columnpeter de waard

Hoe komt het dat Philips de potentie van ASML’s ‘toverlantaarns’ niet onderkende?

null Beeld

‘Gigantische toverlantaarns’, zo omschreef de Volkskrant in 1995 de wafersteppers van ASML vlak nadat ‘hurricane’ Jan Timmer had besloten dat het geen kernactiviteit meer was van Philips. In Veldhoven, onder de rook van Eindhoven, werden enorme camera-achtige apparaten vol fijnmechanica, software en lasers gemaakt die met atomaire precisie chip-patronen op siliciumschijfjes (wafers) konden maken. Te complex om uit te leggen.

Dat gold niet alleen voor de media. Ook het topmanagement van het toenmalige Philips onderkende de potentie van de toverlantaarns niet. ‘Aandeelhouders moeten waar voor hun geld krijgen. Dus is het onze plicht om afstand te doen van die portefeuille’, aldus Timmer. Aanhouden van het belang, alleen omdat het goed gaat met ASML, paste volgens Timmer niet meer bij Philips. ‘Vroeger zouden we dat gedaan hebben. De cultuur was toen om veel zelf te doen en ook te denken dat we het beter deden.’

Timmer zal zijn weinige haren uit zijn kop willen trekken. Hij verkocht driekwart van de aandelen van ASML, zijn opvolger ‘houwdegen’ Cor Boonstra, die van de spaghettihoop in Eindhoven een behapbaar bord asperges wilde maken, de resterende kwart. ‘ASML had veel betere kansen buiten Philips’, was het enige zinnetje dat Boonstra er aan wijdde in zijn in 2016 verschenen biografie. In totaal leverde de verkoop van ASML toentertijd Philips enkele honderden miljoenen op.

Nu is ASML 270 miljard euro waard op de beurs, net zoveel als Koninklijke Shell en Unilever samen, en bijna acht keer zoveel als Philips zelf dat nu als kernactiviteit zorgtechnologie heeft, een sector waar fouten in de huidige claimcultuur genadeloos worden afgestraft. Gezien de tekorten aan chips en de voortdurende digitalisering van de samenleving zal die beurswaarde van ASLM nog verder kunnen stijgen. De orderinstroom is zo groot – zes miljard in een kwartaal – dat ASML vooral last heeft van groeistuipen. Of het heeft onvoldoende capaciteit om de vraag aan te kunnen.

ASML in Veldhoven is inmiddels onbedreigd de grootste Nederlandse multinational. Het is verbazingwekkend dat Philips dat in de jaren negentig niet heeft willen zien, net zoals het bedrijf de potentie van mobiele telefoons niet zag.

In het fameuze Natlab van Philips waar de geestelijk vaders van ASML werkten, werd al in de jaren zeventig de Silicon Repeater een ‘drukpers voor geld’ genoemd, aldus het boek De Architecten van ASML van tech-journalist René Raaijmakers, dat heel pikant een bestseller werd in China. Voordat het bedrijf door Philips werd afgestoten, heeft ASML enkele keren aan het randje van de afgrond gebalanceerd. Vooral aan de directeuren van het Natlab was het te danken dat de stekker er niet uit werd getrokken. Philips heeft de lasten van ASML gehad, maar nauwelijks iets van de lusten.

De toverlantaarn heeft een sprookje mogelijk gemaakt, alleen heeft die voor de voormalige gloeilampenfabriek geen goed einde gehad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden