Hoe Rabobank haar gewicht verloor

Van triple-A-bank tot achterloper

De Rabobank, ooit zo'n stoere triple-A-bank, raakt flink achterop bij de andere grootbanken. De verkoop van haar aandeel in het chique Van Lanschot Kempen onderstreept dat. De achteruitgang verklaard in drie stappen.

Foto anp

Vóór 2008 - De gouden jaren

De Rabobank in financiële nood? Tijdens de gouden gloriejaren van Jochem de Bruin is het ondenkbaar. De hoogblonde acteur is het gezicht van de succesvolle reclamecampagne van de bank. In televisiespotjes zien we hem overal ter wereld het Rabo-evangelie verkondigen. Wanneer hij vertelt dat het een coöperatie betreft die eind 19de eeuw werd opgericht door boeren lacht zijn publiek hem vierkant uit. Maar het rumoer verstomt bij de mededeling dat de Rabobank 'de enige private bank ter wereld' is met de allerhoogste kredietwaardigheid.

De ijzersterke 'triple A'-status vormt de ultieme triomf voor de altijd wat slomere Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Boerenleenbank. Natuurlijk, in Nederland is zij sinds jaar en dag een dominante speler. Maar het moet stoerder. Door te zakenbankieren bijvoorbeeld. Sinds de jaren negentig heeft de Rabobank een flinke vestiging in de Londense City, uitkijkend over de Theems, waar het testosteron tegen de muren knalt. Daar gaat het mis. De bank raakt betrokken bij de Liborfraude, een internationaal toonaangevende maatstaf voor de rente. Door die tarieven te manipuleren, behaalden bankiers extra winst over de rug van hun klanten. In 2013 volgt een justitiële schikking voor 774 miljoen euro.

Het mes is dan al gezet in de peperdure buitenlandse activiteiten. 'Ik dacht dat het altijd wel een bank was die oké was', bekent de acteur achter Jochem de Bruin in een interview met de Volkskrant. 'Maar eerlijk gezegd ben ik wel blij dat ik nu niet meer het gezicht van de bank ben.'

2005 - De grote krimp

Niet alleen 'Liborgate', ook de crisis op de huizenmarkt komt hard aan. Daar hebben concurrenten als ING en ABN Amro net zo goed last van. Maar nergens zijn de gevolgen zo heftig als bij de Rabobank, de onbetwiste marktleider op het gebied van hypotheken.

Dat geldt ook voor de strengere eisen van toezichthouders, die willen dat banken hogere financiële buffers aanhouden. De donkerste wolk aan de hemel heet 'Basel 4'. Die nieuwste reeks toezichtregels is onderwerp van hevige strijd tussen Europese en Amerikaanse toezichthouders. Als die laatsten hun zin krijgen, gaat de manier waarop Europese banken de risico's over hun hypotheekportefeuille berekenen op de schop. Uit onderzoek van kredietbeoordelaar S&P blijkt dat dit van 'de grote drie' in Nederland de Rabobank het hardst zal raken. Zij moet dan nog veel meer geld opzij leggen voor dit soort leningen.

774 miljoen euro moest de Rabobank betalen voor de Liborfraude

Of Basel 4 er komt is nog onduidelijk. In de tussentijd treffen alle banken voorzorgsmaatregelen. Waar ING en ABN Amro extra kapitaal kunnen ophalen via de aandelenbeurs, ziet de coöperatieve Rabobank slechts één optie: krimp. Tot 2020 verdwijnen 12 duizend banen. Het mes gaat ook in de uitgedijde balans. Maar liefst 150 miljard euro moet eraf. Want hoe minder hypotheken en bedrijfsleningen er in de boeken staan, hoe minder buffers er hiervoor moeten worden aangehouden.

Om daarnaast ook vers kapitaal aan te trekken, gaat de complete financiële gereedschapskist open. De Rabobank haalt miljarden op met coco's - een complex soort obligatie die in geval van nood kan worden omgezet in een aandeel - nieuwe ledencertificaten en pandbrieven. Dat laatste is een trendbreuk. Ooit vond de Rabobank dat zij zulk schuldpapier, waarbij beleggers hypotheken als onderpand krijgen, niet nodig had. Het ijzersterke imago van de Rabobank bood al genoeg zekerheid. Maar de tijden zijn veranderd.

2017 - Uitverkoop gaat door

Iets meer dan 100 miljoen euro verdient de Rabobank aan de verkoop van haar resterende aandeel in Van Lanschot Kempen, de chique huisbankier van vermogend Nederland. In een deze week verschenen persbericht noemt de Rabobank de verkoop in lijn met haar 'strategie om de balans te optimaliseren, onder andere door de verkoop van niet-kernactiviteiten'.

Dat blijft hard nodig. Niet dat spaarders zich zorgen hoeven maken. De Rabobank heeft, volgens kredietbeoordelaar Moody's, een 'sterke financiële basis'. Maar van de drie grote Nederlandse banken beschouwen analisten de Rabobank als de zwakste. Er wordt nog altijd winst gemaakt. Maar minder dan bij ING en ABN Amro, en de kosten liggen hoger. Dat wringt voor de voormalige triple-A-bank.

De verkoop van Van Lanschot Kempen draagt weinig bij aan het ambitieuze doel om de bankbezittingen met 150 miljard euro in te krimpen. Maar de ontslaggolf gaat door, net als de uitverkoop. Naast Van Lanschot Kempen deed de Rabobank vorig jaar al Athlon van de hand. Het autoleasebedrijf ging voor 1,1 miljard euro over naar Daimler Financial Services. Het hoeft niet te verbazen als straks nieuwe transacties volgen. Zo heeft ook leasedochter Lage Landen een tijdlang in de etalage gestaan.

Met de opbrengst kan de Rabobank financieel verder aansterken. Al wordt een terugkeer naar de gouden tijden van weleer ook door het bedrijf zelf uitgesloten. 'Ik denk dat triple A in de huidige context een utopie is', erkende financieel bestuurder Bas Brouwers onlangs in Het Financieele Dagblad. 'Dat komt niet meer terug.'