Hollands spaarmysterie: het levert niks op, maar we blijven massaal geld parkeren

Rabobank en Triodos verlagen deze week opnieuw hun spaarrente - die laatste bank zelfs naar nul. Toch blijven Nederlanders massaal geld op de bank parkeren. In weerwil van de gangbare economische wijsheden.

Beeld peter van hugten

Telkens wanneer zijn Triodos Bank de afgelopen jaren de spaarrente moest verlagen, zag directeur Peter Blom iets vreemds gebeuren. Het leek soms wel dat hoe lager de rente, hoe meer geld klanten bij de bank wegzetten.

Die extreem lage rente is het gevolg van het goedkope geldbeleid van de Europese Centrale Bank. Zij koopt op grote schaal schulden op en heeft haar belangrijkste rentetarief de afgelopen jaren verlaagd tot minus 0,4 procent. 'De gedachte achter het beleid van de ECB', legt Blom uit, 'is dat mensen bij een lagere spaarrente hun geld liever besteden dan sparen.'

In werkelijkheid nam Blom iets anders waar. De gestage daling van de spaarrente heeft er niet toe geleid dat spaarders hun geld weghalen - niet bij Triodos, maar ook niet bij andere banken. Integendeel. Afgelopen jaar steeg de inleg opnieuw. Aan de spaarrente kan het niet liggen. Deze week verlaagde Triodos die, als eerste Nederlandse bank, naar 0 procent.

Hoe dat mogelijk is? 'De verklaring kan zijn dat mensen met sparen zekerheid zoeken voor de toekomst, en niet zozeer rendement', denkt Blom hardop na. 'Je zet iets opzij voor later. Als rente daar niet meer aan bijdraagt, moet je dus extra sparen.'

Zo logisch als dat klinkt, zo radicaal druist het in tegen de gangbare economische wijsheid. Die wil dat mensen een rationele, financiële afweging maken: verlagen centrale banken de rente, dan geven we ons geld sneller uit. Dat rentewapen hapert al langer. Vorig jaar rekende The Wall Street Journal voor dat de besparingen in Duitsland en Japan de afgelopen jaren alleen maar zijn toegenomen.

Hoogste spaarrente

Ondanks de aantrekkende economie blijft de spaarrente extreem laag. ASR en Knab voeren op dit moment de lijstjes aan met een rente van respectievelijk 0,6 en 0,55 procent, zonder beperkende voorwaarden. Wie meer wil, moet zijn spaargeld voor lange tijd vastzetten. Al blijft zelfs dan het rendement bescheiden: koploper Nationale Nederlanden vergoedt voor een tienjaars-deposito 1,55 procent. Dat terwijl de inflatie afgelopen maand naar 1,8 procent steeg.

Geen uitzondering

Nederland blijkt geen uitzondering. Spaarders hebben bijna 340 miljard euro geparkeerd bij hun bank, zo volgt uit cijfers die De Nederlandsche Bank vorige maand publiceerde. Dat is 5 miljard meer dan in 2015. Ten opzichte van tien jaar geleden bedraagt de stijging zelfs 48 procent. De spaarrente liet in die periode een omgekeerde beweging zien. Ontving een spaarder bij de grotere banken eind 2006 gemiddeld ruim 2,5 procent rente, eind 2016 was dat teruggelopen tot een schrale 0,4 procent. Deze week verlaagt ook de Rabobank opnieuw de rente voor internetsparen, naar 0,2 procent.

Door de oplopende inflatie kost sparen inmiddels geld. Reden om een andere bestemming te zoeken voor het geld is dat blijkbaar niet. Een gemiddeld huishouden heeft tegenwoordig zo'n 44 duizend euro op bankrekeningen staan, bijna de helft meer dan een decennium eerder. Dat is des te opmerkelijker, omdat huiseigenaren de laatste jaren ook nog eens meer zijn gaan aflossen op hun hypotheek.

Gevraagd naar de verklaring voor het spaarmysterie, dragen economen op het eerste gezicht de meest uiteenlopende antwoorden aan. Van de vlucht weg van aandelen na de crisis tot de opmars van de zzp'er; van de invloed van het bezuinigingsbeleid van de overheid tot 'de veranderende bevolkingspiramide'.

Vergrijzing

Bij nadere inspectie springen er twee analyses uit. De eerste sluit aan bij die bevolkingspiramide. Een vergrijzende bevolking houdt meer geld achter de hand voor later. Ben Bernanke, toenmalig voorzitter van de Amerikaanse Federal Reserve, waarschuwde al in 2005 voor zo'n 'savings glut'. Die financiële vloedgolf - denk voor Nederland bijvoorbeeld aan de oudere huiseigenaren die het afgelopen decennium hun overwaarde verzilverden, of zzp'ers die zelf sparen voor hun pensioen - drijft de rente omlaag. Coen Teulings, hoogleraar economie in Cambridge, geeft hier dan ook niet de ECB de schuld van. Hij wijt het aan de pil. Die heeft de vergrijzing in de westerse wereld mede aangejaagd.

Op deze prikkelende stelling is ook kritiek. Zo speelt de vergrijzing al langer, maar de daling van de spaarrente richting nul is iets van de laatste jaren. Gemiddeld ontving een huishouden in 2012 nog ruim 900 euro rente, tegenover slechts 500 euro nu. Bovendien verklaart de vergrijzing niet afdoende waarom uitgerekend het spaargeld zo is aangezwollen. En niet, bijvoorbeeld, het aandelenbezit. De AEX-index steeg de afgelopen kabinetsperiode met ruim 48 procent, meldde BinckBank deze maand in een rapport. Voldoende rendement dus, maar het aantal particuliere beleggers blijft met 1,2 miljoen veel lager dan eind vorige eeuw.

Angst voor de toekomst

Een tweede, populaire uitleg werpt daar meer licht op: de crisis heeft mensen bang gemaakt. Het is dezelfde analyse die de econoom Keynes maakte van de Grote Depressie in de jaren dertig. Als mensen door crisis en bezuinigingen onzeker zijn over de toekomst, houden ze hun geld liever achter de hand.

Een lage rente verandert daar weinig aan, zo ondervond ook de Rabobank de afgelopen jaren. 'Wij zien mede dat Nederlanders zich steeds meer realiseren dat ze voor een aantal zaken, zoals pensioen, zorg, werkloosheid en studiekosten, minder op de overheid kunnen terugvallen', laat een woordvoerder weten. 'Dus moeten ze zelf voor voldoende buffers zorgen.'

Is het de vergrijzing of onzekerheid over de toekomst? Die laatste verklaring wordt de komende tijd hoe dan ook getest. Het consumentenvertrouwen bereikte in maart het hoogste niveau in bijna tien jaar. De onzekerheid neemt dus af. Als dat zo doorgaat, moet ook de toestroom van spaargeld wel afnemen. Dat is wat het Centraal Planbureau verwacht. 'Het beschikbaar inkomen van huishoudens is de laatste tijd flink verbeterd', zegt wetenschappelijk medewerker Iris van Tilburg van het CPB. 'De consumptie trekt ook aan, maar zij blijft daar nog wel bij achter. Het verschil wordt deels gespaard. Maar wij verwachten dat dat de komende jaren zal afvlakken.'

Gebeurt dat niet, dan komen de andere verklaringen voor het Hollandse spaarraadsel weer in beeld. Misschien hebben de experts die wijzen op de verouderende bevolking dan toch een punt. Dat zou overigens slecht nieuws zijn voor spaarders. Econoom Coen Teulings voorspelde eerder dat de lage rente samen met de vergrijzing nog tot 2030 aanhoudt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden