IMF geeft Soeharto dodelijk medicijn

MET ZACHTE DRANG hebben president Clinton, bondskanselier Kohl en premier Hashimoto de Indonesische president Soeharto zover gekregen om ten overstaan van IMF-president Michel Camdessus zijn eigen doodvonnis te tekenen....

Camdessus beloofde Soeharto dat het Internationale Monetaire Fonds Indonesië zal helpen bij de gezondmaking van zijn door het Aziatische virus getroffen economie. Maar zijn receptuur doet enigszins denken aan die van de Amerikaanse 'zelfmoordarts' Jack Kevorkian, die in zijn roestig Volkswagenbusje levensmoede patiënten aan een zachte dood helpt.

Het IMF heeft zich er niet van afgemaakt met een standaardrecept voor kwijnende Tijgers, die bijvoorbeeld maar eens op zijn westers de broekriem zouden moeten aanhalen. De vijftig maatregelen in het IMF-pakket zijn haarscherp toegesneden op de specifieke omstandigheden van Indonesië. Tot veler verrassing beukt het IMF als een stormram in op het netwerk van Soeharto's naaste vrienden en verwanten, dat zich de afgelopen vijftien jaar het leeuwendeel van de economische macht heeft toegeëigend.

Trefzeker richt het IMF zijn hardste stoten op Humpuss, de burcht van glas en staal waarin Soeharto's jongste zoon zich heeft verschanst. Van al Soeharto's kinderen heeft Tommy het minste zakentalent: zijn kruidnagelmonopolie is een trieste mislukking en zijn 'Indonesische' autofabriek brengt alleen in Zuid-Korea gebouwde auto's voort, die onder Pa's protectie belastingvrij worden geïmporteerd. In opdracht van het IMF verliest de president nu zijn geduld met Tommy.

Zelfs Soeharto's oogappel, zijn ook in de politiek actieve oudste dochter Tutut, ontspringt de dans niet: ze kan haar blauwdrukken voor een aantal nieuwe tolwegen wel versnipperen. En ook Soeharto's andere kinderen worden niet gespaard.

Minstens even opzienbarend is de manier waarop het IMF Soeharto's vrienden te lijf gaat. Zijn vertrouweling Habibie, minister van Onderzoek en Technologie, moet zijn troetelkind op het offerblok leggen: de productie van een Indonesisch passagiersvliegtuig. Soeharto's vaste golfpartner, de tropenhoutmagnaat Bob Hasan, moet zijn triplexkartel ontbinden. En de rijkste man van Indonesië, de eveneens met Soeharto bevriende Chinese zakenman Soedono Salim, raakt zijn cement- en zijn papierkartel kwijt.

Het is een bittere medicijn die Camdessus Soeharto te slikken geeft. Maar door de geneeskrachtige kinine hebben de dokters van het IMF bovendien een dodelijk dosis gif gemengd. Wat Soeharto ook doet, hij heeft donderdag ten overstaan van de IMF-directeur zijn politieke doodvonnis getekend.

Het gevaar is groot dat president Soeharto in de praktijk niet aan alle voorwaarden zal kunnen voldoen. Het zou mooi zijn als de machtige monopolies van zijn vrienden werden afgebroken, maar waar zijn de investeerders die de brokstukken kunnen en willen overnemen? En waar zal de president de moed vandaan halen om de subsidies op brandstof af te schaffen, waar niet alleen de rijken met hun auto's en hun airconditioners onder zullen lijden, maar ook de armen met hun petroleumpitjes?

Het IMF heeft geen sancties achter de hand om Soeharto bij de les te houden. Maar worden de afgesproken maatregelen niet ten uitvoer gelegd, dan zal het zakenleven alle vertrouwen verliezen in Indonesië en zijn president. De economie zal steeds verder wegzakken in het moeras. En uiteindelijk rest het IMF dan geen andere keuze dan de reddende hand die het heeft toegestoken weer terug te trekken.

Een dergelijke ramp kan president Soeharto niet overleven. Want de Nieuwe Orde die hij na de nooit opgehelderde coup van 1965 en de massamoord op (vermeende) communisten in Indonesië vestigde, ontleent zijn bestaansrecht niet aan de steun van de bevolking, maar in de eerste plaats aan een zorgvuldig geplande en spectaculaire economische groei.

Als nu de armen in Indonesië zelfs de hoop wordt ontnomen dat het hen morgen beter zal gaan, zal overal in het eilandenrijk onrust de kop opsteken. De voorboden daarvan zijn al enige maanden zichtbaar in de vorm van plaatselijke relletjes, waarbij het geweld zich tegen de als kapitalistische uitbuiters beschouwde etnisch-Chinese winkeliers en de als bevoorrechte elite geziene christenen pleegt te keren.

Maar ook als het Soeharto wel lukt de straffe maatregelen die het IMF decreteert ten uitvoer te leggen is hij ten dode opgeschreven. Dat betekent namelijk een economische groei van nul procent in 1998, gepaard aan een inflatie van 20 procent. En het betekent een ondraaglijk zware last voor de bevolking, want de subsidies op levensmiddelen moeten worden afgeschaft - alleen de rijst wordt nog enigszins beschermd. Ook dan zal de onvrede tot uitbarsting komen in voedselrellen en gewelddadige protesten tegen de president.

Hoewel het IMF zich uitsluitend met de financieel-economische problemen van Indonesië bemoeit - 'Van politiek heb ik geen verstand', zei Camdessus na zijn gesprek met Soeharto - heeft het monetaire fonds Indonesië deze week naar een politieke mijlpaal gebracht. Tot voor kort mocht de vraag of de 76-jarige president nog wel een zevende ambtstermijn moet ambiëren in Indonesië niet openlijk worden gesteld. Sinds donderdag is de vraag niet meer óf Soeharto het presidentschap moet overdragen, maar alleen nog aan wie.

Marianne Boissevain

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden