Column Het spel en de knikkers

Hosanna! De werkloosheid is op een recordlaagte van 3,5 procent

‘Volledige werkgelegenheid’ is een aloude doelstelling van het economisch beleid. 

De arbeidsdeelname is op recordhoogte, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) deze week. Het vorige hoogtepunt viel vlak na de start van de financiële crisis in 2009 en daalde gedurende de crisisjaren scherp. In november van dit jaar piekte de arbeidsdeelname op 68,4 procent. In lijn hiermee is ook de werkloosheid in november uitgekomen op een recordlaagte van 3,5 procent. Hosanna.

Is er dan nu volledige werkgelegenheid? Dat is een sfeerbedervende vraag, die niettemin constructief is bedoeld. Mijn intuïtieve antwoord is driewerf nee, maar het is nog niet zo makkelijk dat scherp te stellen. Laten we een poging doen.

‘Volledige werkgelegenheid’ is een aloude doelstelling van het economische beleid. Een manier om dit te definiëren is door middel van het officiële werkloosheidscijfer, die recordlage 3,5 procent uit de eerste ­alinea. Maar wat betekent dat? Die 3,5 procent betreft 326 duizend mensen die voldoen aan drie criteria. Ten eerste: ze hebben nu geen betaald werk. Ten tweede: ze hebben recent naar werk gezocht. Ten derde: ze zijn direct beschikbaar als er een baan langskomt. Dit zijn de mensen, kortom, die staan te trappelen om aan het werk te komen.

De omvang van deze groep wordt nooit nul. Er is altijd zogenaamde ‘frictiewerkloosheid’, mensen die even tussen twee banen zitten, terwijl ze sollicitatieprocedures doorlopen. Ter illustratie: voor elke 100 werklozen stonden in november 75 vacatures open. Hoe laag de harde ondergrens van de werkloosheid ligt, weten we niet echt. Maar veel lager dan die 3,5 procent zal het niet zijn.

Deze definitie van volledige werkgelegenheid is vooral nuttig voor wie naar de conjunctuur wil kijken. Neigt de arbeidsmarkt naar volledige werkgelegenheid in deze betekenis, dan stijgt de spanning op de arbeidsmarkt en zal de druk toenemen om betere arbeidsvoorwaarden te bieden.

Lonen kruipen dezer dagen inderdaad iets omhoog, maar we zien de betere voorwaarden vooral in de groei van het aantal vaste in plaats van flexibele contracten. Volledige werkgelegenheid valt in deze betekenis dan samen met een werkloosheidspercentage zonder al te grote spanningen op de arbeidsmarkt.

Maar we kunnen er ook anders tegenaan kijken. Die 326 duizend trappelaars zijn het topje van de ijsberg. Wat te denken van de mensen die al wel werk hebben, maar graag meer uren per week zouden willen werken? Wat te denken van de mensen die geen werk hebben, direct beschikbaar zijn, maar het actieve zoeken hebben opgegeven na een reeks teleurstellende sollicitaties? Wat te denken van de mensen zonder werk, die ook actief zoeken, maar om daadwerkelijk aan de slag te gaan thuis nog wel het een en ander te organiseren hebben en dus niet direct beschikbaar te zijn? Bij al deze groepen gaat het om honderdduizenden mensen.

Het CBS pakt al deze groepen samen in het begrip ‘onbenut arbeidspotentieel’. De recentste cijfers gaan over het derde kwartaal van 2018 en toen ging het om bijna 1,1 miljoen mensen. Minder dan eenderde hiervan was officieel werkloos (zoals in de bovenstaande definitie) en ruim tweederde behoorde dus tot een van die andere groepen.

Is volledige werkgelegenheid dan zoiets als ‘benutting van het arbeidspotentieel’, waarbij we dan, ­analoog aan die andere definitie, een grens moeten hanteren waarboven het benuttingspercentage niet kan stijgen? Dat komt al dichter in de buurt van mijn intuïtieve idee van volledige werkgelegenheid, dat mensen die (meer) willen werken, ook daarin slagen.

Maar we zijn er nog niet. Want dat ‘willen werken’ is niet uit steen gehouwen. Volgende week graven we nog een spade dieper.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden