Reconstructie

Hoe een aanbesteding van 320 miljoen uitdraaide op een simpele loting

Vandaag wordt bekendgemaakt dat Connexxion blijft rijden in Haarlem en IJmond. Maar bij de aanbesteding kreeg Syntus exact evenveel punten. Hoe kon het uitdraaien op een loting?

Beeld Piet den Blanken / Hollandse Hoogte

De bazen van de twee grote busmaatschappijen stonden er wat ongemakkelijk bij, in het Haagse kantoor van notaris Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn. Niemand had toch verwacht dat een klus van circa 320 miljoen euro door loting zou worden toegewezen, maar dat ging op deze 6 januari 2015, om drie uur 's middags, toch echt gebeuren. Degene die deze loterij zou winnen, zou de komende tien jaar het busvervoer in de regio Haarlem en IJmond mogen verzorgen.

Directeur Eric van Eijndhoven van Connexxion en algemeen directeur Cees Anker van Syntus mochten op verzoek van de notaris een witte rechthoekige fiche pakken met 00 erop of eentje waarop 01 was te lezen. Na de keuze stopte hij de fiches in een grote trommel, schudde daar even mee, waarna hij met zijn hand het winnende fiche eruit haalde.

Het werd 00, en Connexxion slaakte een zucht van opluchting. Want hiermee bleef het gebied Haarlem-IJmond, dat als de bakermat van het voormalige Noord-Zuid Hollandsche Vervoer Maatschappij (NZH) geldt, in handen van Connexxion.

Voor Connexxion was het verkrijgen van 'het Openbaar Vervoer Concessie Haarlem IJmond 2016' buitengewoon nodig. Vorig jaar werd bestuursvoorzitter Bart Schmeink aangesteld door het Franse bedrijf Transdev dat voor 85 procent eigenaar is. Hij werkte eerder als topman bij het Amsterdam Gemeentelijk Vervoerbedrijf (GVB). Twee van dit soort tenders was Connexxion in korte tijd misgelopen. Zowel in Utrecht en Twente kreeg een ander busbedrijf een grote vervoersklus. Ook bleek er vorig jaar een recordverlies te zijn geleden van 58 miljoen euro en was de omzet voor het eerst onder het miljard gedaald.

Beeld Goos van der Veen/Hollandse Hoogte

Concessie voor tien jaar

De provincie Noord-Holland subsidieert in dit werk elk jaar 15,2 miljoen euro en de bereikte reizigersomzet voor het bedrijf zou nog eens op jaarbasis 17 miljoen euro zijn. Opgeteld over tien jaar ging het dus om 320 miljoen euro. Een zeer gewenst bedrag, al met al, voor Connexxion, en de verse bestuursvoorzitter.

Bij de loting in Den Haag waren ook ambtenaren van de provincie Noord-Holland aanwezig. De projectleider namens de provincie, Ruurd Postma, liet vervolgens nog weten dat aan de loting geen rechten konden worden ontleend en dat op 20 januari eerst Gedeputeerde Staten van Noord-Holland het besluit moet tekenen, zonder de winnaar erin vermeld, en dat pas daarna de envelop met daarin de definitieve naam wordt geopend.

Geen commentaar

De partijen spraken af dat ze voor dit besluit allemaal de mond moesten houden over de uitslag. Publiekelijk hard juichen, of hartstochtelijk de ergernis uitspreken over de hele gang van zaken, was uit den boze. Eén kandidaat, het in Purmerend gevestigde EBS, was helemaal buiten de boot gevallen. Die mocht niet eens meeloten. Geen van de partijen is overigens beschikbaar voor commentaar.

Wie je het ook vraagt in de wonderlijke wereld van het Nederlandse Openbaar Vervoer, zoiets hadden ze nooit eerder meegemaakt: twee partijen die exact dezelfde hoeveelheid punten verzamelen bij een ingewikkelde aanbesteding.

Toeval

De voor dit verhaal geraadpleegde deskundigen en direct betrokkenen wisten niet dat dit tot de mogelijkheden behoorde. Het Programma van Eisen voor deze tender was namelijk 73 pagina's dik, inclusief bijlagen. Hoe was het mogelijk dat twee bedrijven dezelfde invulling gaven aan hun kwaliteits- en vervoersplannen, duurzaamheid, financiële onderbouwing, personeels- en busseninzet? Dat is eigenlijk schier onmogelijk, zo klink het in koor.

Daarbij moet ook niet worden vergeten dat doorgaans gespecialiseerde adviseurs worden ingehuurd door de busbedrijven om zo'n bod in een ov-concessie voor te bereiden. In totaal kost het meedoen rond de 500.000 euro. Een deskundige liet zich daarom ontvallen dat ze net zo goed gelijk hadden kunnen loten, dan was het ingelegde bedrag bij alle partijen op zak gebleven. Dat er uiteindelijk moest worden geloot, staat overigens wel in het bestek. Als na twee rondes vervoersmaatschappijen nog nek aan nek liggen, mag toeval het fortuin bepalen, aldus de provincie.

De provincie Noord-Holland had voor deze tender zijn beoordelingsteam uitgebreid met een adviesbureau, het Amsterdamse Transtec. En toen de uiteindelijke voorstellen waren ingediend, heeft in ieder geval Arnoud Mouwen Advies naar de inzendingen gekeken, als second opinion. Dat Syntus aanvankelijk een afgetekende voorsprong had in deze miljoenenrace, wordt door geen van de partijen publiek bevestigd.

Wel hebben zich bij de Volkskrant verschillende bronnen die anoniem wensen te blijven gemeld. Zij zeggen 'dicht bij het beoordelingsteam' te hebben verkeerd. Volgens deze ingewijden had het bedrijf uit Deventer de tender aanvankelijk gewonnen, maar kon Connexxion zich na een nieuwe vragenronde en 'onverklaarbaar uitstel van de beslissing', alsnog bij koploper Syntus aansluiten.

Hegemonie

Op deze manier werd de Noord-Hollandse hegemonie in Haarlem-IJmond niet doorbroken en hoefde VVD-gedeputeerde Elisabeth Post zich geen zorgen te maken over de werkgelegenheid bij het belangrijkste vervoersbedrijf in de provincie.

Bij de provincie Noord-Holland zet men ze nu zich schrap voor het bekendmaken van de uitslag vandaag. Gedeputeerde Post (VVD) scheurt vandaag de envelop open en zal de naam van Connexxion dan laten horen. Nu stelt de provincie dat er alleen 'een winnaar is in het beoordelingsproces van de aanbesteding'. Dat een speling van het lot de winnaar heeft bepaald, wordt overigens niet door de provincie ontkend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden