Hoe zinnig is het om een robotbelasting in te voeren?

Microsoft-oprichter Bill Gates, 's werelds rijkste man dankzij een vinding die arbeid bespaart, pleit voor een taks op robots. Is dat een goed plan?

Gerard Reijn
Een politierobot patrouilleert op een station in de Chinese stad Zhengzhou. Hierdoor zijn minder agenten nodig. Beeld getty
Een politierobot patrouilleert op een station in de Chinese stad Zhengzhou. Hierdoor zijn minder agenten nodig.Beeld getty

'Iemand die in een fabriek werkt, verdient nu bijvoorbeeld 50 duizend dollar, en over dat salaris worden belasting en sociale premies geheven. Als een robot dat werk overneemt, is het logisch om die robotarbeid evenveel te belasten', zegt Bill Gates in een interview met webmagazine Quartz.

Koos Boer, hoogleraar belastingrecht aan de Universiteit Leiden: 'Een sympathiek voorstel, maar wel erg ingewikkeld. Want wat is een robot? Moet die kunnen lopen? Je krijgt met een enorm definitieprobleem te maken. Tijdens de industriële revolutie werden bedrijven die molens gebruikten ter vervanging van mensenarbeid zwaarder belast, maar ook toen bleek het uiteindelijk te ingewikkeld om vast te stellen wat een molen was. In deze tijd van digitalisering is die definitiekwestie nog veel ingewikkelder. Een robotbelasting is een ouderwetse benadering van een nieuwerwets probleem, een soort verwijderingsbijdrage voor personeel. Je kunt ook redeneren: door het invoeren van robots bespaart het bedrijf kosten, dus gaat de winst omhoog, en die wordt belast.'

Europarlementariër Mady Delvaux tegenover website Robohub: 'Als robots banen vernietigen, moeten we nadenken over hoe we het sociale systeem financieren. Dat zou kunnen via een belasting op robots, misschien om daarmee een basisinkomen te financieren. De industrie schrikt daarvan, maar we zullen er op z'n minst over moeten nadenken.' Het Europees Parlement stemde overigens vorige week tegen Delvauxs voorstellen voor een robotbelasting.

Reinier Castelein, voorzitter van vakbond De Unie: 'Je kunt dit idee niet los zien van de discussie over het basisinkomen. Ik ben niet tegen robotisering. Robots hou je toch niet tegen. Het gaat erom de opbrengsten van die robots te verdelen over meer mensen, en daarvoor kun je zo'n belasting wel gebruiken.

'Vorig jaar opende Adidas een schoenenfabriek die helemaal zonder personeel draait. Aan wie gaat die fabriek schoenen verkopen als mensen niets meer kunnen verdienen omdat robots al het werk overnemen? Dat probleem moet worden opgelost.

'Laten we heel Nederland vol zetten met bedrijven die zich specialiseren in robottechnologie, zodat we daarin vooroplopen. Dat levert heel veel banen op. Maar we moeten wel een manier vinden om de opbrengsten gelijker te verdelen.'

Paul de Beer, arbeidssocioloog aan de Universiteit van Amsterdam: 'Een belasting op robots kan een oplossing zijn voor het verdelingsprobleem, maar die gaat wel ten koste van het positieve effect van robots op de welvaart. Bovendien zal een robotbelasting de concurrentiepositie van Nederland op de wereldmarkt verslechteren, dus kun je die nooit in één land doorvoeren.

'In de jaren tachtig verdwenen massaal banen in de industrie. Dat hebben we opgelost door werklozen in de WAO te stoppen. Er kwamen ook nieuwe banen, maar daar werden nieuwe mensen voor ingezet, vooral vrouwen. Dat laatste kan niet meer: we hebben geen grote arbeidsreserve meer in Nederland. Dus zullen we de mensen die nu hun baan kwijtraken, moeten om- en bijscholen.

Pyrene, een robot-klusjesman ontwikkeld door het Franse lab Laas (Laboratory for Analysis and Architecture of Systems). Beeld reuters
Pyrene, een robot-klusjesman ontwikkeld door het Franse lab Laas (Laboratory for Analysis and Architecture of Systems).Beeld reuters

'Het verstrekken van een basisinkomen is niet voldoende, want de meeste werklozen weten dan nog altijd niet hoe ze hun dag zinvol moeten doorkomen.'

Johan Veenstra, directeur van landbouwmachinemaker Schuitemaker, die onder meer een voederrobot verkoopt: 'Zo'n voederrobot spaart anderhalve baan uit, maar een boer koopt zo'n robot omdat hij die arbeid niet meer kan betalen. Dus die robot verdringt niks. Dat idee van Gates is totale onzin. Hij heeft zelf met Microsoft dingetjes gemaakt die heel veel banen hebben gekost.

'Nu heeft hij zijn schaapjes op het droge, waarvoor alle respect, en komt hij met dit hypocriete gezeur.

'De werkelijkheid is dat ik zelf steeds meer met lasrobots werk omdat ik niet aan genoeg personeel kan komen.'

Robotisering verandert de maatschappij en werkgelegenheid in toenemende mate

Lees hier meer over de gevolgen van robots op de arbeidsmarkt.

Brussel denkt na over denkende machines: 'rijkelijk laat'
Het Europees Parlement besprak op 15 februari 2017 een ontwerpresolutie voor de Europese Commissie die de maatschappij over een paar jaar het kunstmatig intelligentie tijdperk moeten binnenloodsen. De negatieve gevolgen moeten worden beperkt, zonder de innovatie af te remmen.

VNO-NCW: 'Juist dankzij robots blijft er werk'
Volgens Hans de Boer, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW, is de angst voor verlies van banen overdreven. In een interview stelt hij dat technologische vernieuwingen in het verleden steeds hebben geleid tot meer werkgelegenheid.

Liever een uitzendrobot dan een uitzendkracht
Smart Robotics in Eindhoven is het eerste Nederlandse 'uitzendbureau' voor robots. Voor 3- tot 4.000 euro per maand kunnen bedrijven uit de maakindustrie er een robot huren voor eenvoudige productietaken die ze nu vaak door duurdere uitzendkrachten laten doen, zoals het in- en uitladen van machines of het stapelen van dozen op pallets.

Robotisering bekt simpelweg lekkerder dan uitbuiting
Heleen Mees schreef na de verrassende overwinning van Trump een column over de zogenaamde 'Rust Belt'. Volgens haar zou de dalende werkgelegenheid te wijten zijn aan robotisering, maar economen zijn het daar niet over eens.

Robots als banenverslinder: Ford pleit voor basisinkomen
De voormalige Silicon Valley-ondernemer Martin Ford schreef twee boeken over de gevolgen van technologie, The Lights in the Tunnel (2009) en Rise of the Robots (2015). Volgens Ford is de ontwrichting door technologie nu zoveel ingrijpender dan vroeger. Het gaat niet meer alleen over de vervanging van spier- of rekenkracht, maar ook over de vervanging van ons denkvermogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden