Hr.Ms. Johan de Witt jaagt op piraten - tot aan de vloedlijn

Nederland gaat dit najaar een onderzeeër sturen naar de kust voor Somalië. In de buurt patrouilleert al de Hr.Ms. Johan de Witt....

A/B Hr. Ms. Johan de Witt Een minuscuul scheepje nadert Nederlands’ grootste marineschip voor de noordkust van Somalië. Bemanningsleden op ‘de brug’ van Hr.Ms. Johan de Witt staan op scherp. Zijn er piraten op komst, die in deze regio beschikken over antitankwapens, raketwerpers en zware mitrailleurs?

Of is het goed volk? ‘Ze zwaaien naar ons.’ Landingsvaartuigen met een speciale eenheid van mariniers maken zich los van het reusachtige amfibisch transportschip, en nemen het scheepje in de tang. De vier opvarenden van de zogeheten skiff hebben geen kwaad in de zin. Integendeel. Ze maken zich bekend als personeelsleden van de kustwacht van Somaliland, een de facto (maar niet erkende) onafhankelijke natie op het grondgebied van Somalië. De Nederlanders krijgen het telefoonnummer van hun commandant.

‘Prima’, zegt kapitein-ter-zee Ben Bekkering. ‘Het is juist onze bedoeling om contact te leggen met plaatselijke autoriteiten en de bevolking. We willen ons een goed beeld vormen van de piraterij.’ De commandant van de Johan de Witt kijkt tevreden terug op de missie. Komende week zet het marineschip koers naar Den Helder, na enkele maanden deelgenomen te hebben aan de antipiraterij-operatie Atalanta onder de vlag van de EU.

Bekkering: ‘We blijven dicht onder de kust. Daardoor kunnen we piratenkampen ‘afblokken’: voorkomen dat schepen uitvaren. Ook hebben we piraten opgepakt. Bovendien weten nu méér over hun manier van optreden, dankzij gesprekken met vissers die een bloedhekel hebben aan piraten. Die pikken vissersboten in, om daarmee acties tegen koopvaardijschepen uit te voeren.’

De informatie komt zijn opvolgers van pas – commandanten van Nederlandse marineschepen die zeker nog tot eind volgend jaar meedoen aan de operatie Atalanta en een vergelijkbare missie van de NAVO, Ocean Shield. Mede dankzij de aangekondigde inzet van een onderzeeër groeit de maritieme operatie uit tot de grootste Nederlandse missie, zodra dit jaar de militairen uit Uruzgan zullen zijn teruggekeerd.

Golf van Aden
Een welkome bijdrage, want de strijd tegen piraterij is een zaak van lange adem, wordt gezegd op de hoofdkwartieren van de NAVO en de EU in het Britse Northwood. Zolang Somalië in de ban is van anarchie en wetteloosheid, waardoor piraten hun gang kunnen gaan, is het ‘symptoombestrijding’.

Maar economische belangen vergen ingrijpen. In de Golf van Aden passeren jaarlijks 22 duizend koopvaardijschepen. Transport op zee (ruim 90 procent van het internationale goederenvervoer) is ‘de achilleshiel van onze samenleving’. Daarnaast is er een humanitaire taak: het beschermen van VN-voedseltransporten naar Somalië.

Momenteel liggen er voor de Somalische kust zestien gekaapte schepen. Zonder internationale vlooteenheden en marineschepen van landen als Rusland, China en Japan, die onder nationaal bevel staan, zou dat volgens militairen een veelvoud bedragen.

De piraten, die met het innen van miljoenen aan losgeld voor de opvarenden en de lading een ‘succesvol businessmodel’ hebben ontdekt, laten zich niet gemakkelijk afschrikken. Ze mijden steeds vaker de corridor van 400 zeemijl (duizend kilometer) in de Golf van Aden, waar koopvaardijschepen door marineschepen worden beveiligd. Hun werkgebied breidt zich uit: naar het zuiden (de kust van Tanzania en Kenia) en het oosten (het Somalisch Bassin, de wateren rond het Arabisch schiereiland), zelfs richting India. Op dit moment voorkomt de moesson dat piraten ver uit de kust opereren, maar daarna zullen ze naar verwachting hun activiteiten weer opvoeren.

Vuurgevecht
Dan wreekt zich het tekort aan marineschepen, patrouillevliegtuigen en helikopters. Een topmilitair vergeleek het maritieme machtsvertoon met ‘vijf agenten die in heel Frankrijk patrouilleren’. Niet tientallen, maar honderden schepen zouden nodig zijn om piraterij een halt toe te roepen, zei een ander.

De Johan de Witt, door bemanningsleden omschreven als een ‘flatgebouw op een ponton’, beschikt over de capaciteit voor vier grote of zes kleine helikopters. Maar noodgedwongen vertrok het schip zonder boordhelikopter uit Nederland. De inzet van toestellen elders in de wereld (met name Afghanistan), het noodzakelijke onderhoud van de helikoptervloot, en het gebrek aan technisch personeel speelden het ministerie van Defensie parten.

Het fregat Hr.Ms. Tromp, dat eerder dit jaar voor de kust van Somalië opereerde, had wel een helikopter aan boord. Spectaculaire beelden van mariniers, die langs touwen op een gekaapt Duits koopvaardijschip neerdaalden en na een vuurgevecht met zeerovers de bemanning bevrijdden, gingen de hele wereld over.

Voedsel en water
Zes snelle landingsvaartuigen en drie rubberboten vormen een goed alternatief voor helikopters, weet kapitein Henk Buijs uit ervaring. De commandant van de bootcompagnie beschrijft hoe vorige week vermoedelijke piraten op een skiff de Johan de Witt met hoge vaart naderden. Waarschuwingsschoten moesten hen tot stoppen dwingen, maar ze probeerden weg te varen.

Een op het Nederlandse schip gestationeerd Maltees beveiligingsteam, dat gebruikmaakte van de landingsvaartuigen, kon hen onderscheppen. De mannen werden geregistreerd, medisch onderzocht, ondervraagd, en daarna naar de kust gebracht. Buijs: ‘We hebben voedsel en water meegegeven.’

Heterdaadje
Hoewel op foto’s van een Duits patrouillevliegtuig te zien is dat de Somaliërs spullen overboord gooiden voordat ze opgepakt werden, konden zij niet onomstotelijk als piraten geïdentificeerd worden. Mogelijk hadden ze de Johan de Witt aangezien voor een koopvaardijschip dat ze wilden aanvallen, maar bewijs ontbrak.

Al eerder tijdens de missie moest de Johan de Witt veronderstelde piraten bij gebrek aan een ‘heterdaadje’ laten gaan. Commandant Bekkering: ‘In zo’n geval luidt onze opdracht: zet ze aan wal.’

Het ontmantelen van de vaak goed zichtbare piratennesten valt evenmin onder het mandaat van de internationale vloot, dat zich uitstrekt ‘tot aan de vloedlijn’. No boots on the ground, in militair jargon.

De beperkingen leiden soms tot onvrede onder de ruim 200 koppen tellende bemanning, erkent Bekkering, al wil hij het woord frustratie niet in de mond nemen. ‘Ik moet het wel eens uitleggen. We zorgen ervoor dat piraten van het water af zijn, en dus geen schepen kunnen aanvallen.’ En hun eigen schepen zijn ze kwijt; op het helikopterdek liggen drie in beslaggenomen whailers (moederschepen) en een skiff.

Bekkering is ingenomen met de recente veroordeling van vijf Somalische piraten tot langdurige celstraffen door een Nederlandse rechtbank. ‘Het is niet alleen een opsteker voor onze mensen, maar ook een voorbeeld voor andere landen die de boot afhouden bij de vervolging en berechting van piraten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden