Hoedt u voor het onechte bos

Bosaanplant is een geoorloofde manier om de uitstoot van CO 2 te compenseren. Maar er zitten haken en ogen aan....

BOMEN halen voor hun groei kooldioxide (CO 2) uit de lucht, halen dit broeikasgas uit elkaar, en leggen de koolstof eruit vast in hun hout. Wie bossen aanlegt, kan daarmee dus de uitstoot van CO 2 compenseren om zo de opwarming van de aarde te helpen verminderen. Dat is handig voor westerse landen, die volgens het protocol van Kyoto (1997) reductiepunten moeten verdienen, dat wil zeggen: hun kooldioxide-uitstoot moeten verminderen. Zij kunnen die verplichting afkopen door bossen te laten aanplanten. In eigen land, in Oost-Europa of in de Derde Wereld.

Maar bosaanleg is een heikele kwestie. Een van de redenen is de fraudegevoeligheid ervan. Als de aanplant van bomen CO 2-reductiepunten oplevert, wordt het bijvoorbeeld aantrekkelijk een bos af te branden om meteen daarna bomen aan te planten.

bosaanplant om de opwarming van de aarde te verminderen splijt de natuur- en milieubeweging: de meeste milieuclubs, waaronder het Wereld Natuur Fonds (WNF), zijn ertegen. Immers, die aanplant maakt het mogelijk de daadwerkelijke aanpak van het CO 2-probleem - door minder energie te halen uit kolen, olie en gas - achterwege te laten. 'De industrielanden krijgen hiermee tien tot twintig jaar de tijd om energiebesparing voor zich uit te schuiven', zegt voorlichter Sible Schöne van het Wereld Natuur Fonds.

Maar woordvoerder Wouter Veening van de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN is het daarmee oneens. Meer bossen geven een grotere biodiversiteit en die is hard nodig, gezien het rasse tempo waarin planten en dieren uitsterven. 'Als de milieubeweging bossen uitsluit, zijn de jaarlijks klimaatconferenties minder relevant voor ecologen. De klimaatdiscussie is al veel te veel losgezongen van biodiversiteit en ecosystemen', vindt Veening.

Omdat niemand precies weet hoe het zit met de invloed van bossen op de koolstof-huishouding, is het Intergouvernmental Panel on Climate Change (IPCC) gevraagd oplossingen aan te dragen. Het werkt daartoe aan een speciaal bossenrapport, Landuse, landuse change en forestry genaamd, dat in mei klaar is. Dat is ruim vóór november, wanneer honderdvijftig milieuministers naar Den Haag komen voor de zesde Klimaatconferentie. Zij moeten beslissen welke koolstofbindende activiteiten in de land- en bosbouwsector mogen meetellen om de overeengekomen CO 2-reductiepercentages te bereiken.

Om die beslissingen te kunnen onderbouwen, moet het rapport van het IPCC veel vragen beantwoorden. Over hoe je fraude voorkomt, bijvoorbeeld. Die ligt haast altijd op de loer als het grote geld beschikbaar komt en bij bosaanplant lijkt ze moeilijk vermijdbaar. De aanleg van een bos bijvoorbeeld, mag volgens 'Kyoto' niet een project verdringen dat al in de planning zat. Als Nederland pakweg in Tsjechië een bos plant, moet onomstotelijk vaststaan dat Tjechië geen plannen had voor herbebossing op die plek. Of dat zo is, is niet altijd gemakkelijk te achterhalen.

Maar het kan nog ingewikkelder. 'In Oost-Europa gaat het natuurlijke herstel van het bos net zo snel als het herstel dat door de mens in gang is gezet. Er is dus geen verschil in de situatie met en zonder project', zegt dr. Richard Sikkema, bosdeskundige bij het internationale adviesbureau FOrest Research Management (FORM). Lang niet iedereen is het daarmee eens, overigens.

Verder: een bos moet honderd jaar doorgroeien wil het een vermindering van kooldioxide opleveren die vergelijkbaar is met reductie door energiebesparing. Maar welke garantie is er dat een land het bos honderd jaar ongemoeid laat? Hoe goedgelovig moet een land zijn dat bijvoorbeeld met Brazilië in zee gaat? Dichtgetimmerde contracten, controle via luchtfoto's en veldonderzoek plus sancties voor wie de boel flest, zouden helpen, maar is de internationale gemeenschap daartoe in staat?

Iets simpels als de definitie van 'bos' roept al veel vragen op. Bij hoeveel hectare spreekt men van een bos en hoe dicht moeten bomen op elkaar staan, vraagt ir. Gert Jan Nabuurs van het natuuronderzoeksinstituut Alterra in Wageningen zich af. 'Er zijn steden die zich bos noemen, omdat er veel parken in liggen.'

Om het nog gecompliceerder te maken wordt in het Kyoto Protocol niet alleen bosaanplant als middel genoemd om de CO 2-uitstoot te neutraliseren. Er staat ook een schimmig artikel in over verbeterd landgebruik waarbij de landbouw zo wordt uitgeoefend dat er meer koolstof in de bovenste bodemlaag wordt vastgehouden. Het ene land barst van de bossen (Canada) een ander land heeft veel landbouw (Nederland). Om onderlinge naijver te voorkomen, komen zowel bosaanplant als verbeterd landgebruik in aanmerking voor koolstof-reductiepunten.

Verrassend is het onderzoek hiernaar dat Alterra, het Instituut voor Agrobiologisch & Vruchtbaarheidsonderzoek - ook in Wageningen - en het Europese Bosseninstituut deden in opdracht van de ministeries van Landbouw en Natuurbeheer en van VROM. Ze keken hoeveel koolstof wordt vastgehouden als het land minder erodeert door minder diep te ploegen, door bemesting en door stro op het land te laten liggen. De mogelijkheden om in de landbouw koolstof vast te leggen bleken enorm. De lidstaten van de Europese Unie zouden bij toepassing van de maatregelen uit dit onderzoek zelfs 6 tot 11 procent meer kooldioxide mogen uitstoten in plaats van 8 procent minder, zoals 'Kyoto' voorschrijft.

Hetzelfde onderzoek leert dat in de preventieve sfeer veel valt te verdienen. Als Canada bosbranden weet te voorkomen, houden de bossen langer koolstof vast. En als dit land ook nog eens effectief strijd voert tegen insecten die bomen verwoesten, levert het een forse bijdrage aan het vastleggen van koolstof. Met brandpreventie en insectenbestrijding zou Canada een uitstoot van negenhonderd megaton CO 2 voorkomen, terwijl het land maar 599 megaton de atmosfeer inblaast. Canada zou helemaal niet meer op de energiebesparingstoer hoeven, en zelfs fors meer mogen uitstoten. 'Deze weg moeten we zeker niet inslaan', reageert Schöne van het WNF.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden