interview

'Ik hoop dat multinationals na vandaag geen nacht meer rustig slapen'

Dinsdagavond mag de Tweede Kamer in vertrouwen de Nederlandse belastingafspraken inzien met koffieketen Starbucks, dankzij de inspanningen van GroenLinks-Kamerlid Jesse Klaver.

Twee meisjes trotseren maandag in Amsterdam de harde wind met een beker Starbucks-koffie in de hand.Beeld Io Cooman

De belasting ontduiken, dat mag niet. Maar dat grote bedrijven belasting ontwijken vindt Jesse Klaver bijna net zo erg. 'Dat multinationals er alles aan doen om zo min mogelijk belasting te betalen, is een van de grootste problemen van onze tijd', zegt het 28-jarige Tweede Kamerlid van GroenLinks. 'Het ondermijnt uiteindelijk de democratie, want het is onrechtvaardig en ondergraaft de belastingmoraal van de particuliere belastingbetaler die wel de volle mep betaalt. Mensen denken: als bedrijven onder belasting uit kunnen komen, waarom ik dan niet?'

Klavers strijd kent vandaag een voorlopig hoogtepunt. Door zijn inspanningen krijgt de Tweede Kamer vanavond te zien hoe de Belastingdienst in één geval belastingontwijking faciliteert. Althans, zo ziet Klaver zogenoemde rulings: 'Geheime afspraken-op-maat tussen de Belastingdienst en grote, buitenlandse bedrijven.'

Dat ene geval is Starbucks, de Amerikaanse koffieketen die geldstromen van zijn winkels in de hele wereld door een vestiging in Nederland laat stromen. Met als doel: zo min mogelijk belasting over die geldstromen betalen.

Probleem is alleen dat Klaver en zijn collega's niets mogen zeggen over alles wat ze vandaag te horen en te zien krijgen over de Starbucks-ruling.

Alles weten, niets zeggen: nogal een handicap voor een politicus.

'Dat klopt. Dat is heel raar. Maar soms moet je je zegeningen tellen. Dan spreken we er maar niet in het openbaar over.'

Donderdag, in het Kamerdebat over belastingontwijking, kunt u wat u vandaag leert niet gebruiken.

'Het zou beter zijn als alle rulings openbaar zijn, zodat we er in alle openheid over kunnen debatteren. Ik weet zeker dat de belastingbetaler dit op den duur niet meer pikt. Nu neem ik genoegen met alleen vertrouwelijk inzien. Want zo kunnen we wel beoordelen of wat bij Starbucks gebeurt in overeenstemming is met de wet. En of we meer rulings moeten inzien, omdat uit die van Starbucks blijkt dat de wet niet goed functioneert. Staatssecretaris Wiebes van Belastingen zet de deur nu op een kier en wij gaan die met dit breekijzer verder openen.'

Wat had Wiebes tegen inzage?

'De Europese Commissie heeft Starbucks als een van de drie bedrijven aangewezen om onderzoek naar te doen, omdat ze amper belasting zouden betalen. Het kabinet heeft de Commissie inzage gegeven in de belastingafspraken, maar ons als parlement niet. Dat klopt niet. Ik heb er drie keer om moeten vragen voordat wij ook inzage kregen.

'Wiebes zei aanvankelijk dat de wet voorschrijft dat de Belastingdienst geen inzicht geeft in individuele gevallen. Maar als grote bedrijven een eigen belastingregime afspreken, wil ik als medewetgever controleren of die afspraken deugen volgens de wet. Inzage in individuele belastingafspraken is wel mogelijk als daarmee een maatschappelijk belang gemoeid is. Dat is er, gezien de discussie over Starbucks in relatie tot belastingontwijking.'

GroenLinks-kamerlid Jess KlaverBeeld ANP

Hoe gaat zo'n vertrouwelijke inzage?

'Ik denk dat ambtenaren van Financiën presenteren hoe de ruling werkt. Ik wil van hen weten hoe en hoeveel Starbucks wegsluist. Starbucks gebruikt daarvoor royalty's. Over elk kopje koffie betaal je, naast de bonen, het bekertje en de melk, ook merkrecht bij Starbucks. Dat is niet verplicht, maar Starbucks doet het en Nederland faciliteert dat.

'Alle royalty's over al die kopjes Starbucks-koffie in de hele wereld stromen naar Nederland. Dat is geld waarover het bedrijf in het buitenland geen winstbelasting hoeft te betalen. Je zou denken: in plaats daarvan verdient Nederland hieraan heel veel geld. Dat is niet het geval: we verdienen nul, nop. Want we heffen in Nederland geen belasting op die royalty's.'

Er is toch niets mis met belastingrulings zolang Nederland er geen geld op toelegt? Het levert 3.000 banen en 3 tot 4 miljard euro op.

'President Obama noemt Nederland een belastingparadijs. Dat is een slechte reputatie. En het kost wel degelijk geld. Van de 21 grootste Portugese bedrijven hebben 19 hier hun hoofdkantoor, op papier. Dat land is gered door Europa, ook door de Nederlandse belastingbetaler. Dus aan de ene kant halen we geld weg, want dat maken we mogelijk door de belastingontwijking in Nederland, en aan de andere kant moeten we ze geld lenen om overeind te blijven.'

U heeft straks de belastingafspraken ingezien en kan er niet over spreken. Hoe gaat dit verder?

'Nu kunnen we deze ruling inzien, maar bij nog veel meer casussen is het maatschappelijk belang in het geding. Dan moet het kabinet uitleggen waarom we niet ook de ruling van bijvoorbeeld Google of Ikea kunnen inzien. We gaan door. Dit begint nu eindelijk te lopen. Laat die multinationals op hun hoede zijn. Ik hoop dat ze na vandaag geen nacht meer rustig slapen.'

Verboden staatssteun

De Europese Commissie onderzoekt de belastingafspraken tussen Nederland en de Amerikaanse koffieketen Starbucks. Brussel vermoedt verboden staatssteun, want Starbucks drukt met behulp van de Nederlandse fiscus zijn winst zodanig dat het er nauwelijks belasting over hoeft te betalen.

Daarvoor bedacht Starbucks een constructie waardoor het filiaal in Amsterdam, Starbucks Manufacturing, ongeacht het werkelijke bedrijfsresultaat altijd dezelfde lage winst kan boeken. De Nederlandse Belastingdienst stemde ermee in dat de winst voor belasting wordt afgeroomd met 'royalty's' - veel bij een hoog, weinig bij een laag bedrijfsresultaat. De Commissie vermoedt dat het intellectueel eigendom waarop de royalty's zijn gebaseerd hooguit de handleiding voor het branden van Starbuckskoffie betreft.

Zo betaalde Starbucks over drie boekjaren in totaal 1,2 miljoen euro belasting. Volgens de Europese Commissie had Nederland tussen de 6 miljoen en 24 miljoen euro moeten ontvangen. De Commissie beschouwt dit als verboden staatssteun van Nederland aan een in Nederland gevestigd bedrijf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden