RECONSTRUCTIE

Hoe lucratieve Chileense deal een strop werd

De Koninklijke Nederlandse Munt vertilde zich aan een megaorder uit Chili. Apparatuur was ongeschikt, de munten moesten met de hand worden geteld. Faillissement loert.

Directeur Klaas Knot van De Nederlandsche Bank, Michael Guilfoyle (de ontwerper van de herdenkingsmunt) muntmeester Maarten Brouwer en staatssecretaris Wiebes van Financiën bekijken het DNB Vijfje, in 2014 geslagen ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van de centrale bank.Beeld Remko de Waal

Het was een glorierijk moment. In 2013 sleepte de Koninklijke Nederlandse Munt (KNM) een ongekend grote order binnen bij Centrale Bank van Chili. In een Zuid-Amerikaanse biedingsoorlog werd de ooit trotse Chileense muntproducent verslagen. Het voormalige staatsbedrijf uit Utrecht kon tot 2016 aan de slag met de productie van 850 miljoen peso's. De voormalige ambtenaren waren in business.

Zo was het ook bedoeld. In de privatiseringshausse van de jaren negentig had ook het oude munthuis er aan moeten geloven: leven volgens de wetten van de markt, ondernemen, eigen broek ophouden. De overheid kwam als 100 procent aandeelhouder op afstand te staan en keek uit naar het dividend.

Dat leek goed te gaan. Van Malta tot Sri Lanka: overal won KNM 'tenders' om munten te slaan. Toch was de grote Chileense deal in 2013 bittere noodzaak. In dezelfde periode had het ministerie van Financiën in een nieuw 'muntcontract' de vergoedingen 'met tientallen procenten' naar beneden bijgesteld. Zo verviel de productie van 1- en 2-eurocentmunten.

Ook werd het geldmuseum opgeheven, waardoor KNM een belangrijke huurder in het monumentale muntgebouw in Utrecht kwijtraakte. De solvabiliteit daalde, de schulden bij Financiën stegen.

De verlossing diende uit Chili te komen, maar dat was ijdele hoop. In plaats van inkomsten te genereren, moesten de Nederlanders boetes overmaken naar Zuid-Amerika. Oorzaak: wanprestaties.

De productie van 2- en 1-eurocentmunten (links en rechts) verviel, waardoor inkomsten wegvielen. De Koninklijke Nederlandse Munt sloeg ook herdenkingsmunten als die ter ere van 150 jaar Max Havelaar (midden).

Afmeting

Het Nederlandse munthuis bleek niet in staat om de grote order - inclusief de inkoop van grondstoffen en een drastische uitbreiding van de ploegendiensten - in goede banen te leiden.

Zo bleek de speciaal aangeschafte 'verpakkingslijn' niet overweg te kunnen met de afmetingen van de peso's. Om fouten te voorkomen moesten medewerkers van KNM handmatig gaan tellen en wegen, blijkt uit stukken van Financiën. Er kwam ook 'extra stiknaad' in de verpakking. Leveringen liepen uit, kosten stegen.

Eindelijk aangekomen op de kade in Chili, voldeden de munten ook nog eens niet aan de eisen van de lokale inspectie. In Utrecht vreesden ze Zuid-Amerikaanse intriges. De Chileense inspecties werden volgens een ingewijde uitgevoerd door de lokale muntproducent, de oude rivaal die zo glorierijk was afgetroefd in de biedingsoorlog. Zoete wraak? Hoe dan ook: de boetes gingen richting Zuid-Amerika.

De opdracht was 'een maatje te groot', erkent een woordvoerder van KNM.

Het ministerie van Financiën stond al die tijd op afstand, geheel volgens de principes van de jaren negentig. Bij de aandeelhoudersvergadering begin 2014 werd bij de rondvraag kort even stilgestaan bij problemen met een container vol peso's.

Het alarm ging af toen KNM daarna in acute geldnood kwam en de afdrachten aan Financiën voor de verkoop van jubileummunten niet kon ophoesten.

Onvrede

Gek genoeg slaagde het staatsbedrijf er evenmin in om tijdig facturen in te dienen, waardoor de financiële nood verder toenam. Ook staat in een interne notitie van Financiën dat KNM geen 'achterliggend cijfermateriaal' leverde bij bepaalde aannames.

De chief financial officer moest opstappen, de banken steigerden, de accountant weigerde de jaarrekening goed te keuren, de aandeelhoudersvergadering werd uitgesteld. Op het departement groeide de onvrede: 'De huidige situatie komt erop neer dat de opdrachtgever (Financiën) ongewild als financier van KNM optreedt met alle risico's van dien.'

Het ministerie stond voor het blok. Volgens de wetten van de markt moest het departement nu een hard 'incassobeleid' voeren, maar er werd gevreesd voor 'een strop van vele miljoenen' als het bedrijf om zou vallen. Bovendien zouden ook andere staatsdeelnemingen in waarde kunnen dalen bij een faillissement. Hoe klein ook: KNM was 'too big to fail'.

Vandaag maakt ook muntmeester Maarten Brouwer zijn vertrek bekend. De raad van commissarissen benoemt een chief restructuring officer.

Zo leunt KNM op de overheid, maar blijft het taalgebruik van de markt intact.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden