Analyse

Hoe haal je de cowboys van de woningmarkt? Kamer én makelaarsverenigingen zoeken naar een eerlijker systeem

Donderdag presenteert makelaarsvereniging NVM nieuwe cijfers over de huizenmarkt. De recordprijzen voeden het onbehagen over de woningmarkt, net als beschuldigingen van gesjoemel door makelaars. De Tweede Kamer roept om maatregelen.

Huizenverkoop in Waalwijk. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Huizenverkoop in Waalwijk.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Vriendjespolitiek onder makelaars? In slechts twee maanden tijd stromen er bij een meldpunt van Vereniging Eigen Huis (VEH) zeshonderd meldingen binnen van kopers en verkopers die zich benadeeld voelden bij het zoeken, kopen of verkopen van een huis. De herhaalde beschuldiging: gesjoemel. Makelaars bellen elkaar onderling vlak voor (of na) de afloop van de biedingsperiode om de geboden bedragen uit te wisselen.

Bevriende makelaars kunnen hun klanten zo met voorkennis nét een hoger bod laten uitbrengen. Die vriendendienst wordt een volgende keer andersom verleend. Zo verzekeren de collega’s zich van een keten aan courtages; de vergoeding voor de diensten van een makelaar bij een afgeronde deal.

Klachten

Andere klachten gaan over het verbreken van mondelinge afspraken. Kopers worden gefeliciteerd met hun nieuwe woning en even later plots afgebeld. Er is toch een hoger bod binnengekomen. Dat is niet tegen de regels, maar bij de kopers ontstaat wel twijfel over de werkwijze van de makelaar. ‘De makelaar zegt nu wel dat er hoger geboden is, maar je kunt nergens controleren of dat ook echt zo is’, zegt een woordvoerder van de VEH. ‘Misschien proberen ze alleen de prijs op te drijven.’

Dan dien je toch gewoon een klacht in bij een makelaarsvereniging als de NVM, de grootste vertegenwoordiger van makelaars in Nederland? Die heeft een eigen, onafhankelijke tuchtrechter. In de uitspraken van die tuchtrechter staan echter nauwelijks grieven over vriendjespolitiek. Het gaat vooral om tastbare zaken, met een direct financieel belang. Een woning is bijvoorbeeld kleiner dan was voorgespiegeld. Een voormalige spoorwachterswoning werd verkocht als woonhuis, maar heeft geen woonbestemming. Of de factuur van de makelaar klopt niet.

Biedingen

De Tweede Kamer pleit voor extra maatregelen om misstanden in de makelaarswereld aan te pakken. Vooral transparantie in het biedingsproces staat op het verlanglijstje. Daardoor zouden deelnemers achteraf kunnen bepalen of de selectie van het beste bod, zowel wat betreft prijs als eventuele voorbehouden, wel eerlijk is verlopen.

Nu blijven de biedingen geheim. Dat geldt zowel voor de overeengekomen prijs, als bijvoorbeeld voorbehouden van financiering of een geslaagde bouwkundige keuring. Iedere huizenkoper heeft het recht om te weten wat er gebeurt in het biedingsproces, vindt Kamerlid Laura Bromet (GroenLinks). ‘Makelaars beginnen dan meteen over privacy, maar het gaat er niet om wie het gekocht heeft. Je wilt weten welke biedingen zijn gedaan, hoe die elkaar opvolgen en of er mensen zijn die vaker bieden. Zo krijg je inzicht in het proces.’

Tuchtrecht

Collega Daniel Koerhuis (VVD) denkt vooral aan verbreding van het tuchtrecht. ‘Ook makelaars die geen lid zijn van een vereniging met een eigen tuchtrechter moeten aansprakelijk gesteld kunnen worden voor misstappen’, vindt hij. Faissal Boulakjar (D66) pleit voor de oprichting van een tuchtcommissie voor de gehele makelaardij, onafhankelijk van de makelaarsverenigingen.

Branchevereniging VBO, een concurrent van de NVM, is voorstander van een algemene verantwoordingsplicht voor makelaars. Zij moeten vooraf duidelijk aangeven hoe de biedingsprocedure gaat verlopen, maar ook achteraf inzicht geven in het verloop van het proces. Emeritus hoogleraar woningmarkt Johan Conijn oppert een grotere rol voor de notaris. Belangstellenden leveren hun bod in bij de notaris, in een gesloten envelop. De notaris wijst de winnaar aan – de bieder met het hoogste bod. Het gunnen van een woning, bijvoorbeeld aan dat aardige jonge gezin, kan niet bij dit systeem. Voor Conijn wegen de voordelen echter zwaarder: de procedure is duidelijk is en iedereen heeft gelijke kansen.

Beschermde titel

Makelaar moet weer een beschermde titel worden, vindt de NVM. ‘Dan kun je de cowboys echt uit het zadel werpen. Daar heeft de hele branche baat bij’, aldus de NVM-woordvoerder. De vereniging zegt ongeoorloofde praktijken ten zeerste te veroordelen. Naar haar smaak wijzen teleurgestelde kopers, de talrijke verliezers in deze overspannen woningmarkt, vaak al te snel naar de makelaar als boosdoener. De vereniging gaat de klachten die zijn ingediend bij VEH wel onderzoeken, voor zover het NVM-makelaars betreft.

De vereniging zet vraagtekens bij suggesties om woningen alleen nog te verkopen via een biedproces op internet, zoals bijvoorbeeld bij kunstveilingen gebeurt. De NVM experimenteert al met dit model, maar acht het niet geschikt voor alle huisverkopen. Het online bieden kan prijsopdrijvend werken, omdat mensen zien dat ze worden overboden en besluiten een hoger bod te doen. Daarbij moet de verkoper, als opdrachtgever van de makelaar, zelf kunnen bepalen hoe hij wil verkopen, vindt NVM. Gunnen moet mogelijk blijven.

Nader onderzoek moet duidelijk maken wat de beste oplossing is, vindt Pieter Heerma (CDA), initiatiefnemer van het Tweede Kamer-gesprek over misstanden in de makelaardij van vorige week. ‘Het biedproces moet eerlijker. Dat is van belang voor kopers, maar uiteindelijk ook voor verkopers.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden