Hoe klimaatneutraal is de sauna?

Klimaatneutraal is de wellnessbranche niet. Sauna's bezuinigen vooral op energie om kosten te drukken. Wie zich echt duurzaam wil laten verwennen, kan beter kiezen voor massage of seks.

Beeld Han Hoogerbrugge

Groenlezeres Bianca Paulussen probeert zo veel mogelijk rekening te houden met milieu en klimaat, schrijft ze. Ze neemt bij voorkeur de fiets en het openbaar vervoer; vliegt nooit; deelt een windmolen voor groene stroom en koopt weinig nieuwe spullen. Maar ze bezoekt óók enkele keren per jaar een sauna en vraagt zich af of die verwennerij haar verantwoorde keuzes grotendeels om zeep helpt. 'Of valt dat allemaal wel mee, omdat je zo'n complex met zovelen deelt?'

Die vraag houdt nog maar weinig saunabezoekers bezig, blijkt bij een rondgang door de wereld van wellnesscentra. De motieven van Nederlanders om de sauna links te laten liggen zijn goed onderzocht en groene overwegingen spelen nauwelijks een rol, zegt Willem Kraanen van branchevereniging Sauna en Wellness Nederland. Hoofdreden om weg te blijven is de toenemende preutsheid: Nederlanders vinden het steeds enger om zich bloot te geven. Op twee en drie staan de moeilijk te weerleggen argumenten 'te warm' en 'te benauwd'.

Maar sauna's zijn inderdaad grote energievreters, dus de vraag is volgens Kraanen wel terecht. 'Energie is een grote kostenpost voor exploitanten, dus er wordt altijd gezocht naar besparing hoewel er ook ondernemers zijn die vinden dat je gewoon kernenergie moet nemen.' Veel complexen doen wel iets met energiebesparing om kosten te drukken, weet hij. Maar werkelijk duurzame of klimaatneutrale bedrijven kent de branchevereniging niet.

Hoeveel energie gebruikt een sauna? Dat ligt aan de manier waarop hij wordt gestookt, zegt directeur Albert Kuipers van sauna De Waterlelie in Zevenhuizen in Groningen. Als het gebeurt op duurzaam geoogst hout, zoals in de oersauna's in Finland, is dat klimaatneutraal. Maar in vrijwel alle commerciële zaken hangen elektrische- en gaskachels. Die op stroom zijn het minst efficiënt; gaskachels zijn dus iets beter.

Bij de energiemaatschappij vallen saunabedrijven doorgaans in het grootgebruikerstarief voor stroom. Meestal is dat grijze (kolen)stroom, zeggen enkele ondernemers desgevraagd. In veel regio's zijn sauna's verwikkeld in een prijzenslag waarin de winstmarges klein zijn en op alle kostenposten wordt bespaard. Wie vrijwillig een kleine opslag betaalt voor echte, donkergroene stroom uit bijvoorbeeld Nederlandse windmolens, ziet daar zelden een extra klant voor terug.

Ook de gasrekening hakt erin. Eén flinke saunakachel kost aan stookkosten zo'n 3.000 tot 4.000 euro per jaar, schat directeur Kuipers in Zevenhuizen. Dat is drie tot vier keer zoveel als een gemiddeld huishouden per jaar kwijt is aan gas. Sauna's staan weliswaar het hele jaar een groot deel van de dag aan, maar de ruimtes zijn goed geïsoleerd en koelen nooit helemaal af. 'Met eventjes opstoken zijn ze weer op temperatuur, dus dat valt mee.'

Op een gemiddeld wellnesscomplex staan al snel vijf saunakachels of méér, waardoor het energiegebruik evenredig oploopt tot dat van twintig gemiddelde huishoudens. Bovendien worden in de verwencentra vaak een of meerdere zwembaden verwarmd; staan bezoekers de gehele dag onder warme en koude douches en moet het ook in de restaurants en kleedruimten behaaglijk zijn. Met de schatting dat één middelgrote sauna evenveel energie gebruikt als veertig huishoudens, zitten we vermoedelijk nog aan de voorzichtige kant.

Toch adverteert De Waterlelie met de slogan 'de groenste sauna van Nederland'. Hoe maakt ze die claim waar? Met een lange reeks energiebesparende maatregelen, legt Kuipers uit. Zo wordt de zonnewarmte die op het buitenterras valt, geabsorbeerd door een buizenstelsel met water dat de warmte opslaat en vasthoudt in een ondergronds bassin. Met dat systeem kunnen de buitendouches en het zwembad worden verwarmd.

Verder heeft de sauna al één hout gestookte kachel en ligt er een plan om ook de gasgestookte exemplaren om te bouwen op hout. Niet zoals in Finland met blokken, maar met 'pellets'; geperste houtkorrels die gelden als klimaatneutrale brandstof. Uiteraard gebruikt De Waterlelie groene stroom. Nu nog van het energiebedrijf, zegt de directeur, maar dat kan veranderen zodra op een dak van één van de buren 250 vierkante meter zonnepanelen wordt geïnstalleerd. 'Dan zijn we ook wat dat betreft CO2-neutraal.'

De maatregelen maken de Groningse sauna tot een voorloper in haar poging klimaatneutraal te worden, in een wereld waarin voor die ambitie nauwelijks belangstelling bestaat. Dat gebeurde niét omdat klanten er om vroegen, erkent Kuipers. De meeste bezoekers denken niet na over de verborgen impact van de sauna en stellen er ook geen vragen over. 'Maar het levert op termijn geld op en maakt het bedrijf klaar voor de toekomst. Wie zich niet voorbereid op situatie zonder fossiele brandstoffen, doet volgens mij aan struisvogelpolitiek'.

Of matig saunabezoek de 'killer' kan zijn van een verder duurzame levensstijl, is lastig te beoordelen. Een eigen cabine in huis behoort volgens voorlichtingsinstantie Milieu Centraal in elk geval wél tot de 'grote energieslurpers' waarmee de consument moet uitkijken. Zelfs het zuinigste type, op infrarood licht, kost bij gemiddeld gebruik 450 kilowattuur stroom per jaar. Dat is een kwart méér dan een elektrische wasdroger en bijna twee keer zoveel als een vaatwasser.

Wie een duurzamere vorm zoekt van lichamelijke verwennerij, kan ook denken aan (betaalde) seks of een lichaamsmassage. Wie echt groen geld wil uitgeven, is altijd beter af met dienstverlening dan met spullen of energierijke uitstapjes.

Vragen over milieuvriendelijk gedrag of tips voor deze rubriek?
Mail naar groen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden