Hoe nodig is nieuwe energiedebat?

Vandaag begint de Energiedialoog, een door de minister van Economische Zaken geëntameerde maatschappelijke discussie over duurzame energie. De milieubeweging is sceptisch.

Een slecht bezochte bijeenkomst in het kader van de Brede Maatschappelijke Discussie over Kernenergie in een grote zaal van Krasnapolsky in Amsterdam, 15 juni 1983. Beeld Bert Verhoeff / HH

Wie na het referendum over Oekraïne nog niet is uitgediscussieerd, kan meteen door naar de nieuwe maatschappelijke discussie. Vandaag begint de door het ministerie van Economische Zaken uitgeschreven 'Energiedialoog', over keuzes op het gebied van duurzame energie, waarvoor het hele land is uitgenodigd.

De milieubeweging is er sceptisch over en experts op het terrein van inspraak en burgerparticipatie vrezen dat er te weinig draagvlak voor bestaat, maar de trein gaat rijden. Met oud-astronaut en duurzame-energieprofeet André Kuipers als mascotte, worden drie maanden lang ruim vijftig bijeenkomsten gehouden, zoals vandaag in Rotterdam, Eindhoven en Groningen.

Op internet komt een forum waarop burgers, bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties ideeën kwijt kunnen over verduurzaming van de energievoorziening na 2023. Dat is het onderwerp van de dialoog, bepaalde minister Henk Kamp (VVD) van Economische Zaken. In 2050 moet alle opgewekte energie in Nederland duurzaam zijn, en er is veel betrokkenheid nodig om dat te bereiken.

Kleinkind

De Energiedialoog lijkt daarmee een kleinkind van de oermoeder van de energiediscussies: de 'brede maatschappelijke discussie' over kernenergie, die tussen 1981 en 1983 werd gehouden. Ook die genoot weinig sympathie. In vaak halflege zaaltjes kwamen in totaal ruim vierduizend burgers meepraten, die in meerderheid tegen meer kerncentrales bleken te zijn.

'Ik wil niet cynisch zijn over een dialoog met de samenleving', zegt campagneleider klimaat en energie Joris Wijnhoven van Greenpeace. Bij de milieuclub heerst echter frisse tegenzin tegen de debatronde, die alleen uit plichtsbetrachting wordt bijgewoond. 'De hamvraag is goed: hoe raken we zo snel mogelijk van de fossiele energie af? Maar dat stond al in het Energierapport van de regering. In plaats van oplossingen aan te dragen, neemt minister Kamp een half jaar voor een grotendeels overbodige discussie en wekt hij vooral de indruk tijd te willen rekken.'

Milieudefensie noemt het debat een 'Blablabingo', maar heeft zich er wel voor aangemeld. Mogelijk worden 'schijnoplossingen' naar voren geschoven, vreest Ike Teuling van de vereniging. 'We zijn niet bang dat de minister kerncentrales gaat bouwen, bijvoorbeeld, maar zodra je een discussie organiseert over energie, zijn er altijd mensen die beginnen te roepen om thoriumcentrales of kernfusie.'

Dialoog

Dat de dialoog deelnemers kan overhalen bijvoorbeeld de noodzaak van windparken op land te accepteren, gelooft ze niet. 'Het wordt toch geen debat met de hele samenleving. De bijeenkomst in Rotterdam was al overtekend voordat zij publiek werd aangekondigd.' Het kabinet schuift moeilijke beslissingen naar voren, vindt ze. 'VVD en PvdA zijn het oneens over de toekomstige koers, dus wordt het besluit daarover uitgesteld.'

Ruim twaalf jaar geleden overwoog het kabinet-Balkenende de discussie uit de jaren tachtig over te doen; vooral om kernenergie alsnog bespreekbaar te maken. Het Rathenau Instituut, dat vaak optreedt als debatleider voor de overheid, adviseerde toen daarvan af te zien. Vandaag publiceert het Elf lessen voor een goede energiedialoog, een rapport dat het ministerie misschien eerst had moeten inzien voordat de huidige ronde werd gestart.

De eerste les, zegt onderzoeker dr. ir. Rinie van Est, is dat voor aanvang van een debat, de urgentie daarvan duidelijk moet worden gemaakt. 'Bij de discussie in de jaren tachtig was dat geen probleem: het onderwerp kernenergie leefde enorm. De politiek kwam daar echter niet uit, dus moest de dialoog de oplossing brengen.'

Geemn sprake

Nu is van zo'n stemming geen sprake. 'Integendeel: de burger ervaart het energievraagstuk niet als urgent en denkt volgens enquêtes dat we in Nederland al eenderde duurzame energie gebruiken, terwijl dat maar 5,6 procent is. Het moet duidelijk zijn wat op het spel staat. Zoals: onze gasbel in Groningen raakt leeg en onze petrochemische industrie drijft nog grotendeels op fossiele brandstoffen.'

Een andere les is dat de organisator onafhankelijk en betrouwbaar moet zijn; iets waar de geheel door het ministerie bedachte Energiedialoog niet aan lijkt te voldoen. 'De urgentie wordt niet echt benoemd en er zit oud zeer doordat dialooginitiatieven worden gewantrouwd. Eigenlijk staat de overheid al met 2 -0 achter.'

Bovendien is onduidelijk wat precies met de uitkomsten van de dialoog zal gebeuren, zegt bestuurskundig onderzoeker Ytsen Deelstra van adviesbureau Wing. Deelnemers willen dat terecht wel weten. 'Het ministerie houdt de conclusies bij zichzelf, terwijl ze zeggen de dialoog aan te gaan omdat ze 'commitment' willen van burgers en bedrijven. Maar alleen beloven dat je de uitkomst zult meenemen, is niet genoeg. Daarvoor is een gezamenlijk programma nodig.'

Bekritiseerde maatregelen, zoals windmolenparken op land, liggen al vast in afspraken in het Energieakkoord. Ook dat is niet bevorderlijk voor de dialoog, denkt Deelstra. 'Als er veel draagvlak zou bestaan voor een andere oplossing waarmee je hetzelfde kunt bereiken, zou die ruimte er natuurlijk moeten zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden