Hoe de topman van Unilever zich inzet voor mens en milieu

De 'Bono van het bedrijfsleven' oogst lof met zijn focus op milieu en de lange termijn. Maar dat die aanpak Unilever ook kwetsbaar maakt, legt de verrassingsaanval van Kraft Heinz pijnlijk bloot. Moet Polman zijn koers wijzigen?

De aandelenkoers van Unilever is onder Polmans bewind ruim verdubbeld Beeld Bloomberg via Getty Images

'Adembenemend' vond publicist en journalist Jeroen Smit het, toen twee weken geleden op vrijdagmiddag uitlekte dat het Amerikaanse Kraft Heinz voor 134 miljard euro Unilever wilde kopen. 'Ik zat meteen op het puntje van mijn stoel. De enorme power die achter dat bod zat, met de Braziliaanse miljardairs van 3G erbij, die bekendstaan als meedogenloze saneerders. Een titanenstrijd, tussen de korte-termijnkapitalisten die snoeien voor snelle winsten en het Unilever van Paul Polman, dat zich richt op de duurzaamheid en de lange termijn. Fascinerend.' Na twee dagen was de verrassingsaanval alweer voorbij. Kraft Heinz trok zich zondagavond terug na een goed georkestreerde en snoeiharde afwijzing door Unilever. 'Maar de kwestie is niet weg', zegt Smit, auteur van onder meer de bestseller De Prooi, over de ondergang van ABN Amro. 'De suggestie van onbenut potentieel ligt nu op tafel. Daar moet Polman iets mee. Het is lang goed gegaan, maar nu is de geest uit de fles.'

Polman bestuurt een Brits-Nederlandse voedings- en verzorgingsproductenmultinational met een omzet van ruim 52 miljard euro en 168 duizend werknemers. Smit interviewde hem twee jaar geleden uitgebreid, samen met prinses Laurentien, voor het boek Nog lang en gelukkig. Uit het gesprek bleek dat Paul Polman geen doorsnee-topman is. 'Ik ben behoorlijk emotioneel en vind mijzelf helemaal niet zo cool', zei de baas van Unilever. 'En eerlijk is eerlijk, ik ben een slechte luisteraar. Ik ben een man met een missie, een man met haast. Het is moeilijk daar nee tegen te zeggen. Mensen vinden het moeilijk om voor mij te werken. Ik kan erg veeleisend zijn, ze noemen me wel eens de bulldozer. Ik word makkelijk boos op mensen die niet met me meegaan, lui zijn of weinig waarde hechten aan bepaalde dingen.'

Maar Polman trekt zich het lot van de wereld aan, zegt hij in datzelfde interview. 'Je moet een mens zijn, je moet je over de wereld ontfermen. Ik huil heel vaak. Bij Unilever word ik regelmatig met tranen in mijn ogen gespot.' Privé zet hij zich in voor beter onderwijs aan blinde kinderen. Met zijn innerlijke overtuiging is niks mis, vertelde Polman verder. 'Ik ben op de wereld om een verschil te maken. Voor anderen. Zo simpel is het. In zekere zin misbruik ik Unilever, in de hoop dat ik zo een echt verschil kan maken. Mijn medewerkers weten: hij doet het niet voor zichzelf. Daardoor accepteren ze mijn ongeduld, mijn boosheid', aldus de 'man met een missie', die liet ook nog weten 'echt geen idee te hebben' wat de beurskoers op dat moment was.

Die Paul Polman (60) liet op zijn eerste werkdag in 2009 weten dat Unilever stopte met het publiceren van kwartaalcijfers; te veel korte termijn, voortaan werden de aandeelhouders nog maar twee keer per jaar bijgepraat. 'Ik dacht: ze ontslaan je vast niet op je eerste werkdag', zei hij daar later over. De koers van Unilever daalde die dag 8 procent, maar Polman ging door. Hij kwam met een ambitieus plan om de omzet van Unilever te verdubbelen naar 80 miljard euro in 2020. Tegelijk moet dan de 'milieu-voetafdruk' van de multinational gehalveerd zijn. Dat gaat gepaard met diverse andere doelen, zoals betere hygiëne voor een miljard consumenten in Azië, Afrika en Latijns-Amerika, door hen te wijzen op het belang van handen wassen met zeep. In 2015 waren er 337 miljoen mensen bereikt, laat Unilever weten.

Mens en milieu

Als kind wilde Polman wilde eerst priester worden en later dokter. Na drie keer uitgeloot te zijn voor de medicijnenstudie werd het bedrijfskunde in Groningen, gevolgd door een managementprogramma (MBA) in de VS. Daar begon hij te werken bij Procter & Gamble. Bij deze Amerikaanse concurrent van Unilever en later bij Nestlé, waar hij ook hoge posten bekleedde, is er van Polman in de archieven geen pleidooi voor duurzaamheid te vinden. Bij Unilever des te meer. De topman krijgt de laatste jaren veel lof voor zijn inzet voor mens en milieu. Zo is Polman sinds vorig jaar met onder andere zangeres Shakira een van de prominenten die door VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon zijn aangewezen om de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN te promoten. Het leverde Polman bijnamen op als de 'Bono van het bedrijfsleven', naar de zanger van U2, die ook ijvert voor een betere wereld.

CV Paul Polman

Geboren: 11 juli 1956, Enschede
1977 Bedrijfskunde, Universiteit Groningen
1979 MA Economie en MBA finance/international marketing, University of Cincinnati
1979 In dienst bij Procter & Gamble (Amerikaanse concurrent van Unilever, met merken als Ariel, Gilette en Head & Shoulders)
2001 Baas Procter & Gamble Europa
2006 CFO (financieel directeur) van Nestlé (Zwitserse concurrent Unilever, onder meer Nespresso, Maggi, Nuts)
2007 CFO van het jaar volgens beleggersblad Investor Magazine
2009 Topman Unilever
2010 Commissaris bij Dow Chemical
2013 Voorzitter van de World Business Council for Sustainable Development (een club duurzame multinationals, onder leiding van oud-TNT-topman Peter Bakker)
2014 Rainforest Alliance Lifetime Achievement Award
2015 Champion of the Earth Award van Verenigde Naties
2016 Lid duurzaamheidsteam (Sustainable Development Goals Advocates) van VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon, met onder andere Lionel Messi en Shakira
2016 Hoogste Franse onderscheiding (Légion d'Honneur) vanwege klimaatakkoord Parijs

Tegelijk is er steeds de spanning dat Unilever ook een beursgenoteerde multinational is, met aandeelhouders die rendement willen. Met het bod van Kraft Heinz staat dat potentiële pijnpunt weer in de schijnwerpers. Maar nieuw is de kwestie niet. Al in 2012 zei Polman licht geïrriteerd tegen de Volkskrant dat er geen spanningsveld is tussen de belangen van aandeelhouders (die meer winst willen) en die van arme mensen (die goedkope producten willen). 'Kennelijk zijn mensen geprogrammeerd om in tegenstellingen te denken. Jij tegen mij. Winners tegen losers. Korte termijn tegen lange termijn. If you get payed a lot, you must be screwing someone. Get out of this mindset. In Nederland is dat blijkbaar moeilijker te begrijpen dan in andere landen.' Polman vertrok decennia geleden uit Nederland en woont afwisselend in Genève en Londen. Hij is getrouwd met een Amerikaanse celliste, heeft drie zoons en spreekt meestal Engels.

De aandelenkoers is onder Polmans bewind ruim verdubbeld, van minder dan 20 euro zeven jaar geleden, in de crisis, naar ruim 40 euro nu. Maar sommige aandeelhouders zijn nog niet tevreden. Woensdag meldde Unilever dat het de opties gaat verkennen om 'sneller waarde te creëren voor aandeelhouders'. Een knieval van Polman, nu Kraft Heinz en 3G genadeloos hebben blootgelegd hoe kwetsbaar het duurzame Unilever is? 'Dat denk ik niet. Het was een logische stap,' zegt Jeroen Smit. 'Je moet als bedrijf je aandeelhouders, die teleurgesteld zijn dat zo'n miljardenbod niet doorgaat, snel duidelijk maken dat je hun boodschap hebt gehoord.'

Smit, die Polman de afgelopen jaren vaker sprak, kan zich niet voorstellen dat Polman de koers echt drastisch gaat verleggen. 'Hij kan wel wat voor de aandeelhouders doen, die ruimte zal er wel zijn bij Unilever. Maar het bedrijf opsplitsen? Polman is er tot in zijn vezels van overtuigd dat het creëren van optimale aandeelhouderswaarde en het voeren van een sociaal en duurzaam beleid elkaar niet uitsluiten, maar juist bij elkaar horen. Alleen moeten aandeelhouders dan wel geduld oefenen. Hij keert zich heel nadrukkelijk af van het idee dat je als bedrijf vooral zo snel mogelijk zo veel mogelijk winst moet maken. Maar goed, als de aandeelhouders genoeg van je hebben, heb je toch een probleem. Dat geldt des te meer omdat Unilever geen beschermingsconstructie heeft.'

Paul Polman zelf meldde de afgelopen jaren geregeld dat hij niet eens een arbeidscontract heeft. 'Ik heb nergens een handtekening onder gezet', zei de topman van Unilever een paar jaar geleden. 'Ik beschouw dit ook niet als werk. Het is allemaal zo tijdelijk en je moet alles in perspectief blijven zien. CEO is maar een titel. Het gaat erom wat voor mens je bent, en wat je doet.'

Hou vast aan je waarden, ook onder druk

Feike Sijbesma, bestuursvoorzitter van DSM en commissaris van Unilever:

'Ik ken Paul Polman al heel lang. Ik heb hem gesproken, ja, ik ben commissaris bij Unilever. Of hij zich zorgen maakt? Psychoanalyse helpt ons denk ik niet en dus kan en ga ik de vraag niet beantwoorden. Wat ik wel kan zeggen, is dat elk bedrijf op elk moment zou moeten kijken naar wat het niet alleen voor de aandeelhouders kan betekenen, maar ook voor de klanten, werknemers en de maatschappij als geheel. Niet alleen nu, maar ook voor de volgende generaties. Met thema's als klimaatverandering, honger en groeiende ongelijkheid kan een bedrijf zich niet buiten de maatschappij plaatsen. Zeker grote, wereldwijd opererende bedrijven niet. Die hebben de laatste jaren steeds meer invloed gekregen en daarmee steeds meer verantwoordelijkheid. Gelukkig denken steeds meer bedrijven zo, bleek onlangs weer bij het World Economic Forum in Davos. Tegelijkertijd is een multinational geen charitatieve instelling. Unilever is een geweldig mooi bedrijf, waar ik veel respect voor heb. Net als voor Paul Polman, en voor de werknemers. Als je onder druk staat, is het belangrijk aan je waarden vast te houden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden