IMF-experts zagen crisis in Indonesië niet aankomen

Het IMF en de Wereldbank stonden te juichen bij de economische groei en de liberalisering van de financiële sector in Indonesië....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

'We hebben een inschattingsfout gemaakt', zei de president van de Wereldbank, James Wolfensohn, toen vorige zomer de koers van de Indonesische rupiah in een duikvlucht was geraakt. 'Maar ik was niet de enige die dacht dat Indonesië op de goede weg was.'

Wolfensohn doelde op de zusterorganisatie in Washington, het Internationaal Monetair Fonds (IMF), dat in juni vorig jaar nog een paper publiceerde waarin de liberalisering van het Indonesische bankwezen ten voorbeeld werd gesteld aan de Afrikaanse landen.

'De strategie van financiële liberalisering die Indonesië heeft gevolgd, heeft bijgedragen aan zijn economische ontwikkeling in ruimere zin', schreef Mahmood Pradhan, staflid van de afdeling 'Asia and Pacific' van het IMF, met co-auteur Huw Pill.

De huidige economische crisis, die de fundamenten van het Indonesische bestel met de dag zichtbaarder aantast, stelt de financiële experts in het ongelijk. Het IMF heeft dan ook zelfkritiek uitgeoefend.

Want het is juist de snelle deregulering van de financiële sector die Indonesië, dat door het bureau Political and Economic Risk Consultancy wordt geschaard onder de meest corrupte landen van Azië, heeft blootgesteld aan de turbulentie van de markt.

Het gevolg van de ongecontroleerde liberalisering is een buitenlandse schuld van tachtig miljard dollar, waarmee de Indonesische particuliere sector zit opgescheept. Die schuld heeft op zijn beurt het vertrouwen in de nationale munt ondermijnd en de ineenstorting van de beurs van Jakarta heeft teweeggebracht.

Nadat vorige zomer de Thaise baht was gedevalueerd, kon ook in Indonesië een valutacrisis niet uitblijven: de rupiah heeft in tien maanden meer dan 70 procent van zijn waarde verloren ten opzichte van de dollar. Het Indonesische bedrijfsleven staat over de hele linie voor een bankroet, met massawerkloosheid als consequentie.

Op het oog is de Indonesische schuldproblematiek niet de verantwoordelijkheid van de regering van president Soeharto: het betreft immers schulden die door privé-ondernemingen zijn gemaakt. Soeharto lijkt er ook zo over te denken.

Maar de deregulering van de Indonesische banksector moest wel in een ramp uitmonden, omdat het regime-Soeharto de institutionele voorwaarden voor een vrije-markteconomie niet heeft vervuld. Zo ontbreekt het in Indonesië aan een goed werkend rechtsstelsel, aan transparante informatievoorziening en aan een eerlijke concurrentiepolitiek.

De experts van het IMF zijn normaal gesproken de eersten die op zulk feilen wijzen. Maar in Indonesië konden de lokale bankiers, opgenomen in het crony-netwerk van president Soeharto en zijn familie, te makkelijk buitenlands kapitaal lenen dat zij te makkelijk aan andere cronies leenden die het te makkelijk in slecht renderende ondernemingen staken.

Dat de financiële wereld zo lang heeft geloofd dat in Indonesië goud geld kon worden gemaakt, heeft maar één verklaring: de economische groei die officieel lange tijd wel 8 à 10 procent op jaarbasis bedroeg.

Het IMF, opgericht om wereldwijd monetaire stabiliteit te garanderen, kon zijn verantwoordelijkheid niet ontlopen en is de regering van Soeharto te hulp geschoten. De logica van het Fonds, doodsbenauwd voor hyperinflatie, schrijft voor dat de herstructurering van de financiële sector als een van de belangrijkste voorwaarden geldt die aan de steun is verbonden (naast de ontbinding van monopolies en opheffing van subsidies). Indonesië moet in ruil voor kredieten ter waarde van 43 miljard dollar structurele hervormingen doorvoeren, te beginnen in het bankwezen.

Of deze receptuur heilzaam is, of eerder een nieuwe inschattingsfout, is moeilijk te voorspellen. Het is begrijpelijk dat het IMF allereerst een poging doet het vertrouwen van financiële markten in de Indonesische economie te herstellen. Maar al maanden geleden is het Fonds tot in de kolommen van de ultraliberale Wall Street Journal gewaarschuwd niet enkel oog te hebben voor de belangen van westerse geldschieters die hun kapitaal terug moeten zien.

Guido Goudsmit

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden