Hoe het bouwen van Mini's leidde tot megasucces

In België wordt jaloers gekeken naar de weder geboorte van de 'Ollandse' auto-industrie. Het geheim: hyper modern bouwen voor elk auto type. De Mini Cabrio, made in Born.

In de zomer van 2014 opende koning Willem-Alexander de nieuwe fabriek in Born. Naast hem achter het stuur: Wim van der Leegte.Beeld ANP

Met de introductie deze week van een tweede model op de productielijn, de Mini Cabrio, begint het vernieuwde Nedcar in Born steeds meer op stoom te raken. Ook de Belgische consultant Vic Heylen, kenner van de auto-industrie, noemt de redding van de Nederlandse autofabriek 'absoluut een succesverhaal'. In België, waar de Ford- en Opel-fabrieken de afgelopen jaren hun deuren sloten, wordt volgens hem met een mengeling van bewondering en jaloezie naar het Limburgse succes gekeken.

Drie jaar geleden was de enige echte autofabriek van Nederland ten dode opgeschreven. Eenzelfde drama als bij Ford in Genk en Opel in Antwerpen leek zich in Born te voltrekken. Maar in het Limburgse dorp gebeurde een mirakel: de fabriek werd gered, er werken nu meer mensen (2.350) dan in 2012 (1.500) en deze week werd begonnen met de productie van een nieuw model: de Mini Cabrio. 'Hadden wij maar een Wim van der Leegte gehad', verzucht bedrijfsanalist Heylen. Hij vindt dat vooral de Vlaamse overheid heeft zitten slapen: 'Waarom heeft onze overheid niet klaargespeeld wat ze in Holland wel hebben klaargespeeld? Opel of Ford had ook voor 1 euro kunnen worden gekocht, waardoor veel werkgelegenheid behouden was gebleven.'

Eind vorig jaar sloot de autofabriek van Ford in het Belgische Genk haar deuren, na een productie van pakweg 14 miljoen voertuigen over de afgelopen vijftig jaar. Vier jaar eerder viel het doek voor Opel Antwerpen, nadat daar de allerlaatste van de ruim 13 miljoen auto's van de band was gelopen. Duizenden banen gingen in rook op.

Feestvreugde overschaduwd

Dat lot was het veel kleinere Nedcar (5 miljoen auto's) waarschijnlijk ook beschoren geweest, als de Brabantse industrieel Van der Leegte niet midden in de nacht zijn nu al legendarische sms'je had verstuurd aan de directeur van de omvallende autofabriek: wat kunnen we doen? Enige tijd later nam hij de fabriek voor 1 euro over van het Japanse autoconcern Mitsubishi.

'VDL Nedcar heeft met de 3-deurs Mini bewezen dat ze kunnen produceren op een hoog kwaliteitsniveau', zei BMW-directeur Oliver Zipse maandag bij de introductie van het exclusieve model op de Limburgse productielijn. De nieuwe Mini Cabrio wordt uitsluitend door VDL Nedcar ('Made in Born') gebouwd. Ze zijn groter en ruimer dan de oude cabrio's die in Oxford werden vervaardigd. Het elektrisch bediende vouwdak gaat in 18 seconden open, en dat kan zelfs bij lage snelheden, tot 30 kilometer per uur.

Hoeveel cabrio's er in Born zullen worden geproduceerd, is niet bekendgemaakt. Het nieuwe model verschijnt pas in maart volgend jaar wereldwijd bij de dealers in de showroom. Vorig jaar heeft Nedcar zo'n 30 duizend 'gewone' Mini's gemaakt, sinds koning Willem-Alexander de verbouwde fabriek op 17 juli feestelijk heropende - slechts enkele uren later werd die feestvreugde volledig overschaduwd door het neerstorten van de MH17.

De Mini Cabrio, die sinds deze week in Born geproduceerd wordt.

Nieuw type autofabriek

Autokenners schatten de productie van dit jaar op 60 duizend. Dat is nog ver onder de maximale capaciteit van de autofabriek, die 200 duizend auto's per jaar kan maken. Volgens nog onbevestigde berichten gaat Nedcar ook de Mini Countryman voor BMW produceren, die waarschijnlijk eind 2016 of begin 2017 voor het eerst van de band rolt.

Daarnaast is de fabriek in onderhandeling met andere autofabrikanten om voor hen ook auto's in Born te gaan maken. Er lopen 'serieuze gesprekken' met een tweede automerk naast BMW/Mini. Een Nedcar-woordvoerder bevestigt dat ook Jaguar Land Rover, die in Engeland aan zijn productieplafond zit, even in beeld is geweest. Maar Jaguar meldde zich eigenlijk 'te vroeg': Nedcar wilde de organisatie in de nieuwe fabriek niet overbelasten. Inmiddels heeft Jaguar een andere productielocatie gevonden bij het Oostenrijkse Magna Steyr in Graz, een fabriek waar tevens Mini's, Peugeots en Mercedessen van de band rollen.

VDL Nedcar is ook zo'n nieuw type autofabriek: geen dochterbedrijf van een groot autoconcern, maar een productiefaciliteit waar auto's van verschillende merken gemaakt kunnen worden. 'Het slimme van dit concept is dat Van der Leegte een moderne fabriek aanbiedt vol robots en verschillende automerken kan benaderen: hé jongens, bij mij kun je auto's maken', aldus autojournalist Wim Oude Weernink. 'Je zou VDL Nedcar ook een toeleverancier van BMW kunnen noemen.'

Die strategie geeft volgens hem flexibiliteit en maakt de fabriek minder afhankelijk van één autoconcern, zoals een 100-procentsdochter dat wel is. Toen eigenaar Mitsubishi drie jaar geleden besloot te stoppen met de productie bij zijn dochter Nedcar, leek het einde nabij. 'Elk model gaat zeven of acht jaar mee', verklaart Oude Weernink. 'Als BMW straks zegt: we stoppen ermee, dan kan Van der Leegte zeggen: ik zoek een andere klant. Hij heeft gewoon productiecapaciteit beschikbaar. Desnoods kan hij DAF-cabines - ik noem maar wat - laten maken in Born.'

Merkbinding

Hij noemt Nedcar 'een succesvolle formule'. De Belgische consultant Heylen ziet echter ook een risico: 'Als het crisis wordt, zijn dit soort fabrieken zonder echte binding met een autoconcern de eerste die worden gesloten.' Volgens Oude Weernink valt dat risico wel mee: 'Het ligt eraan hoe goed en goedkoop je bent. Daar kijkt de auto-industrie naar. Als een automerk het in Born te duur vindt, dan kan Van der Leegte alsnog zeggen: maar ik kan het best wat goedkoper doen.'

Van der Leegte maakte naam als 'redder van de Nederlandse auto-industrie'. Maar ook anderen hebben een belangrijke rol gespeeld. 'Onze inmiddels gepensioneerde vakbondsbestuurder Henk van Rees heeft het politieke speelveld rijp gemaakt voor deze overname', zegt Tineke Moleman, sectorhoofd metaal bij FNV Bondgenoten.

Zo staan de rijksoverheid en de provincie Limburg samen garant voor 50 miljoen euro aan leningen en hebben zij de ombouw van de fabriek gesteund met een investeringsbijdrage van 6,5 miljoen euro. 'Die financiering was hard nodig om de werkgelegenheid te behouden', aldus Moleman.

Rijkste Brabander

Ook toenmalig minister van Economische Zaken Maxime Verhagen (CDA) was nauw betrokken. Hij zette Mitsubishi-topman Osamu Masuko onder druk in te stemmen met de overname en bleek tevens niet vies van een onvervalst staaltje 'ouderwetse' industriepolitiek: overheidssteun om een noodlijdend bedrijf te redden.

Want Van der Leegte wilde zijn risico beperkt houden. 'Ik heb tegen banken, overheid en BMW gezegd: 'Luister, ik beperk mijn risico tot 50 miljoen', zei hij ooit in een interview met Management Team. 'Als dit misgaat, ben ik 50 miljoen kwijt, maar ik wil niet dat VDL erin meegetrokken wordt.'

Het heeft Van de Leegte tot nu toe geen windeieren gelegd: volgens de laatste Quote 500 (zie hiermaast) is hij inmiddels miljardair, en bezet hij de 16de plek op de lijst met rijkste Nederlanders. Van alle Brabanders is hij nu al het meest vermogend.

Het mirakel van Born is tot dusver zeer goed uitgepakt. 'Een succesverhaal over behoud en zelfs groei van de werkgelegenheid', erkent vakbondsvrouw Moleman. Maar ze heeft ook kritiek: 'VDL is een zeer vakbondsonvriendelijke werkgever. De werknemer moet werken en zijn mond houden. Wie tegengas geeft, moet oppassen dat zijn kop er niet af gaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden