analyseMinimumloon

Hoe links en rechts het eens werden over een hoger minimumloon

Politieke partijen van links tot rechts pleiten in hun verkiezingsprogramma’s voor een verhoging van het wettelijk minimumloon. En dat midden in een recessie. Waar komt die plotselinge consensus vandaan?

Erik Jaspers achter zijn bureau in zijn woning in Maastricht. Hij werkt als callcentermedewerker voor het minimumloon.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Als een apparaat in huis begint te sputteren, slaat bij Erik Jaspers (49) de paniek toe. Dezelfde paniek als een verjaardag net in de laatste week van de maand valt. Of als hij in de tandartsstoel ligt en hij drie dure verdovingen nodig blijkt te hebben terwijl zijn zorgverzekering er maar één vergoedt. Op die momenten denkt Jaspers: hoe kom ik hier onderuit?

Jaspers is een van de pakweg 500 duizend werkenden die moet rondkomen van een inkomen rond het minimumloon. Voor 40 uur buffelen in het callcenter krijgt hij iets meer dan een tientje per uur. Een salaris dat, sinds hij in 2004 met zijn baan begon, veel minder hard steeg dan zijn huur en vaste lasten. En een salaris waarvan politieke partijen, van links tot rechts, nu van mening zijn dat het te laag is.

Afgelopen vrijdag kondigde zelfs de traditionele ondernemerspartij VVD in haar partijprogramma aan te willen morrelen aan het minimumloon. Daarmee volgt ze de SP, GroenLinks, PvdA, CDA, CU en D66 linksaf en zou verhoging van het minimumloon zomaar onderdeel kunnen worden van het regeerakkoord. Die politieke consensus is nieuw.

Campagnevoeren

Toen vakbond FNV twee jaar geleden begon met campagnevoeren voor een verhoging van het minimumloon tot 14 euro (60 procent van het mediaaninkomen) waaide nog een hele andere wind in Nederland. Een hoger minimumloon zou leiden tot baanverlies, en een aanslag zijn op de schatkist, omdat de uitkeringen gekoppeld zijn aan het minimumloon. Stijgt dat, dan stijgen onder meer de bijstand en AOW mee. Het Centraal Planbureau rekende voor dat bij een verhoging van 5 procent al 45 duizend banen verloren zouden gaan, het plan van FNV zou de belastingbetaler 20 miljard kosten.

Dat vond de FNV niet bezwaarlijk, politieke partijen wel. Bovendien leek Nederland het Europees gezien zo slecht nog niet te doen. In 2018 hadden volgens het CPB alleen Luxemburg, Frankrijk en Duitsland een hoger minimumloon, al scoort Nederland wel slechter wanneer het wordt afgezet tegen het mediane loon (dus het midden van het Nederlands loongebouw). Dan zit de bodem internationaal gezien iets onder het Europese midden.

Maar de afgelopen maanden legde de coronacrisis het vergrootglas op bestaande kwetsbaarheden. Grote groepen aan de onderkant van de arbeidsmarkt die rond het minimumloon verdienden, zakten bij baanverlies al snel door de bodem. Het aantal klanten van de Voedselbank nam met 8 procent toe. Kinderen die opgroeien in armoede, volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau ruim 300 duizend,  raakten op school achterop omdat ze soms geen computer hadden voor thuisonderwijs.

Milder

Nog belangrijker in het debat is het nieuwe rapport dat het CPB dit voorjaar publiceerde. Daarin toonde de rekenmeester zich een stuk milder over de negatieve consequenties van de verhoging van het minimumloon. Door de recente invoering ervan in verschillende Amerikaanse staten en buitenlanden, waren er nieuwe wetenschappelijke studies waaruit het CPB kon putten.  

En waar aanvankelijk het idee was dat die loonsverhoging arbeid te duur zou maken en zou leiden tot baanverlies en automatisering, stelt het CPB nu dat het vaak gaat om banen die niet makkelijk te automatiseren zijn en zich minder eenvoudig laten verplaatsen naar het buitenland. Denk bijvoorbeeld aan de horeca en andere dienstverlening. 

In het rapport berekende het CPB de plannen door die al bij de verschillende partijen over tafel gingen. Ook de varianten waarbij de uitkeringen losgekoppeld zouden worden van de verhoging van het minimumloon. Wat bleek: bij een verhoging van 5 procent, gaan vrijwel geen banen verloren. Stijgen de uitkeringen wel mee dan wordt arbeid dusdanig veel duurder dat zo’n 18 duizend van de half miljoen banen op minimumloonniveau vervallen.

Het politieke debat zal dan ook vooral over die koppeling gaan. De VVD wil het minimumloon verhogen en AOW en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen laten volgen. Maar de bijstand niet om zo de kloof tussen uitkering en loon te vergroten en daarmee werk aantrekkelijk te maken. ‘Links’ wil juist dat alle uitkeringen volgen om zo ook armoede bij bijstandsgerechtigden te beperken. Over de mate waarin het loon zou moeten worden verhoogd, vijf procent erbij of verhogen tot 14 euro, zoals de FNV bepleit, is ook nog zeker geen consensus.

Subtiliteit

En dan is er nog de subtiliteit dat het minimumloon traditioneel nu nog per dag, week en per maand wordt vastgesteld. Dat betekent dat iemand met een 36-urige werkweek hetzelfde weekloon krijgt, namelijk 387,70 euro, als degene met een 40-urige werkweek. De PvdA heeft een wetsvoorstel ingediend om dat gelijk te trekken: een minimumuurloon op het niveau van de 36-urige werkweek. Daardoor zou degene die nu 40 uur werkt er al 10 procent op vooruit gaan.

FNV-voorman Zakaria Boufangacha toont zich alvast gelukkig met het voornemen van de politiek om iets te doen aan het minimumloon. ‘Maar dat moet wel gepaard gaan met een breder arbeidsmarktbeleid om een waterbedeffect te voorkomen’, zegt hij. Anders gaan werkgevers straks wellicht op zoek naar andere vormen van goedkope arbeid, zoals (schijn)zelfstandigen.

Voor callcentermedewerker Jaspers zou een hoger minimumloon betekenen dat hij wat geld opzij kan leggen. Zodat hij misschien eens een keer op vakantie kan.  En dat hij, als de wasmachine begint te pruttelen, niet meer hoeft aan te kloppen bij zijn ouders. ‘Want op 49-jarige leeftijd hakt dat echt in je eigenwaarde’, zegt hij. ‘Het zou gewoon leuk zijn als ik eens kan leven in plaats van overleven.’

Meer over het minimumloon

Hoger minimumloon kost geen banen (als de bijstand losgekoppeld wordt), berekende het CPB dit voorjaar

Fulltime werken, leven van nog geen tientje per dag en een kapotte bril op je neus. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden