpt CB het boekenvak ook de juiste inschattingen te maken van de markt.

In het uitgestrekte complex liggen ruim honderdduizend titels opgeslagen. Elke hal en magazijn is op de verschillende omloopsnelheden van boeken ingericht, vertelt Hans Willem Cortenraad, sinds 2003 directeur van CB. In het magazijn waar Hotel Europa wordt bewaard ratelen nog vier robotkranen rond: er komt geen menskracht bij kijken.

Cortenraad: ‘In de hoogbouw liggen de best lopende titels waarvan de boekhandel grotere partijen in een keer bestelt. 24 duizend pallets met fast movers.’ Uit deze bulkvoorraad worden ook de overige distributiemagazijnen bevoorraad.

Er komen uiteraard ook mensenhanden aan te pas om de boeken bij de boekhandel te krijgen.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Er komen uiteraard ook mensenhanden aan te pas om de boeken bij de boekhandel te krijgen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Die ‘hardlopers’ behoren tot de bijna 60 miljoen boeken die CB jaarlijks verwerkt. Daarmee vervult het bedrijf de rol die er exact 150 jaar geleden voor werd bedacht. Zijn vroegste voorganger, het Bestelhuis van den Nederlandschen Boekhandel, werd op 15 april 1871 opgericht om de verspreiding van boeken efficiënter te maken. Want hoewel het boek anderhalve eeuw terug nog een betrekkelijke luxe was en Nederland er slechts een paar honderdduizend in een jaar verslond, was de distributie van boeken toen al een logistieke puzzel.

Totale omzet op peil

Boekhandelaren bestelden bij elke uitgever afzonderlijk en die uitgevers lieten die bestellingen ieder apart bij de verkopers afleveren, per handkar, met paard en wagen en zelfs per boot. Met het Bestelhuis werd de eerste stap gezet naar een enkel centraal depot.

In 1926 werd de naam veranderd in Centraal Boekhuis en zo zou het instituut een kleine negentig jaar blijven heten. Tot in 2012, toen in de magazijnen naast boeken ook medische zorgproducten en modeproducten kwamen te liggen. Het bedrijf ging zich kortaf CB noemen.

Die brancheverbreding had een reden, zegt Cortenraad. ‘De boekverkopen begonnen na 2010 drastisch in te zakken. We hebben toen gekeken naar andere bronnen van inkomsten en welke producten logistiek het best bij ons pasten. Dat waren medische producten en kleding die net zo plat wordt verpakt als boeken.’ De katheters en darmspoelers bleven, de broeken en blouses verdwenen na een paar jaar weer. Het boek is nog steeds CB’s grootste productgroep.

Een bedrijf dat 60 miljoen boeken per jaar verspreidt, lijkt zich geen zorgen te hoeven maken over een fenomeen als ontlezing. Maar CB is een beroerde barometer voor het boekenvak, waarschuwt Cortenraad. ‘Je kunt aan onze cijfers niet aflezen hoe goed het met het algemene boek gaat. Onze totale omzet is alleen op peil gebleven, omdat we het werk overnamen van groothandels die ermee ophielden. Verder zijn we meer schoolboeken en wetenschappelijke werken gaan verspreiden. De verkoop van algemene boeken, fictie en non-fictie voor een groot publiek, loopt wel degelijk terug.’

Om die reden heeft CB zich de laatste decennia op het boek in andere verschijningsvormen gestort, zoals luisterboeken en e-books. In het verleden leidden de digitale uitstapjes wel tot scheve gezichten. ‘Maar uiteindelijk ziet iedereen wel in dat de hele branche en de lezer zijn gediend met een goede beschikbaarheid van boeken’, zegt Cortenraad.

Printstraat

Dat geldt ook voor print on demand, het met speciale printers drukken van een enkel exemplaar of een kleine oplage van een uitverkocht boek. CB stak miljoenen in een ‘printstraat’ die zulke boeken-op-bestelling mogelijk maakt. Niet iedere boekhandelaar vond dat een taak voor CB. Toch is er in elk geval één groot voordeel om print on demand bij CB onder te brengen: ‘Een geproduceerd boek kan direct mee in het logistieke proces. Dat ligt dus snel in de winkel of bij de consument op de mat.’

Print on demand kende een trage start, maar de vraag groeit inmiddels gestaag. Vorig jaar werden er met de printstraat in Culemborg 4 miljoen exemplaren gemaakt. ‘Uitgevers kiezen steeds vaker voor print on demand. Ook dit jaar hebben we meerdere top 10-titels gezien die door de inzet van short print runs steeds beschikbaar bleven voor verkoop. Soms produceerden we van een titel 10 duizend boeken in één week om aan de vraag van de boekverkopers te voldoen’, zegt Hubert de Koning, commercieel manager bij CB.

Ondank de leesmalaise breidt CB zijn opslag- en verwerkingscapaciteit uit. Vorige maand opende koning Willem-Alexander een nieuw geautomatiseerd bakkenmagazijn. In een hal zijn drie gangen opgetrokken met honderd meter lange rekken van ruim Pitrn30 meter hoog. Door elke gang zoeven vijftien shuttles, platte wagentjes op rails, langs 150 duizend bakken met boeken en andere producten.

‘Daarmee spelen we in op de trend van kleinere voorraden, kleinere ordergroottes en tegelijkertijd een toename van het aantal bestellingen’, legt Cortenraad uit. ‘Bovendien neemt het aantal verschillende artikelen dat bij CB op voorraad ligt steeds verder toe.’ De robots bij CB blijven nog wel even met de Pfeijffers slepen.

Naam: CB

Waar: Culemborg

Sinds: 1871

Aantal werknemers: 844

Omzet: 110 miljoen euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden