Hoe door een Haagse inschattingsfout pulsvissers het schip in gingen

'Risico dat er geen toestemming zou komen, is jarenlang genegeerd'

Dankzij een juichende regering stapten Nederlandse vissers massaal over op 'elektrisch vissen'. Innovatief én zuinig. Nu dreigt een strop omdat Europa de vangmethode verbiedt.

Een pulsvis-installatie op een vissersschip. Het Europees Parlement stemde deze week voor een totaalverbod van de nieuwe vismethode. Beeld Hollandse Hoogte / Rob Voss

'Ik ga graag een keer met u het schip in', zegt de nieuwbakken minister van Landbouw Carola Schouten in november tegen de vissers op de Visserij Innovatiedag in Amsterdam. De bewindsvrouw heeft dan al de loftrompet afgestoken over de zogenoemde pulsvisserij. 'Het vlaggeschip van duurzaamheid', aldus Schouten, een Nederlandse innovatie die via elektrische schokjes platvissen van de zeebodem het net in jaagt.

De nieuwe minister zal het anders bedoeld hebben, maar ze heeft woord gehouden. Nu het Europees Parlement deze week heeft gestemd voor een verbod op de Nederlandse pulsvisserij is het kabinet samen met de sector het schip in gegaan. Met het 'nee' uit Brussel dreigt niet alleen een economische klap voor de sector, maar ook een politieke dreun voor Den Haag. Steeds is gesuggereerd dat het een kwestie van tijd was voor de nieuwe vistechniek zou worden vrijgegeven door de EU. Een grove inschattingsfout, blijkt nu.

Sinds de stemming in het Europees Parlement heerst er ontzetting, maar daar ging een decennium aan optimisme aan vooraf. Al in 2007 schrijft de toenmalige minister van Landbouw Gerda Verburg dat 'de Europese Commissie spoedig een voorstel doet voor definitieve toelating van het pulsvisserij'.

Enthousiasme

Het succes van het 'elektrisch vissen' wordt in Den Haag gretig opgevoerd als bewijs dat de overheid wel degelijk aan de wieg kan staan van innovatie. Het ministerie van Landbouw heeft als eerste proefgedraaid met de techniek. Daarna is er innig samengewerkt met de vissers. Het enthousiasme is bij beide partijen groot. De vissers hoeven geen zware wekkerkettingen (de zogenoemde boomkor) meer over de bodem te slepen om de platvissen van de bodem te krijgen. Een dertigtal kunststofdraden met elektroden doen nu het werk. 'We gebruiken veel minder brandstof en de kwaliteit van de vis is beter dan voorheen', zegt een 'proefvisser' in een jubelende folder van het ministerie van Economische Zaken in 2009.

Verburg stelt 880 duizend euro ter beschikking om nog eens vijf vissersschepen uit te rusten met de pulskor. Er ontstaat een wachtrij om mee te mogen doen. Minder stookkosten en betere vis: dat wil elke visser wel. Het probleem is alleen: de Europese Commissie wil slechts een vrijstelling geven voor 5 procent van de totale vissersvloot. De limiet komt daardoor te liggen op zo'n twintig kotters. Daar zal snel verandering in komen, schrijft Verburg wederom in 2008: 'Er is goede hoop dat de Commissie volgend jaar een voorstel doet voor definitieve toelating.'

Dwarse Fransen

Dat blijkt te optimistisch. De Europese Commissie en de andere lidstaten blijven wantrouwend. Frankrijk ontpopt zich dan al tot grote dwarsligger. De jaren verstrijken, maar het definitieve groene licht komt er niet.

Staatssecretaris van Landbouw Henk Bleker moet in 2011 alles uit de kast halen om een tijdelijke uitbreiding binnen te slepen. De CDA'er paait tijdens een visserijraad Frankijk door in te stemmen met een fonds waarvan vooral zuidelijke landen profiteren. 'De Duitsers waren boos, maar in ruil kreeg ik steun van de Fransen, Italianen en Spanjaarden voor de uitbreiding van de pulsvisserij', zegt Bleker terugblikkend.

De nieuwe pulsvissers investeren per schip enkele tonnen in de schepen, terwijl er slechts tijdelijke vergunningen zijn. Het lijkt een verantwoord risico. Ook Bleker houdt vol dat 'permanente toestemming' voor de circa twintig extra platvisboten in het verschiet ligt.

Dat blijft de lijn onder Rutte II, maar in 2014 blijkt opnieuw dat andere lidstaten er heel anders over denken. Staatssecretaris Sharon Dijksma (PvdA) reageert woedend als zowel de lidstaten als de Europese Commissie in 2014 tegen een nieuwe uitbreiding zijn. 'Dit pikt Nederland niet!''

Uiteindelijk verzint ze opnieuw een manier om het aantal tijdelijke vergunningen uit te breiden. Nog eens 42 boten krijgen een vergunning - een verdubbeling. De inzet is daarmee verder verhoogd: nagenoeg de hele Nederlandse platvisvloot van zo'n tachtig boten vist nu met de pulskor, terwijl er nog steeds geen zicht is op een definitieve acceptatie door de EU.

Dijksma's sluiproute wekt wrevel in Brussel. Toch blijft het kabinet optimistisch. 'We zien een goede opening voor een definitieve toekenning van de pulsvisserij', schrijft Dijksma's opvolger Martijn van Dam nog in mei 2016. Het blijkt een laatste oprisping. De Europese Commissie is wel om, maar onder leiding van Frankrijk en Denemarken gooien de lidstaten in mei 2017 de deur al op slot. De ontheffing blijft 5 procent - circa twintig boten, niet meer. Ondanks een intensieve lobby vanuit Nederland kent het Europees Parlement deze week nog minder genade en stemt voor een totaal verbod.

Beschuldigende vinger

De zondebok is snel gevonden. 'De Fransen zijn jaloers en gunnen de Nederlanders niet deze voorsprong', zegt ChristenUnie-Kamerlid Eppo Bruins, een sentiment dat breed wordt gedeeld. 'We zijn de meest innovatieve vissers ter wereld, maar dat wordt nu tegengehouden. Het is protectionisme.'

Niet iedereen wil alleen de beschuldigende vinger naar Brussel en Parijs wijzen. 'De regering heeft de enorme investeringen van de vissers willens en wetens aangemoedigd', zegt Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren. 'En dat terwijl de weerstand van de Fransen al jaren bekend is. Nu schreeuwt iedereen hard, maar dat is om de aandacht af te leiden van de eigen inschattingsfouten. Het risico dat er geen toestemming zou komen, is jarenlang genegeerd.'


Pulswing als vismethode: wie heeft daar eigenlijk profijt van?

Commentaar: Nederland gaf de pulswingvissers ruim baan, maar zag daarbij de waarschuwingen over het hoofd. Vol inzetten op de pulswing was een misrekening van jewelste van de overheid.

Wat is er zo handig aan de pulswing, waarom wil men er vanaf en waarom is de afschaffing zo funest voor Nederland?

Waarom een verbod op elektrisch vissen voor veel Nederlandse boten het einde kan betekenen. 'Nu vaart de hele platvisvloot van 84 schepen met die wing. Nederland heeft zijn hand totaal overspeeld.'

'Waar de Hollander vist, blijft voor ons niks over', zeggen de Fransen. Zij krijgen nu hun zin van het Europees Parlement. Lees hier alles over het conflict.

Ook met de Britten liggen de Nederlandse vissers in de clinch. De Britse regering wil een einde maken aan de internationale overeenkomst die onder meer Nederlandse vissers het recht geeft in de Britse kustwateren te vissen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.