Hoeveel macht krijgt het Europees Monetair Fonds?

Dat het IMF een Europese variant krijgt, lijkt wel zeker. Over de invulling zijn de meningen sterk verdeeld, met de Duitsers en Fransen lijnrecht tegenover elkaar.

Christine Lagarde (in het rood) benadrukt haar punt dat zij verwachtingen heeft van het mogelijke EMF. Beeld getty

'Ik ben niet bang. Ik ben níét bang.' Directeur Christine Lagarde van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) steekt beide wijsvingers in de lucht om haar woorden kracht bij te zetten. 'Ik heb verwachtingen.'

Ze heeft het tijdens een persconferentie over het Europees Monetair Fonds (EMF). Het idee voor zo'n Europese IMF-variant - potentieel een concurrent, vandaar Lagardes ferme ontkenning - bevindt zich nog ergens tussen kraambed en peutertijd. Maar sinds enkele maanden wordt er overal over gesproken. Ook in de wandelgangen van het IMF in Washington, waar de wereldwijde financieel-economische elite de voorbije dagen bijeen was voor de traditionele jaarvergadering.

De gedachte achter zo'n Europees fonds is simpel. Tijdens de crisis lieten lidstaten zich verrassen door de plotselinge financiële nood in landen als Griekenland, Portugal en Ierland. Om voortaan beter voorbereid te zijn op zulke problemen, zou Europa een eigen soort IMF moeten oprichten. Dat kan dan landen die failliet dreigen te gaan leningen verstrekken, in ruil voor strenge hervormingen en bezuinigingen. Het fundament ligt er al: het in 2012 opgerichte Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) hoeft alleen maar uitgebouwd te worden.

De Duitsers zijn enthousiast. Wolfgang Schäuble, de oerconservatieve minister van Financiën, presenteerde deze maand bij wijze van afscheidscadeau zelfs een soort blauwdruk. Maar ook de Europese Commissie en Frankrijk lijken ervoor te porren. In Nederland toont president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank zich positief, net als eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem. 'Het IMF heeft in de crisisjaren veel te veel moeten doen in Europa', zei hij vrijdag in Washington. 'Daar is ook kritiek op gekomen van de andere IMF-landen.' Die zijn van mening dat een rijk werelddeel als Europa zijn eigen boontjes moet kunnen doppen.

Het IMF zelf zag de afgelopen jaren ook in onder meer Azië en het Midden-Oosten al regionale IMF-klonen ontstaan. Toch zegt Lagarde hier geen rebellie in te zien. De nieuwkomers helpen volgens haar het internationale financiële vangnet juist te versterken. 'Maar dat vangnet heeft wel het IMF nodig in zijn centrum.' Bijkomend voordeel is dat het IMF al jaren in zijn maag zit met de deelname aan de omstreden Griekse hervormingsprogramma's. Die hebben volgens de eigen onderzoeksafdeling het land alleen maar dieper in de put geholpen.

Hoewel betrokkenen benadrukken dat het plan nog in de kinderschoenen staat, lijkt gezien de brede steun de komst van het EMF een kwestie van tijd. Veel onzekerder is wat voor soort organisatie straks achter die nu al vertrouwd klinkende naam schuilgaat. En vooral: hoeveel macht zij krijgt over de nationale regeringen.

Daarover blijken compleet verschillende ideeën te heersen. Uit het voorstel van Schäuble doemt het beeld op van een typisch Duitse, economisch zeer strenge en behoudende organisatie. Die moet op enige afstand van het politieke getouwtrek komen te staan - wat in democratisch opzicht wel weer vraagtekens oproept. De Duitsers willen dat dit EMF niet alleen hard optreedt als een land in betalingsproblemen raakt, maar ook in de gaten houdt of de andere lidstaten zich wel houden aan, bijvoorbeeld, de Europese begrotingsregels. Dat is nu nog een taak van de Europese Commissie.

Lijnrecht daartegenover staat het Franse toekomstvisioen voor de euro, met onder meer een minister van Financiën en een eigen begroting voor de eurozone. Een ander mogelijk twistpunt is hoe zo'n EMF moet handelen als het misgaat. Mag het dan zelf volgens een vast stramien de schulden herstructureren, zodat naast de belastingbetaler ook banken en beleggers opdraaien voor de kosten? Of blijft die bail-out onderwerp van taaie onderhandelingen tussen de eurolanden?

Over die vragen zal het de komende jaren gaan, om te beginnen op de speciale Eurotop in december. De uitkomst bepaalt of Europa zijn eigen, onverbiddelijke deurwaarder à la het IMF krijgt. Of dat het EMF slechts een nieuwe afkorting blijkt voor de oude gang van zaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.