INTERVIEWEconoom Olivier Blanchard

‘Ik vrees het moment dat politici gaan zeggen: lieve hemel, wat is onze schuldenberg toegenomen’

Olivier Blanchard. Beeld Marvin Joseph / Getty
Olivier Blanchard.Beeld Marvin Joseph / Getty

Hij is misschien wel de invloedrijkste econoom van dit moment. Na de kredietcrisis verdreef Olivier Blanchard de geest van het neoliberalisme uit het Internationaal Monetair Fonds, nu heeft hij een geruststellende boodschap voor het Nederlandse kabinet en de corona-schuldenberg: ‘Wees er relaxed over.’

Wie een jaar geleden had voorspeld dat de Nederlandse staatsschuld van minder dan 50 procent tot boven de in de eurozone afgesproken grens van 60 procent zou stijgen, was voor gek verklaard. Deze week sprak minister van Financiën Wopke Hoekstra de verwachting uit dat dat plafond dit jaar al doorbroken wordt. De 7,6 miljard euro die het kabinet extra uittrekt om bedrijven door de coronacrisis te helpen, geeft het laatste duwtje.

Een flink deel van de argumenten waarmee politici deze historische ommezwaai verdedigen, is afkomstig van een Frans-Amerikaanse econoom. ‘De rente is erg laag, en blijft dat waarschijnlijk nog wel een tijdje’, legt Olivier Blanchard (72) uit van achter zijn beeldscherm. ‘Sommige beleidsmakers zitten nog steeds in de oude modus: schulden zijn slecht, daar moeten we zo snel mogelijk weer van afkomen. Dat klopte grotendeels toen de rente hoog was. Staatsschulden konden makkelijk exploderen. Nu is het anders. Zolang overheden dat geld gebruiken voor zinvolle investeringen, kunnen we er relaxed mee omgaan.’

Blanchard verblijft in zijn zomerhuis op het Franse eiland Île de Ré, voor de kust van La Rochelle. Daar wacht de emeritus hoogleraar aan het Massachusetts Institute of Technology tot zijn andere thuisland orde op zaken heeft gesteld. ‘Het probleem van de vorige Amerikaanse president heeft zich inmiddels gelukkig opgelost’, zegt hij opgelucht. ‘Nu de pandemie nog. Dat wordt moeilijker, al lijkt Biden alles te doen wat binnen zijn mogelijkheden ligt.’

Het virus heeft het denken over schulden veranderd. Bent u verrast dat zelfs Nederland en Duitsland naar uw adviezen luisteren?

Grappend: ‘Ik zou het natuurlijk heerlijk vinden als beleidsmakers netjes aantekeningen zouden maken en die vervolgens toepassen. Maar serieus: ik denk dat er in het voorjaar van 2020 iets anders is gebeurd. Ze werden gewoon vreselijk bang. Politici meenden – terecht – dat ze om hun bedrijven en werknemers te beschermen wel forse begrotingstekorten móésten accepteren. Vervolgens probeerden ze zichzelf gerust te stellen. Op dat moment waren ze graag bereid naar mij te luisteren.’

Is de angst voor schulden verleden tijd, of krijgen we straks toch weer bezuinigingen en lastenverzwaringen?

‘Ik maak me zorgen over wat er later dit jaar en in 2022 gebeurt. Dat beleidsmakers zodra ze minder bang zijn zullen zeggen: lieve hemel, wat is onze schuldenberg toegenomen. Ik hoop niet dat we een herhaling krijgen van wat er tien jaar geleden gebeurde. De financiële crisis was toen min of meer onder controle. Een aantal overheden, waaronder die van u, zag schuldafbouw als prioriteit. Ik vermoed dat het Europese herstel hierdoor minder snel en sterk is geweest. Vergis u niet: dat wordt de grote kwestie waar we straks, als covid overwonnen is, voor staan.’

Nederland gaat over anderhalve maand naar de stembus...

‘Gelukkig is dat in maart 2021. Niet een jaar later. We zullen dus nog steeds druk bezig zijn met het bestrijden van covid-19. In die omstandigheden kan de overheid het beste doorgaan met stimuleren. Niet geld uitgeven omwille van het uitgeven. Maar om het coronavirus te bestrijden, banen te beschermen en bedrijven niet massaal bankroet te laten gaan.’

Dan zult u wel blij zijn met het nieuwe stimuleringspakket van president Biden van 1.900 miljard dollar.

‘Nee! Dat is te veel in mijn ogen. En dan komen er nog investeringen in onder meer de infrastructuur bovenop van misschien wel 2.000 miljard dollar. Ik hoop echt dat het Congres het uiteindelijke bedrag kleiner maakt. Het is meer dan nodig is, zowel om om ons tegen covid te beschermen als om volledige werkgelegenheid te creëren.’

Dat klinkt gematigd – en dat is het ook. Alleen in landen als Nederland en Duitsland worden Blanchards standpunten nog wel eens als radicaal beschouwd. Daarbuiten geldt hij als een mainstream-econoom. Een die binnen én buiten de wetenschap grote invloed heeft. Dat bewees hij als hoofdeconoom van het Internationaal Monetair Fonds tijdens de kredietcrisis. Mede door Blanchard zei dat instituut de neoliberale Washington Consensus – Bezuinig! Privatiseer! Dereguleer! – vaarwel. Sindsdien komen uit Washington adviezen om niet te bezuinigen in crisistijd, maar extra te investeren, ongelijkheid te bestrijden en klimaatverandering te stoppen.

In 2019, in een speech voor de American Economic Association, liet Blanchard nogmaals van zich horen. Zijn nuchtere constatering dat schulden geen acuut probleem zijn zolang de rentestand lager is dan de economische groei, oftewel r<g, is sindsdien eindeloos herhaald. Waarom? ‘Omdat er wiskunde in zat’, grinnikt hij. ‘Daardoor zag het eruit als wetenschap.’

Geld lenen mag gratis zijn, veel economen maken zich zorgen dat de overheid met haar miljardensteun zombiebedrijven creëert. Ondernemingen die eigenlijk niet levensvatbaar zijn. Baart u dat zorgen?

‘Er is een oorlog gaande. Een oorlog tegen covid, waarbij we bedrijven redden die het na de pandemie weer prima zullen doen. Dus ja, iedereen weet dat sommige restaurants in normale omstandigheden hoe dan ook failliet waren gegaan. Dan ligt het voor de hand dat we er nu een paar redden die ten onder hadden moeten gaan. Is dat het einde van de wereld? Ach, dan gaan ze toch volgend jaar failliet. Who cares.

Is een schuldencrisis überhaupt nog wel mogelijk? Zodra een land in de problemen komt, koopt de Europese Centrale Bank (ECB) gewoon extra obligaties op en gaat de rente weer richting nul.

‘Geloof me, er bestaat geen magisch recept. Een centrale bank kan schulden opkopen zolang zij meent dat beleggers te pessimistisch zijn en het land het zal redden. Is dat niet het geval, dan is het twijfelachtig hoeveel zij kan uithalen. Investeerders zullen die obligaties niet tegen een lage rente willen aanhouden. Aan het einde van de rit loopt de centrale bank het risico met honderd procent van de schulden te blijven zitten en een faillissement te moeten accepteren.’

‘Frankfurt’ kan zulke schulden toch eindeloos op de balans houden?

‘Dat is een interessante vraag, zij het een theoretische. Obligaties hebben een beperkte looptijd. Dus zal er nieuw schuldpapier moeten worden uitgegeven. Het zou mij verbazen als de ECB dat tot in de eeuwigheid wil blijven kopen. Ik denk niet dat de Duitsers of de Nederlanders het hiermee eens zouden zijn.’

Dus staatsschulden zijn niet automatisch een probleem, maar we kunnen niet onbeperkt de geldpers aanzwengelen. Waar ligt dan de grens? Bij de officiële Europese limiet van 60 procent van het bbp, 90 procent of bijna 160 procent zoals in Italië?

‘Elk precies getal is onzinnig. Dat is zoiets als zoeken naar het einde van de regenboog. Alles hangt namelijk af van hoe de rente zich ontwikkelt. Als die in de toekomst 5 in plaats van 1 procent is, zorgt dat voor vijf keer zo hoge rentelasten. En hoewel die rente nog wel een tijdje laag lijkt te blijven, kan niemand dat garanderen. De vraag is dan wanneer we zenuwachtig moeten worden van het schuldenniveau. Op dit moment zie ik daar geen reden toe. Maar dat betekent niet dat we de schulden als percentage van het bbp ook na covid en de huidige recessie kunnen laten doorgroeien. Het doel moet zijn om, zodra de huidige stimuleringsmaatregelen niet langer nodig zijn, de schuldniveaus te stabiliseren.’

Veel mensen verwachten dat onze economie na deze pandemie nooit meer hetzelfde zal zijn, van thuiswerken tot het einde van de globalisering. Wat denkt u?

‘Ik ben minder optimistisch dan een paar weken geleden. Er is op zijn minst een kleine kans dat corona rond blijft waren, dat grenscontroles in stand worden gehouden, dat horeca gesloten blijft. Gelukkig is het waarschijnlijker dat we de besmettingen onder controle krijgen. Ik vermoed dat ons leven dan grotendeels wordt zoals het was. De luchtvaart zal zich moeten aanpassen, we zullen vaker thuiswerken, maar laten we niet overdrijven. Zulke economische veranderingen zijn van alle tijden.’

Wie is Olivier Blanchard?

Geboren: 27 december 1948 in Amiens, Frankrijk

1983-2008: Hoogleraar Massachusetts Institute of Technology

2008-2015: Hoofdeconoom Internationaal Monetair Fonds

2015-nu: Emeritus professor MIT, senior fellow Peterson Institute for International Economics

Olivier Blanchard is getrouwd en heeft drie dochters

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden