Hoe een ijsboer verstrikt raakt in zijn eigen leugens

Dordtenaar Riccardo Talamini opende de ene ijssalon na de andere, maar zijn imperium brokkelde sneller af dan hij het opbouwde. Anneke Stoffelen tekende met alle betrokkenen het verhaal op van een duizelingwekkende chaos.

Beeld Lauren Hillebrandt

Zonder iemand iets te zeggen rijdt ijsmaker Riccardo Talamini op 30 maart 2015 Dordrecht uit. Het nieuwe ijsseizoen staat op het punt van beginnen. Het is nu buiten nog fris, maar de zon hoeft maar even te schijnen of ze staan weer in rijen voor de toonbank voor een hoorntje met stracciatella of citroensorbet. De lentemaanden zijn altijd het drukst.

Riccardo heeft zijn keten van Talamini-ijssalons afgelopen maand uitgebreid van vijf naar zeven. Voor het eerst is er ook een winkel over de grens, op de Grote Markt in Antwerpen.

Onderweg rinkelt zijn telefoon; hij neemt niet op. De mensen willen allemaal wat van hem, hij zou van alles moeten regelen. Maar hij kan niet meer. Het is genoeg geweest, na 52 jaar. Hij neemt de Moerdijkbrug richting het zuiden, kruist de uitgestrekte wateren van het Hollands Diep.

In een Brabants vakantiehuisje berooft hij zichzelf later die dag van het leven.

Voor veel mensen in zijn omgeving komt Riccardo's daad onverwacht. Hij timmerde aan de weg met Talamini Gelato, zat vol toekomstplannen. Een rustige, vriendelijke man. Maar ook een gesloten type dat zich niet makkelijk liet kennen. En iemand die vaak een loopje nam met de waarheid - al ontdekten mensen dat meestal pas als het al te laat was.

Riccardo Talamini kwam uiteindelijk klem te zitten in het toneelstuk dat zijn leven in toenemende mate was. Hoe heeft het zover kunnen komen?

In de zomer van 2005 besluit Talamini dat hij zijn droom gaat waarmaken. Hij is politieagent geweest en heeft gewerkt als inspecteur bij het UWV - geen functies voor iemand met de achternaam Talamini. IJs maken, dát wil hij.

Talamini, vader van twee kinderen, is geboren en getogen in Dordrecht. Daar komt midden in het ijsseizoen een monumentaal pand vrij op de Groenmarkt. In de Middeleeuwen werd hier bier gebrouwen van Het Witte Hart. Later deed het pand dienst als meubelzaak.

Talamini laveert er tussen de bankstellen en kasten en laat zijn blauwe ogen door de ruimte glijden. Hij weet meteen: hier moet het gaan gebeuren.

Op 1 juli haalt hij de sleutel op. In de zes weken daarna sjouwt en schildert hij. De donkere winkel vol klassieke meubelen verandert in een strakke roodwitte salon, met een grote koelvitrine voor het ijs en witte stoeltjes op metalen poten.

In een interview met de lokale krant vertelt hij hoe zijn vader Luigi zijn recept voor het beste ijs altijd een mysterie heeft gelaten. 'Mijn vader deed zelfs moeilijk tegen mij en mijn familie als het daarom ging.' Maar, zo vertrouwt Riccardo de journalist toe, vlak voor zijn overlijden in 1995 heeft zijn vader hem ingewijd in het traditionele familierecept. Het gaat allemaal om de precieze verhouding tussen melk, slagroom, suiker en fruit. Aan de Groenmarkt kan Dordrecht straks proeven van het enige echte Talamini-ijs, belooft Riccardo. Een gevoelige belofte.

Een Talamini-ijscokar in Nederland, jaartal onbekend. Beeld Hollandse Hoogte

Veel Italiaanse ijssalonhouders in Nederland stammen af van ijsmakers uit Vodo di Cadore, een slaperig bergdorpje in Noord-Italië dat wordt omzoomd door besneeuwde toppen. De naam Talamini is er even alomtegenwoordig als Jansen in Nederland.

Volgens de overlevering gingen de mannen van het dorp met rieten manden op hun rug de bergen in om sneeuw te verzamelen. Thuis stopten ze hun koude oogst met zout in een houten vat, waarin vervolgens een metalen cilinder kwam te staan. Die goten de eerste ijsmakers vol met een mix van eigeel, melk, suiker en vers fruit. Dan was het een kwestie van draaien, eindeloos draaien, tot een zoet, dik mengsel ontstond.

In de jaren dertig trokken de Italianen voor het eerst 's zomers noordwaarts, om in Oostenrijk, Duitsland en Nederland hun koude lekkernijen te verkopen. De winters brachten de 'Olandiani' door bij hun families in de bergen.

In zijn zoektocht naar een beter leven zou ook de 13-jarige Luigi Talamini in 1936 in Dordrecht zijn beland. Zijn zoon Riccardo vertelt in 2005 in de krant dat Luigi in de jaren dertig aan de basis stond van La Venezia, de oudste en beroemdste ijssalon van Dordrecht. Maar die ijssalon is overgegaan in andere handen en werkt volgens Riccardo niet meer met het originele Talamini-recept. Daarvoor kunnen ijsliefhebbers straks bij hem wel terecht.

De Italiaanse eigenaren van La Venezia zijn not amused over deze publieke ontboezeming. Ze hebben betaald voor het traditionele recept toen ze de ijssalon overnamen en de instructies liggen veilig opgeborgen in een kluis. Bovendien was Luigi Talamini destijds helemaal niet de eigenaar van La Venezia, maar een gewone werknemer. Volgens de uitbaters zijn er twee mogelijkheden. Of vader Luigi Talamini heeft het originele recept stiekem gestolen. Of zoon Riccardo liegt.

Het eerste relletje is dus al geboren, wanneer Riccardo op een zonnige woensdag in augustus 2005 voor het eerst de deuren van zijn ijssalon Talamini Gelato opent.

Het ijs van Talamini maakt naam in Dordrecht. 's Zomers lepelen hordes mensen van ijscoupes in de bloeiende binnentuin. In de winter vult Riccardo zijn vitrines met chocolade, gebak en ijstaarten voor de feestdagen. Hij opent nieuwe zaken in Alphen aan den Rijn en Zwijndrecht.

En Talamini wil meer, veel meer. Hij fantaseert over een franchiseketen met twintig zaken. Om te beginnen koopt hij twee failliete ijssalons in Ridderkerk en Papendrecht op.

Begin 2012 leidt Riccardo een potentiële franchisenemer rond door de dan nog gesloten ijssalon in Papendrecht. Deze Robert Kleyn - kaal, fors postuur - werkte als kok in de horeca, heeft in Wageningen de opleiding tot gespecialiseerd ijsbereider gevolgd en heeft ervaring als bedrijfsleider in een ijssalon in Breda. Precies het type dat Riccardo zoekt.

In een restaurantje legt Talamini hem uit dat hij en zijn tweede echtgenote Leila in de keuken van de Dordtse ijssalon het ijs voor de franchisenemers ambachtelijk bereiden. Met de ijssalon in Papendrecht is binnen afzienbare tijd een jaaromzet van twee ton te halen, spiegelt Riccardo voor. Kleyn heeft er wel oren naar.

'Waarom ga je dan niet eens praten met Gio?', suggereert Riccardo. De Italiaanse franchisenemer die de Talamini-vestiging in Alphen aan den Rijn runt, kan hem van binnenuit vertellen hoe het allemaal werkt.

De vrolijke Gio is tegenover Kleyn een en al lof over Talamini. De zaken zijn goed geregeld, zijn ijs is perfect en in de winter kun je lekker verdienen met ijstaarten en chocolade. Niet veel later investeert Kleyn een ton in de ijssalon in Papendrecht.

Pas na een half jaar ontdekt hij dat er een toneelstukje is opgevoerd. Gio blijkt niet Gio te heten, maar Arman. Hij is niet Italiaans, maar komt uit het Midden-Oosten. Een stukje marketing van Riccardo. Hij is ervan overtuigd dat het ijs de klanten net wat beter smaakt als het door een echte Italiaan in hun bakje is gespateld.

Riccardo heeft Kleyn evenmin verteld dat 'Gio' de broer is van zijn vrouw Leila. Op het moment dat Kleyn hem raadpleegde was 'Gio' bovendien geen ondernemer, maar medewerker in dienst van Talamini.

Zo zijn er wel meer verhalen van Riccardo die bij nader inzien niet blijken te kloppen, ontdekt Kleyn. Riccardo snoeft over de kwaliteit van het ambachtelijke ijs uit eigen keuken, maar de bakken die Kleyn krijgt aangeleverd bevatten soms typische beginnersfouten. Malaga-ijs met keiharde krenten bijvoorbeeld.

Leila en Riccardo kunnen de ijsbestellingen die al die vestigingen nodig hebben bovendien niet bijbenen. Daarom laat hij zijn filiaalhouders weten dat ze het ijs voortaan zullen inkopen bij Granucci in Apeldoorn, een Italiaanse ijsbereider die ook levert aan bedrijven als Hanos en V&D.

Prima ijs, maar als je de bakken stracciatella en pistache wekelijks diepgevroren uit de Apeldoornse fabriek laat komen, schuurt het volgens Kleyn toch dat het bord voor de ijssalon belooft: 'Elke dag vers bereid.'

De inkoopbestellingen verlopen chaotisch. Een doos ijshoorntjes kost de ene keer 14 euro inkoop en de andere keer 20. Bestel je bij Riccardo twee bakken chocoladeijs, dan kan het zomaar zijn dat hij vier bakken levert en in rekening brengt. 'Die heb je wel nodig', zegt Riccardo dan met een kennersblik, alsof hij alleen maar behulpzaam is. Hij blijkt allerlei facturen via de automatische incasso dubbel af te boeken van de rekening van de ijssalon. Maar hij heeft er altijd wel een verhaal bij. Er zit een foutje in het systeem, de leverancier heeft de prijzen verhoogd - Riccardo kletst zich overal uit. Of hij neemt gewoon de telefoon niet op.

Een Talamini in Zwolle, 2008. Beeld Frank Uijlenbroek

Elk jaar in januari, wanneer de schaarsgeklede toeristen Rimini hebben verlaten, stroomt de Zuid-Italiaanse badplaats vol met duizenden ijsbereiders en banketbakkers uit verschillende landen. Op de ijsbeurs Sigep doen ze inspiratie op voor het nieuwe seizoen. Hallen vol met kraampjes met de geavanceerdste ijsmachines, bekertjes volgens het laatste design en natuurlijk de nieuwste smaken om te proeven.

Dat moeten ze nou echt een keer meemaken, heeft Riccardo tegen zijn franchisenemers gezegd. In Italië weten ze pas hoe je een ijssalon runt. Hij zal het tripje wel regelen, hij is er al zo vaak geweest.

Maar als het Talamini-vijftal in januari 2013 met wat moeite de weg naar het enorme hallencomplex heeft gevonden, blijkt onder de entreezuilen van Rimini Fiera dat de beurs geen kaartjes verkoopt aan de deur. Ze kunnen er niet in. Riccardo klampt, paniekerig, mensen aan op de parkeerplaats. De franchisenemers kijken verbaasd toe. Had hij dit niet vooraf kunnen organiseren?

De volgende dag neemt hij het gezelschap mee naar wat volgens hem de meest geavanceerde ijssalon van Italië is. Ze moeten er anderhalf uur voor naar Bologna rijden, maar dan zullen ze ook een staaltje modern ondernemerschap te zien krijgen, belooft hij.

Ook daar staat het vijftal voor een dichte deur. De meest vooruitstrevende ijssalon van Italië blijkt in januari gewoon gesloten.

Als ze onderweg naar Rimini dwalen om het centrum te vinden, stopt Riccardo de auto, draait het portier naar beneden en spreekt een voorbijganger aan. Maar hij komt niet uit zijn woorden; zijn Italiaans blijkt niet voldoende om de weg te vragen. Opnieuw zijn de ondernemers verbaasd: Riccardo laat zich graag voorstaan op zijn Italiaanse achtergrond.

Aangekomen in het centrum van Rimini moeten ze constateren dat ook daar de ijssalons in de winter potdicht zitten.

Midden in de Amsterdamse Bijenkorf staat op 30 augustus 2014 een ijscokar tussen de verlichte schappen parfumflesjes. Riccardo deelt gratis bakjes parfumijs uit aan de klanten die deze regenachtige zaterdagmiddag stukslaan in het warenhuis.

Het is een promotieactie voor de lancering van een nieuwe geur, L'Homme Idéal van Guerlain. Riccardo heeft er een mooi verhaal bij. Het ijs is gemaakt van dezelfde 'ingrediëntenpiramide' als het luchtje: vanille, citroen, zest van sinaasappel, amaretto, rasp van tonkabonen, rozemarijn en patchouli. De bekers vinden gretig aftrek en Riccardo haalt de vakbladen met zijn primeur.

Het ijs is gemaakt in de Cucina del Gelato, de ijskeuken die Talamini net heeft geopend op een industrieterrein in Dordrecht. Het benodigde geld haalde hij in no time binnen met een crowdfundingactie op internet.

In zijn zakelijke vooruitstrevendheid is Riccardo on-Italiaans, vindt Marco Schriek, de franchisenemer met getatoeëerde armen die sinds 2014 een Talamini-vestiging in Rotterdam uitbaat. Zijn zaak ligt aan het water in het chique Hillegersberg, waar op zonnige dagen welgesteld Rotterdam met de neus in de lucht langs de jachthaven flaneert. Bij de Rotterdamse Talamini eet je je hoorntje aardbeienijs op een chesterfieldbank of onderuitgezakt in een oorfauteuil. Het 'huiskamerconcept' is een idee van Riccardo. Hij gelooft niet dat klanten nog langer worden aangetrokken door een witbetegelde ijssalon met tl-licht.

Er zijn meer innovaties op komst in het najaar van 2014. Met Talamini Momenti wil Riccardo zijn ijs 'als cadeauproduct in de markt zetten'. Grote vrolijke gele bekers met daarop 'bedankt' of 'gefeliciteerd', te vullen met de favoriete smaak ijs van nichtje of schoonmoeder. Daarnaast is er een nieuwe zaak op komst in Dordrecht en heeft Riccardo vergevorderde plannen voor een Talamini-keten in België, te beginnen met een zaak in Antwerpen. De plaatselijke Rabobank heeft hem genomineerd voor de Duurzaamheidsaward, vanwege zijn milieubewuste aanpak in de Cucina del Gelato.

Riccardo hangt voor de buitenwereld de succesvolle horecaondernemer uit. Hij eet met zijn vrouw Leila veel buiten de deur, rijdt rond in een zwarte Audi A7. Maar achter de schermen gaat het helemaal niet zo florissant. De rechtszaken rond Talamini Gelato BV stapelen zich op; Riccardo ligt juridisch in de clinch met oud-franchisenemers.

In de mislukkingen zit een patroon: Riccardo doet mooie beloften, de franchisenemer investeert een fiks bedrag. Na verloop van tijd blijkt dat Riccardo zijn beloften niet nakomt, stelt de franchisenemer kritische vragen en wordt het Riccardo te heet onder de voeten. Dan wil hij van de ondernemer af.

Peter Heijkoop bestierde enige tijd Riccardo's eerste zaak. Hij investeerde 185 duizend euro in de ijssalon aan de Dordtse Groenmarkt. Nadat de twee met elkaar in conflict zijn gekomen, wil Riccardo de zaak voor 10 duizend euro terugkopen. Heijkoop weigert. In de daaropvolgende rechtszaken verschijnt Talamini steeds met een andere advocaat in de rechtbank. Zal ook wel iets met onbetaalde rekeningen te maken hebben, denkt Heijkoop cynisch.

In de zaak van een oud-zakenpartner die met Riccardo in de clinch ligt, rinkelt kort voor aanvang de telefoon in de rechtbank: Riccardo ligt in het ziekenhuis met een longontsteking. De zitting wordt geannuleerd. De ondernemer vertrouwt het niet. Hij belt alle ziekenhuizen in de regio. Patiënt Talamini is niet bekend.

Intussen is Riccardo ook het contact verloren met zijn volwassen zoon en dochter, die samen met hun moeder, zijn eerste vrouw, een ijssalon zijn begonnen in het Brabantse Zevenbergen. Dat valt kennelijk niet in goede aarde.

Als een klant op Twitter schrijft in de krant te hebben gezien dat in Zevenbergen een zaak zit van de familie Talamini, ontkent Riccardo ijskoud iedere connectie: 'Ja, hebben we ook gelezen, maar berust op misverstand.'

In haar huis even buiten Antwerpen wacht de blonde ondernemer Paula aan het eind van de werkdag op het verschijnen van Riccardo. Het is 30 maart 2015, de eerste Belgische Talamini-vestiging aan de Grote Markt in Antwerpen is net twee weken open. Riccardo had voorgesteld een groot feest te geven om de zaak in te luiden, maar Paula had twee ballonnenpilaren voor de deur wel voldoende gevonden. Ze moesten zich eerst maar eens bewijzen bij het kritische Antwerpse publiek.

Ze heeft zich de afgelopen tijd te pletter gewerkt om op tijd open te kunnen voor het nieuwe ijsseizoen. De winkel is goed gelukt, vindt ze. Dankzij de lekkere gele en beige fauteuils hangt er een gezellige huiskamersfeer in de zaak. Paula werkte eerder in de relatiebemiddeling, ze houdt ervan mensen blij te maken. IJs doet dat. Het is bovendien een eenvoudig product dat iedereen zich kan veroorloven.

De samenwerking met Riccardo loopt niet zo gesmeerd als gehoopt. De hoorntjes gaan al over de toonbank, maar nog altijd staat haar overeenkomst met Riccardo niet zwart op wit. De deal was dat ze samen eigenaar worden van de zaak en dat hij een deel van de investeringen betaalt. Maar Riccardo stelt de contractafhandeling steeds uit.

Later stuurt hij haar screenshots van overboekingen van de bank om te laten zien dat hij heus heeft betaald. Maar zij ziet geen geld verschijnen. Paula heeft er een slecht voorgevoel over. Ze heeft hem onder druk gezet om vandaag de contracten te komen ondertekenen, het moet nu maar eens geregeld zijn.

Er wachten meer mensen op betalingen. De Nederlandse franchisenemers van Talamini worden overstelpt met aanmaningen van leveranciers en verhuurders: Riccardo betaalt zijn rekeningen niet. Bij Talamini Alphen aan den Rijn, dat net is overgenomen door een nieuw ondernemerskoppel, staan oud-medewerkers voor de ijsbalie die nog salaris van vorig jaar van Riccardo tegoed hebben.

Ook de maandelijkse betalingen aan honderden crowdfunders die hebben geïnvesteerd in Talamini Gelato, stokken in maart ineens. Aan de directie van het crowdfundplatform Geld voor Elkaar vertelt Riccardo dat hij slachtoffer is geworden van een computerhack en dat criminelen zijn betalingen doorsluizen naar vreemde rekeningen. Het crowdfundplatform wil bewijzen voor dit verhaal en doet navraag bij de politie. Op de afspraak met de eigenaar van Geld voor Elkaar komt Riccardo vervolgens niet opdagen.

In Antwerpen wacht ook Paula tevergeefs. Het wordt later en later, ze raakt gefrustreerd. Een paar keer probeert ze Riccardo te bereiken, ze stuurt sms'jes, maar hij antwoordt niet. Hij zal het wel druk hebben, denkt ze.

Twee dagen later, op de ochtend van 1 april, verneemt ze wat er is gebeurd die dag dat zij een afspraak met hem had. Riccardo heeft een eind aan zijn leven gemaakt. Over de doden niets dan goeds, zeggen ze. Maar de eerste gedachte die door Paula heen schiet als ze van zijn zelfmoord hoort: wat een lafaard.

Vier maanden na de dood van Riccardo Talamini rest de kater. De ijsmaker is er niet meer, de chaos die hij naliet, houdt de achterblijvers nog elke dag bezig.

De Antwerpse ijssalon heeft slechts twee weken bestaan. Paula zag haar investering van anderhalve ton grotendeels in rook opgaan. Ze had deze zomerdagen graag ijsjes geschept, maar zit in plaats daarvan verwikkeld in afspraken met crediteuren en financieel adviseurs.

Robert Kleyn bleef achter met een schuld van 60 duizend euro. In zijn bescheiden Bredase achtertuin hangt een grote felroze prijslijst met een foto van een gigantische ijshoorn. Een bitterzoete herinnering aan zijn mislukte ijsavontuur. Ook andere franchisenemers gingen het schip in, sommigen voor enkele tienduizenden euro's, anderen voor meer dan een ton.

Niemand weet wat Riccardo heeft gedaan met het geld dat hij van franchisenemers ontving. Grote bezittingen had hij niet, huizen en winkelpanden werden gehuurd, auto's geleased.

Echtgenote Leila is volgens bekenden verbijsterd door de financiële puinhoop die haar man achterliet. Ze heeft zijn erfenis geweigerd. Naar verluidt heeft ze het huis in de Dordtse binnenstad waar ze met Riccardo samenwoonde, wegens betalingsachterstanden moeten verlaten. Op de deurbel wordt in elk geval niet gereageerd. Aangetekende brieven komen onaangeroerd retour.

Zoon Enzo Talamini werkt stug door in de ijssalon in Zevenbergen. Hij wil niks meer met de verhalen over zijn vader te maken hebben, zegt hij. 'We hadden al tweeënhalf jaar geen contact meer. Voor mij is het klaar.'

De ijskeuken in Dordrecht is failliet verklaard. Bij de curator hebben zich 32 schuldeisers gemeld. De administratie bij Talamini Gelato van de afgelopen jaren is een puinhoop, blijkt uit het eerste faillissementsverslag. Er worden in jaarverslagen verdiensten gemeld die nergens op rekeningen zijn terug te vinden. De curator spreekt van een bewerkelijk faillissement.

Het is een zonnige dagin Hillegersberg, de terrastafeltjes van Talamini Rotterdam zitten vol. Klanten lepelen aan hun ijsbekertjes en monsteren van achter hun grote zonnebrillen de voorbijgangers aan de Bergse Plas. Binnen nipt een oudere dame in de koelte van haar espresso.

Zijn klanten merken niet dat Marco Schriek, de uitbater van deze vestiging, zijn uiterste best moet doen om positief te blijven. Net als de andere franchisenemers van de zes overgebleven Talamini-salons in Zuid-Holland wil hij door met zijn zaak. Maar in mei kreeg hij een brief op de mat van de Ital-groep, de vereniging van Italiaanse ijsmakers in Nederland, onder wie nogal wat Talamini's. Het Ital-bestuur eist dat zes zaken in Zuid-Holland per vandaag, 1 augustus, de naam Talamini van hun gevel halen. Nu Riccardo Talamini is overleden, is er geen verbintenis meer met de oorspronkelijke ijsmakersfamilie uit Vodo di Cadore. Dan kun je volgens de Ital-groep geen Talamini-ijs verkopen.

Na alle financiële ellende waarmee Riccardo hem opzadelde, voelt de brief van zijn collega-ijsondernemers als een trap na. Achter de balie hangt een grote gele prijslijst, op de counter staan de witte bekertjes met het roodgele Talamini-logo. Verwachten ze nou echt dat hij midden in het seizoen alles gaat aanpassen, alle belettering, alle folders?

Schriek peinst er niet over. Als die Italianen zo nodig een rechtszaak over de naam willen aanspannen, dan doen ze dat maar.

Een meisje leunt met haar handen tegen het glas. Ze kijkt met grote ogen naar al die bakken vol romig golvend zoet in aardbeienroze en chocoladebruin. Schriek moet door. Hij doet zijn best op een blije gezichtsuitdrukking en neemt een bestelling op. IJs is een vrolijk product.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden