Hoe de crisis in de eiersector zich in drie weken voltrok

Het bestrijdingsmiddel fipronil bleek rampzalige gevolgen te hebben

Amper is de pluimveesector bekomen van de vogelgriep of de volgende crisis dient zich aan: kippen en eieren van tientallen bedrijven zijn besmet met een verboden bestrijdingsmiddel. Hoe de fipronil-ramp zich in drie weken voltrok.

Eieren bij pluimveebedrijf Bouwhuis in Witteveen. Medewerker Jeroen Bouwhuis sorteert de vuile eieren uit de stal waarvan de eieren wel verkocht mogen worden. Foto Harry Cock / de Volkskrant

Op de foto gemaakt voor het vakblad Pluimveeweb blikt Wim Klaassen uit Ochten de camera in met een leghen in zijn armen. De stal achter de Gelderse kippenboer, met tienduizenden kippen, is negen maanden geleden behandeld tegen bloedluis. Die staat bekend als de kippenplaag nummer één. De parasiet verzwakt kippen en laat zich verschrikkelijk moeilijk bestrijden.

Of toch niet? Negen maanden eerder is Klaassen in zee gegaan met het Barneveldse bedrijf Chickfriend. Zijn stallen zijn sindsdien vrij van bloedluizen, vertelt de boer eind juni enthousiast in Pluimveeweb. 'Dit is de eerste behandeling die ervoor zorgt dat mijn stallen helemaal bloedluisvrij zijn en blijven.'

Een maand later wordt duidelijk hoe dat kon. En tot wat voor ramp dat heeft geleid.

Zaterdag 2 juli
Bij een eierbedrijf in Niklaas wordt fipronil aangetroffen in een lading eieren. Het Belgische Federaal Agentschap voor de Voedselveiligheid wordt gealarmeerd. Net als het openbaar ministerie in Antwerpen. Fipronil wordt als 'matig giftig' omschreven. Het is een gangbare grondstof voor vlooien- en luizenmiddelen voor katten en honden, maar mag niet worden toegepast in ruimten waar dieren voor consumptie worden gehouden.

Woensdag 19 juli
De Belgische justitie doet huiszoeking bij Poultry-Vision in Weelde, vlak over de grens met Tilburg. Het bedrijf verkoopt allerlei producten om pluimvee gezond te houden: diervoeders met extra vitaminen, luchtmaskers, lokdozen voor ongedierte en DEGA-16, een middel dat kippenboeren en specialistische bedrijven gebruiken om stallen van vreemde smetten te ontdoen. Zoals bloedluis. 'Heel vervelend', zegt de website van Poultry-Vision daarover. 'Wij lossen het op.'

Het vermoeden is dat Poultry-Vision fipronil heeft toegevoegd toen het DEGA-16 in kleinere verpakkingen overdeed. Uit de in beslag genomen administratie blijkt het product ook te zijn verkocht aan een Nederlands stalreinigingsbedrijf: Chickfriend in Barneveld. De Belgische justitie seint het Nederlandse openbaar ministerie in. Dat begint in Nederland een onderzoek.

Een medewerker van het laboratorium van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) onderzoekt eieren op de aanwezigheid van het gif fipronil. Foto anp

Zaterdag 22 juli
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) meldt 's middags in een persbericht dat ze een onderzoek is begonnen naar het gebruik van fipronil in de pluimveesector. Het bestrijdingsmiddel is bij controle aangetroffen op eieren die in Nederlandse supermarkten liggen. 'Er is echter geen direct gevaar voor de volksgezondheid', zegt de warenautoriteit geruststellend over de giftige eieren. Alleen wie die in grote hoeveelheden zou eten riskeert schade aan nieren, lever en schildklier.

Niettemin: zeven bedrijven liggen onder verdenking. Vier moeten als de wiedeweerga hun eieren uit de handel terughalen.

Maandag 24 juli
In berichten over het gifei-schandaal duikt de naam op van Chickfriend, dat in 2014 is opgericht. 'Heeft u last van bloedluis? Bel, we zijn er als de kippen bij om uw pluimveestapel weer een luisvrij leven te bezorgen', meldt de website. De telefoon wordt niet opgenomen; de website gaat offline. Die van Chickclean niet, dat sinds 2015 op hetzelfde adres in Barneveld is gevestigd. Chickclean 'is een nieuwe naam in de ontsmettingsbranche. Achter deze nieuwe naam schuilen echter vertrouwde gezichten.' Het zijn de twee mannen die ook achter Chickfriend zitten. Op de website zijn foto's te zien van personeel dat van top tot teen is gestoken in beschermende pakken en met een vernevelaar door een stal loopt. Op een bedrijfswagen staat: 'IKB: Erkend pluimveeservicebedrijf.'

Dinsdag 25 juli
Het schandaal breidt zich uit. Volgens de Gazet van Antwerpen heeft Poultry-Vision ook stalschoonmaakmiddelen geleverd aan Duitsland, Polen, Engeland en Frankrijk.

Woensdag 26 juli
De NVWA blokkeert uit voorzorg nog eens 'tientallen' leghenbedrijven. Die moeten eerst met monsters aantonen dat er geen fipronil is gebruikt. Geen ei, geen kip, geen mest mag het erf af.

Donderdag 27 juli
Het aantal bedrijven onder verdenking dijt uit naar rond de tweehonderd. Jan Vos uit Bruchem is bang dat ook zijn bedrijf voor de bijl gaat: hij had vier maanden geleden nog medewerkers van Chickfriend in zijn stal. In een interview met het Brabants Dagblad zegt de kippenboer dat hij ze heeft gevraagd waarom hun middel zo effectief is waar andere middelen geen soelaas bieden. 'Dat is het geheim van de smid, antwoordden ze.'

Maandag 31 juli
De NVWA waarschuwt consumenten de eieren van een pluimveehouder uit het Gelderse Eck en Wiel niet te eten. Er zijn zulke hoge concentraties fipronil in aangetroffen, dat eiereters wel acuut gevaar lopen. Van de eieren van tien andere bedrijven zegt de NVWA dat die bij langdurige consumptie schadelijk kunnen zijn voor kinderen. Er verschijnt een lijst met codes, waaraan de consument kan aflezen om welke eieren het gaat. De eerste pluimveehouders gaan over tot het vrijwillig ruimen van hun kippen.

Dinsdag 1 augustus

Het strafrechtelijk onderzoek naar de affaire met het bestrijdingsmiddel dat in eieren terecht is gekomen, is volgens justitie 'in volle gang'. Er zijn meer monsters genomen bij het bedrijf dat er verantwoordelijk voor zou zijn dat het verboden middel in eieren is beland, zegt het functioneel parket, zonder namen te noemen. Ook is administratie in beslag genomen. 'We kijken in hoeverre het bedrijf de leverantie en toepassing van het schadelijk middel kan worden verweten', zei een woordvoerster tegen het ANP.

Dinsdag 25 juli
'Ik weet zeker dat bij mij niet met verboden middelen is gespoten', zegt pluimveehouder Wim Klaassen tegen de krant De Gelderlander. Klaassen hoort naar eigen zeggen niet bij de zeven bedrijven die door de NVWA zijn gesloten. 'Bij mij is niks aan de hand.'

Pluimveehouders eisen schadevergoeding voor vernietiging eieren en ruiming kippen
Meerdere pluimveehouders stellen bloedluisbestrijder Chickfriend aansprakelijk voor de schade door het giftige middel fipronil. Dat zegt voorzitter Hennie de Haan van de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders. De pluimveehouders moeten eieren vernietigen en kippen ruimen en willen die kosten op Chickfriend verhalen. Het is echter de vraag of er wat bij het bedrijf te halen valt.

NVWA waarschuwt: de eieren in uw koelkast kunnen giftig zijn
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit raadt aan om eieren met een bepaalde code niet op te eten. Het gehalte van de insecticide fipronil is in deze eieren zo hoog dat het een acuut gevaar oplevert voor de volksgezondheid.

Meer over