'Ik doe hetzelfde werk als betaalde collega's'

Afgestudeerd, maar geen baan te vinden. Wat moet je? Veel jongeren gaan een stage lopen, in de hoop zo alsnog aan de slag te raken. Betaald worden ze nauwelijks of niet. Twee van hen geven een inkijkje.

Ze deed een master kunstgeschiedenis, heeft een goed netwerk en ervaring, maar Hella Baan heeft nog steeds geen baan. Beeld Io Cooman

De keuze was snel gemaakt, maar achteraf vraagt Sabine (29) zich af of ze er goed aan heeft gedaan. Toen de Amsterdamse een paar jaar geleden haar studie antropologie afrondde en geen baan op niveau kon vinden, had ze twee opties. Ze kon aan de slag in de horeca, niet bepaald haar droombaan, maar wel betaald werk. Of ze kon nog een keer stage lopen in de hoop daarmee alsnog een baan op niveau te vinden.

Het is een dilemma waar veel pas afgestudeerden zich voor geplaatst zien. Hoewel de jeugdwerkloosheid de afgelopen maanden licht is gedaald, zijn nog altijd meer dan honderdduizend jongeren op zoek naar een baan. Bij gebrek aan betaald werk is 80 procent van de jongeren bereid om na de studie stage te lopen, blijkt uit cijfers van stagebemiddelaar Stageplaza. Bedrijven maken daar dankbaar gebruik van en vullen startersfuncties steeds vaker in met een stage- of werkervaringsplek. Het werk blijft hetzelfde, maar het loon maakt plaats voor een vergoeding van hooguit een paar honderd euro, of ontbreekt helemaal.

Uit een enquête van Stageplaza onder meer dan vierhonderd bedrijven blijkt dat ruim een op de drie werkgevers het afgelopen jaar een stagiair inzette op een startersfunctie. Vooral universitair geschoolde jongeren worden vaak als onbetaalde kracht ingehuurd: bijna 54 procent van de ondervraagde bedrijven nam vorig jaar een stagiair aan voor een startersfunctie op wo-niveau. In 2013 was dat nog 44 procent.

Officieel mag dat niet. Tijdens een stage hoort leren centraal te staan. Een stagiair mag dan ook niet de plaats van een werknemer innemen. Juridisch gezien bestaat er niet zoiets als een 'werkervaringsplek': er is ofwel sprake van werk (voor loon), of van leren. Maar de arbeidsinspectie gaat pas op onderzoek uit wanneer er misstanden worden vermoed, bijvoorbeeld naar aanleiding van een ingediende klacht. Van jongeren zelf zal die klacht niet snel komen; ze zijn allang blij dat ze iets hebben gevonden.

Ook Sabine koos er na haar studie voor nog een keer stage te lopen. Ze kon aan de slag bij een maatschappelijke organisatie in Amsterdam. 'Het werd een stage genoemd, maar in feite ging het om een onbetaalde startersfunctie, ik deed het zelfde werk als mijn betaalde collega's.' Achteraf vindt Sabine dat ze op z'n minst het minimumloon had moeten krijgen. 'Om me te bewijzen nam ik heel veel werk op me. Maar ik heb er niets voor teruggekregen, zelfs geen uitzicht op een baan.'

In de Verenigde Staten kregen zevenduizend oud-stagiairs onlangs alsnog salaris uitbetaald voor hun werkzaamheden bij een grote uitgeverij. De stagiairs, die soms dagen van veertien uur maakten tegen een uurloon van minder dan een dollar, hadden hun oude werkgever voor de rechter gesleept. De paar Nederlandse stagiairs die hetzelfde hebben geprobeerd kregen geen gelijk van de rechter. Toch sluit hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp niet uit dat afgestudeerde stagiairs die voor een langere periode hetzelfde werk verrichten als betaalde collega's via de rechter alsnog loon kunnen afdwingen. 'Als de werkgever geen goed verhaal heeft over het leerelement van de stage, maken ze een kans. '

Volgens Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit Tilburg, heeft onbetaald werk na de studie 'alles te maken met de crisis, maar ook met het feit dat jongeren steeds minder makkelijk aan een uitkering komen'. Tijdens de vorige grote crisis in de jaren tachtig was het uitkeringsbeleid nog een stuk soepeler. 'De maatschappij zat jongeren toen niet zo op de huid om aan het werk te gaan. Je kon rustig achter de tap in het kraakcafé gaan staan en een uitkering trekken.'

'Ervaring en een netwerk, maar geen baan'

Hella Baan (26) uit Amsterdam

'Na mijn master kunstgeschiedenis ben ik meteen flink aan het solliciteren geslagen. Ik wilde graag bij een museum werken en heb bij verschillende musea gesolliciteerd, maar vaak bleek ik dan een van de honderden kandidaten te zijn. Daar word je een beetje moedeloos van. Na een half jaar ben ik ook gaan zoeken naar onbetaald werk. Sinds september loop ik twee dagen per week stage bij een bedrijf dat culturele bedrijfsuitjes organiseert. Ik krijg er niet voor betaald. Om toch rond te komen werk ik drie dagen per week als administratief medewerker bij een zonnepanelenbedrijf. Mijn ouders springen bij, anders red ik het niet. Ik zou liever financieel onafhankelijk zijn, maar het kan helaas niet anders.

'Ik heb gemengde gevoelens over mijn stage. Aan de ene kant leer ik er veel van en krijg ik begeleiding. Ik doe werkervaring op en het staat mooi op mijn cv. Maar aan de andere kant maak ik veel uren en draag ik bij aan de productie van het bedrijf, zonder daar iets voor terug te krijgen. Ik doe hetzelfde werk als betaalde collega's. Ik weet helaas al zeker dat ik hier niet kan blijven plakken. Over een maand loopt mijn stage af en er staat al een nieuwe stagiair klaar om mijn plek over te nemen.'

'Ik leer veel, maar verdien geen cent'

Carolien (30) uit Londen

'Ik heb een typisch crisis-cv. Na het afronden van de master conflictstudies wilde ik graag werken bij een ngo. Omdat ik geen betaald werk kon vinden, heb ik in een paar jaar tijd drie verschillende stages gedaan in de non-profitsector. De eerste twee keer kreeg ik niets betaald, de derde keer kreeg ik 15 euro per dag en een reiskostenvergoeding. Ik weet nog dat ik daar heel blij mee was: eindelijk kreeg ik betaald om werk te doen waarvoor ik gestudeerd had. Maar mijn ouders moesten alsnog bijspringen. Daar had ik geluk mee; sommige andere stagiairs kregen geen geld van hun ouders en stonden in het weekend achter de bar.

Tijdens de laatste stage werd er veel van me verwacht. Bij de hulporganisatie waar ik toen werkte, werden alle juniorfuncties bezet door stagiairs. Ze gingen ervan uit dat ik alles meteen zelfstandig kon. En als ik om uitleg vroeg, werd ik afgekat. Ik durfde er niets van te zeggen want ze hadden mij gekozen uit een grote stapel cv's. Ik heb uiteindelijk aan geen van mijn stages werk over gehouden, maar ik heb er wel werkervaring en een netwerk mee opgebouwd. Inmiddels ben ik naar Londen verhuisd, waar ik nog een jaar een werkervaringsplek heb gedaan. Nu werk ik als freelancetekstschrijver en vertaler en ben ik op zoek naar werk in de ict-sector.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden