Hoogopgeleide verdringt laagopgeleide van de markt

Ze zijn de troetelkinderen van elke grote stad: de hoogopgeleiden. Terecht, blijkt uit onderzoek van onder meer de Rijksuniversiteit Groningen. Iedere hoogopgeleide brengt banen met zich mee.

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Voor elke honderd instromende hoogopgeleiden komen er tien banen bij, voornamelijk in de vrijetijdssector, zoals in nieuwe koffietentjes, restaurants en culturele instellingen, becijferden de onderzoekers. Het zijn banen die bij uitstek kunnen worden vervuld door werknemers met een minder hoge opleiding. Hier wringt de schoen: het zijn ook de hoogopgeleiden die juist deze banen inpikken.

Een toename van hoogopgeleiden in een stad leidt tot verdringing op de arbeidsmarkt, zeggen de auteurs van het onderzoek van het kennisinstituut Platform31, uitgevoerd door de Atlas voor Gemeenten en de Rijksuniversiteit Groningen. Het wordt vandaag gepresenteerd.

Aantrekkelijke steden

Deels is die verdringing te verklaren door de studentenpopulatie: aantrekkelijke steden met veel hoogopgeleiden zijn vaak studentensteden. Zij hebben baantjes in de horeca om hun studie te bekostigen. Ook om andere redenen werken hoog- en middelbaar opgeleiden onder hun niveau, bijvoorbeeld omdat zij (nog) geen baan kunnen vinden in hun eigen vakgebied.

Aanleiding voor het onderzoek is dat bijna elke stad in Nederland veel moeite doet om hoogopgeleiden aan te trekken, zegt onderzoeker Roderik Ponds. 'Een van de argumenten die steden daarvoor gebruiken, is dat ook laagopgeleiden zouden profiteren van hun komst, door de toename aan laagopgeleid werk. Maar ook in steden met veel hoogopgeleiden als Amsterdam, Utrecht en Groningen is de werkloosheid onder laagopgeleiden hoog. Wij vroegen ons af hoe dat kan.'

De onderzoekers bestudeerden van 57 steden de ontwikkeling tussen 1999 en 2013. Omdat hoogopgeleiden gemiddeld meer te besteden hebben, stijgt inderdaad de werkgelegenheid in de horeca. Maar die extra banen leiden niet per se tot een lagere werkloosheid onder laagopgeleiden in een stad.

(Tekst loopt door onder graphic)

Reportage

Uit Utrecht, waar onder meer een afgestudeerd antropologe in de bediening werkt

null Beeld
Beeld

Marqt met een q

Dat komt ook doordat de harde kern van bijstandsgerechtigden in steden minder kansrijk is op de arbeidsmarkt: er maken relatief veel niet-westerse allochtonen zonder startkwalificatie en relatief veel eenoudergezinnen deel van uit. Ook dingen laagopgeleiden uit omliggende gemeenten mee naar de nieuwe werkgelegenheid. Maar vooral speelt mee: hoe meer hoogopgeleiden in een stad, des te meer er onder hun niveau werken. In Utrecht, Groningen en Amsterdam gaat het om duizenden banen waarvoor geen opleiding is vereist die worden vervuld door hoogopgeleiden.

Hoogleraar arbeidsmarkt Pieter Gautier van de Vrije Universiteit in Amsterdam ziet ook dat de werkgelegenheid in steden toeneemt met de komst van hoogopgeleiden. 'Ze willen diensten afnemen, gaan naar koffietentjes en naar op hen gerichte winkels als supermarkt Marqt.' De hoogleraar wil het niet altijd verdringing noemen als een hoogopgeleide ongekwalificeerd werk doet. 'Misschien is die hoogopgeleide wel niet zo goed in waarvoor hij is opgeleid, of misschien is er weinig werkgelegenheid in wat hij heeft geleerd. Een werkgever zoekt gewoon de beste kandidaat voor de baan.' Bovendien, zegt Gatier, trekken ook laagopgeleiden naar steden, omdat ze in de dorpen nog minder kansen hebben. 'Hoge werkloosheid van laagopgeleiden in de stad hoeft dus niet het gevolg te zijn van verdringing.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden