Hoe lang heeft de haai nog?

Een handelsverbod op blauwvintonijn komt er niet. Maar ook voor haaien is het 5 voor 12. In Qatar praat Cites over maatregelen....

Voor de blauwvintonijn sloeg het uur van de waarheid donderdag in het Sheraton Doha Resort & Convention Hotel in Doha, Qatar. Daar houdt Cites, de conventie inzake de internationale handel in bedreigde planten- en diersoorten, zijn driejaarlijkse conferentie, en hoog op de agenda stond een handelsverbod voor de zwaar overbeviste blauwvin.

De voortekenen waren goed. De 15de Cites-conferentie, die tot donderdag duurt, had in dit Jaar van de Biodiversiteit moeten leiden tot een doorbraak. Er zou eindelijk werk worden gemaakt van het inperken van de handel in commerciële vissoorten die, anders dan bijvoorbeeld de steur, altijd als een product en nooit als een bedreigde soort zijn gezien. Soorten als de blauwvintonijn en diverse haaien. Het zou echter anders lopen.

De hoofdrol in Doha leek weggelegd voor de Atlantische blauwvintonijn. Een hoofdpijndossier waarin zich eindelijk een kans aftekende, volgens velen de laatste. De imposante roofvis, die 3 tot 4 meter lang en 650 tot 900 kilo zwaar kan worden, wordt op industriële wijze bejaagd, vooral in de Middellandse Zee. Van de vangst gaat 80 procent naar Japan, waar blauwvin geldt als de ideale vis voor sushi en een exemplaar onlangs voor 120.000 dollar werd verkocht. De tonijnbestanden zijn gedaald tot 15 procent van die van 40 jaar geleden. Totale ineenstorting dreigt, waarschuwen visserijbiologen.

Verbod
Er lag daarom een voorstel om de blauwvin op te nemen in Cites Bijlage 1, de lijst met soorten die niet internationaal verhandeld mogen worden. Kun je nagaan, zegt Willem Wijnstekers, secretaris-generaal van Cites, vanuit Doha. ‘In 1992 wilde Zweden tonijn opnemen in Bijlage 2 – geen verbod dus, maar regulering. Toen werd gezegd: niet doen, de sector gaat zelf quota instellen en dan komt het prima in orde. Je ziet het: achttien jaar later moet de tonijn naar Bijlage 1.’

Cites erkent met deze discussie in feite dat de bestaande systemen van visserijbeheer hebben gefaald, zegt de Canadese zeebioloog Daniel Pauly telefonisch vanuit Vancouver. ‘Dat is internationaal een heel belangrijk statement.’

De aanloop naar een handelsverbod, waarvoor een tweederde meerderheid nodig is, bleek echter moeizaam. De VS is voor, maar in de EU, het andere handelsblok met grote tonijnquota, lagen Frankrijk, Spanje en Italië lang dwars. Japan is vanouds mordicus tegen elke handelsbeperking. Monaco zette het verbod vorig jaar niettemin, gesteund door wetenschappers en natuurorganisaties, op de agenda, omdat steeds duidelijker werd dat de sector zelf (de internationale tonijncommissie ICCAT) volledig faalt in het beheer, met te hoge quota en illegale vangsten die de legale overtreffen.

Met het oog op de Japanse tegenstand lanceerde de EU als compromis een alternatief voor het Monegaskische voorstel: wel opneming in Bijlage 1, maar met anderhalf jaar uitstel, zodat ICCAT onderzoek kan doen naar de bestanden op dit moment en de tonijn eventueel naar de minder ingrijpende Bijlage 2 kan verhuizen, zodat in elk geval enige regulering wordt bereikt. Ook dit plan leidde overigens tot boze demonstraties in Japan.

Stemming
Uiteindelijk bleek het donderdag in Doha bij de vergadering over de blauwvin in no time afgelopen. De EU en de VS bepleitten hun handelsverbod, Japan, Canada en een aantal arme landen verklaarden zich tegen, omdat het hun tonijnvisserijen zou verwoesten. De gemoederen liepen hoog op. Toen Libië een snelle stemming doordrukte, sneuvelde het EU-voorstel met 72 tegen 43 stemmen en dat van Monaco zelfs met 68 tegen 20.

De natuurbeschermingsorganisaties zijn teleurgesteld, zegt Lonneke Bakker van Wereld Natuur Fonds Nederland vanuit Doha. ‘Het handelsverbod had een eind kunnen maken aan die volstrekt niet duurzame export naar Japan. Maar je ziet dat politieke en economische belangen weer gaan voor die van de natuur. Jammer, want blauwvintonijn is niet alleen een belangrijke consumptievis, maar ook een emblematische soort. Nu komt het op de consument aan.’

Pauly is niet verbaasd. ‘Japan heeft een betere lobby gevoerd, en het Westen heeft de rekening gekregen voor het feit dat ze zich zo weinig aantrekken van de arme landen. Dan verlies je hun stem. En dat kun je die arme landen ook niet kwalijk nemen als zelfs Canada, een rijk land met een minieme tonijnsector, geen offer wil brengen om de soort te redden.’

En wat betekent de uitkomst voor de blauwvintonijn zelf? ‘De tonijnvisserij weet heel goed dat het streven naar een handelsverbod met deze uitkomst niet verdwenen is’, zegt Pauly. ‘Men weet dat er nieuwe voorstellen zullen komen, en men zal dus nog meer gaan vangen, legaal of illegaal, speculerend op een verbod. Je kunt de tonijn immers invriezen en gewoon wachten tot de prijzen stijgen. In die zin is dit de kroniek van een aangekondigde dood.’

Hamerhaai
De vraag in Doha is intussen wat het tonijn-echec voor de haaien betekent. Want er staan zoals gezegd ook commercieel geviste haaiensoorten op de rol. Het betreft drie soorten hamerhaai, de zandbankhaai, de zwarte haai en de oceanische witpunthaai. Ook de haringhaai en de doornhaai zijn voorgedragen. Voorstel is al deze haaien op Bijlage 2 te plaatsen, zoals eerder is gebeurd met de walvishaai, de reuzenhaai en de witte haai, zodat er voortaan alleen nog onder strikte regels en toezicht op gevist en in gehandeld mag worden.

Dat is volgens visserijbiologen hard nodig, want jaarlijks worden vele tientallen miljoen haaien op volstrekt onduurzame wijze gevangen. Belangrijkste reden: de Chinese haaienvinnensoep, een traditionele delicatesse die steeds populairder wordt nu de welvaart in heel China toeneemt. Maar ook in Europa wordt haai gegeten: zo verdwijnt veel doornhaai nog altijd in de Britse fish and chips.

Het haaienvoorstel lijkt makkeijker dan de tonijn, zegt Wijnstekers van Cites. ‘De maatregel zal alleen pas over anderhalf jaar ingaan, omdat eerst nog moet worden uitgezocht hoe je al die haaienvinnen in zee en in de handel kunt onderscheiden. Die identificatie denkt men in 2011 rond te hebben.’

Gesjoemel
Is regulering genoeg? Pauly denkt van niet. ‘De haaienvisserij is een catastrofe, maar dit voorstel zal niks uitmaken. Handhaving is onmogelijk, omdat er te veel mogelijkheden zijn om de regels te ontduiken. Je moet álle handel in haaienvinnen verbieden, anders kun je je de moeite besparen. Het is als met ivoor: als je gaat differentiëren, maak je gesjoemel mogelijk en zullen de valsspelers winnen.’

Wijnstekers deelt die scepsis niet. ‘Om nu gewoon maar te zeggen: het helpt allemaal niets, daar doe ik niet aan mee. En als je de hamerhaaien niet in Bijlage 2 zet, gaat het zeker niet lukken.’

Liz McLellan van het WNF is het daarmee eens: ‘Denk aan de olifanten. In de jaren tachtig waren er veel minder dan nu. Dat komt doordat de olifant in 1989 in Bijlage 1 is geplaatst en handel in ivoor werd verboden. Dit gaf de olifant respijt en heeft gewerkt. Maar handelsbeperkingen moeten altijd deel uitmaken van een hele reeks beschermingsmaatregelen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden