Hoe de autonome auto alles anders maakt

De zelfrijdende auto zou wel eens drastisch onze binnensteden kunnen veranderen. Nauwelijks geparkeerde auto's meer. De trein krijgt het zwaar. Files worden lánger. En het is essentieel daar nu vast over na te denken.

De zelfrijdende auto van Google, zonder stuur en pedalen. Beeld .

Nog een paar jaar en dan leven we in een schilderij van Bob Ross; een Utopia met fleurige zonsondergangen, overal fruit dat klaar hangt om te worden geplukt door shiny happy people die hun kinderen zorgeloos op straat laten spelen. Geen auto te bekennen.

De grachten van Leiden, Amsterdam, Delft en al die andere oude binnensteden zullen de komende tien, twintig jaar een radicaal ander aanzien krijgen. Na ruim een eeuw zullen geparkeerde auto's goeddeels uit het straatbeeld verdwijnen. Dit is te danken aan de autonoom rijdende auto. Deze auto, waaraan wordt gesleuteld door fabrikanten, universiteiten en techbedrijven als Google en Qualcomm, gaat het leven in de stad, en in mindere mate op het platteland, drastisch veranderen.

Dat we straks de krant kunnen lezen op de achterbank weten we nu wel. Veel groter is de impact op de rest van ons leven en op de manier waarop we onze steden zullen inrichten, zegt de denktank International Transport Forum (ITF) die er studie naar heeft gedaan. De belangrijkste uitkomst: 90 procent van het geparkeerde blik verdwijnt. De stilstaande auto zal langzaam maar zeker worden uitgegumd.

Dat zit zo: als auto's straks zelf hun weg kunnen vinden, roep je er een op als je hem nodig hebt. De auto rijdt voor, brengt je naar de plaats van bestemming en pikt daarna een volgende klant op. Een soort taxi dus, maar dan zonder dure chauffeur met een dure vergunning en een dure centrale die vraag en aanbod regelt. Daardoor wordt autovervoer veel goedkoper dan een eigen auto, die razendsnel afschrijft en 90 procent van de tijd stilstaat op een duur stukje grond dat beter voor andere zaken kan worden gebruikt. Weg ermee, zullen miljoenen burgers zeggen.

Beeld Ivo van der Bent

Implicaties

Daarmee wordt het stil in de parkeervakken. De overige auto's parkeren zichzelf buiten de stad als ze niet nodig zijn, of in een garage in het centrum. In een stad als Lissabon levert deze ontwikkeling 210 voetbalvelden extra ruimte op, berekende het ITF. Bewoners en bedrijven kunnen de vrijgekomen ruimte gebruiken om groente en fruit te verbouwen in urban farming kassen die werken met ledlicht uit zonne-energie. Er kunnen kleine opslagloodsjes worden gebouwd waar pakketdiensten hun spullen afleveren. Drones of taxirobots bezorgen de spullen als de buurtbewoners thuis zijn. Wie zijn fantasie de vrije loop laat, krijgt al snel visioenen van - inderdaad - Utopia.

'Bestuurders moeten het parkeren in grote garages echt gaan herzien', zegt Bart van Arem, hoogleraar transport en planning aan de TU Delft, ook al is het volgens hem niet zeker of de zelfrijdende auto er komt in de vorm zoals we nu denken. Als dat wel gebeurt, zijn de implicaties enorm. De hoogleraar werkt aan een voorstel voor de NWO waarin die implicaties worden geschetst. Bijvoorbeeld, zegt Van Arem: infrastructuur en busmaterieel heeft een afschrijving van twintig tot dertig jaar. 'Bij gemeenten leven vragen als: moeten we die parkeergarage nu bouwen of niet? Wat voor bussen moeten we kopen? Dit soort informatie hebben gemeentebestuurders nu nodig.'

De veranderingen zullen niet overal plaatsvinden, zegt Carlo van de Weijer, directeur van de afdeling smart mobility van de TU Eindhoven en werkzaam bij TomTom. In de oude binnensteden, zeg maar de gebieden waarvoor nu een parkeervergunning geldt, zullen de auto's uit het straatbeeld verdwijnen, denkt hij. 'Maar buiten het centrum blijven mensen gewoon hun auto houden.' Dat komt doordat de auto 'schrikbarend goedkoop' zal worden. 'Je hebt nu al een private leaseauto voor 149 euro per maand. Onderzoeksbureau Roland Berger voorziet een soort Mediamarktauto voor 99 euro.' Voor dat geld doe je hem niet weg als je de ruimte hebt en dat hebben de meeste mensen ook in de toekomst.

Beeld Ivo van der Bent

Eersteklas

De duurste 'losse' parkeerplaats ligt aan de Korte van Eeghenstraat in Amsterdam. Dit is een garage van 15 m² voor euro190.000,- k.k. of euro450,- huur per maand.

Bron: Funda

Marketingproblemen

De enorme veranderingen die worden voorspeld, zullen vooral lokaal optreden. Wat er precies zal veranderen, is volgens Van de Weijer lastig te voorspellen. 'Ik ben terughoudend met het doen van extrapolaties. De wereld verandert exponentieel, als je dan gaat extrapoleren, kun je er weleens exponentieel naast zitten.'

Het is volgens hem zelfs maar de vraag of de volledig autonoom rijdende auto - zonder stuur en pedalen, zoals Google hem een tijdje geleden presenteerde - er komt. In elk geval niet binnen een paar jaar; de invoering gaat met een hoop technische en vooral juridische problemen gepaard, zegt Van de Weijer. En het ding heeft een marketingprobleem. 'Een karretje dat zich overal strikt aan de wet houdt, werkt niet al te best in de praktijk.' Hij ziet meer in wat hij de uberficatie van transport noemt: een auto op afroep, maar met een gewoon mens achter het stuur. Zoals bij Uber. Veel effectiever, zegt Van de Weijer. Met een mens verloopt de rit sneller en vermoedelijk comfortabeler, denkt hij. Beter ook voor de doorstroming, want een autonoom rijdende auto neemt een veel grotere veiligheidsmarge dan een mens. Daar gaan voetgangers op reageren. Zodra die merken dat een autonome auto toch wel stopt, gaan ze zich anders gedragen. 'Kinderen denken: die stopt wel. Dat ding staat dus constant stil, omdat er iemand oversteekt. Minder snel en prettig.'

Het prijsverschil met een betaalde chauffeur is ook niet zo groot, zegt Van de Weijer. 'Veel Uberpopchauffeurs zijn studenten die dankzij dit baantje een auto kunnen rijden. Er zijn veel vrijwilligers die dat willen. Dus aanbod is er genoeg.'

Of er nu wel of geen mens achter het stuur zit, technologische ontwikkelingen in de auto zullen grote veranderingen teweeg brengen. Wat verandert er nog meer?

Beeld Ivo van der Bent

Verschuiving van bezit

Openbaar vervoer verdwijnt uit alles wat kleiner is dan de middelgrote stad. Autonome auto's of uberficatie zijn efficiënter te organiseren dan openbaar vervoer. 'Oma in Boerdonk krijgt deur-tot-deur vervoer dat een factor vier goedkoper is. Kinderen kunnen ermee naar de sportclub worden gebracht', zegt Carlo van de Weijer van de TU Eindhoven.

Sociale media vervangen de taxicentrale. Stel, zegt Bart van Arem van de TU Delft, dat je 's ochtends ergens naartoe moet tijdens de spits. Dan is het afhuren van een verder lege auto vermoedelijk veel duurder, omdat iedereen dan op pad wil. Dus kun je een auto delen met iemand die ongeveer dezelfde kant op moet. De al dan niet autonoom rijdende auto pikt mensen op die in de buurt wonen. Maar, zegt Van Arem, 'er is een groot verschil tussen niet kennen en een beetje kennen'. Als je samen reist, kunnen sociale media helpen om mensen bij elkaar te zetten die elkaar een beetje kennen, of een voorliefde delen. 'Als je bij iemand in de auto stapt van wie je weet dat die ook van Fleetwood Mac houdt, is de reis net even prettiger.'

De trend van bezit naar gebruik geldt niet alleen voor burgers die hun cd's de deur uit doen en een abonnement op Spotify nemen, of hun auto wegdoen en gaan autodelen. De trend is er ook bij bedrijven, zegt Van Arem. 'Leasemaatschappijen bezitten nu het wagenpark en laten jou hun materieel een tijdje gebruiken. Een bedrijf als Uber bezit niks. Daar heeft de chauffeur het kapitaal. Dat is een wezenlijke verschuiving van bezit. Heel slim van ze.'

Beeld Ivo van der Bent

Minder OV

Carpoolen gaat eerder af- dan toenemen. Van de Weijer: 'Vroeger stond je de hele dag aan je draaibank en had je aan het einde van de dag zin om met iemand te kletsen. Nu is iedereen kenniswerker en zit je de hele dag te communiceren.' Dan is dat halfuurtje alleen in de auto juist prettig.

Flexibele prijzen zullen autodelen soms toch aantrekkelijker maken, bijvoorbeeld als je na een concert in de Arena naar huis wilt en er duizenden andere reizigers zijn die dat willen. Een lege auto huren zal dan vermoedelijk kostbaar zijn, waardoor carpoolen op zo'n moment interessant wordt.

Files blijven, en groeien mogelijk doordat het totale autoverkeer zal toenemen (mensen gaan verder van hun werk wonen en pakken vanwege de lage kosten vermoedelijk sneller een taxirobot), maar dat is niet erg. Waar een file vroeger verspilde tijd was, kun je nu gewoon doorwerken. 'Ik kan onderweg werken, Skypen, rapporten lezen, een afstudeerscriptie beoordelen', zegt Van Arem. Mensen gaan hun dag daardoor ingrijpend anders indelen. 'En dat leuke huisje in Limburg komt ineens in zicht, ook al werk ik in Delft.'

De trein krijgt het lastig. 'Er is een neiging te denken dat OV per definitie beter is voor de maatschappij. Zelfs de paus roept het. Maar dat is steeds minder zo', zegt Van de Weijer. Als transport straks op een andere manier efficiënter en even veilig en schoon kan, zouden overheidssubsidies weleens kunnen wegvallen, denkt hij. Als we over vijf tot tien jaar autonoom kunnen rijden op de snelwegen (dat gebeurt eerder dan autonoom rijden op andere wegen) valt het voordeel van werken in de trein weg.

Beeld Ivo van der Bent

Horden

Welke horden moet de autonome auto nog nemen?

De automatische auto is er niet zomaar. Zijn komst zal in fasen gaan, waarvan er meestal vijf worden onderscheiden.

Fase 1 en 2: de auto heeft geavanceerde hulpmiddelen om de bestuurder te helpen, zoals rijstrookbewaking, automatische cruisecontrol waarbij de auto afstand houdt tot zijn voorligger, en systemen die ingrijpen als de bestuurder dreigt te botsen. Deze auto's rijden nu al op de weg.

Fase 3 en 4: de auto kan stukjes zelf rijden (op de snelweg bijvoorbeeld), maar geeft de besturing terug als hij het niet meer weet. In fase 4 hoeft de bestuurder bijna niet meer in te grijpen. Duurt nog vijf tot tien jaar.

Fase 5: de auto doet alles zelf en heeft geen pedalen of stuur meer.

Beeld Ivo van der Bent
Beeld Ivo van der Bent

Vertraging

Als de automatisch rijdende auto onze binnensteden eenmaal heeft veroverd, verandert niet alleen het aanzien van de schilderachtige grachten en pleinen. Zijn komst lokt mogelijk ook nieuw gedrag uit bij andere verkeersdeelnemers. Dat zegt gedragswetenschapper Marjan Hagenzieker, adviseur van het wetenschappelijk instituut voor verkeersveiligheid SWOV en hoogleraar verkeersveiligheid aan de TU Delft. 'Het zou best kunnen dat voetgangers gaan denken 'die automatische auto remt toch wel' en gewoon oversteken.' Of gewoon een beetje aan autootjeplagen doen.

'Dat zou enorm ontregelend werken op de doorstroming', zegt Hagenzieker. Want in drukke Nederlandse steden waar fietsers en voetgangers overal en nergens vandaan komen, moet de autonome auto dan om de haverklap op de rem staan. 'Of je zou heel langzaam moeten gaan rijden. Maar zouden we accepteren dat je met een automatische auto maar 20 kilometer per uur mag?'

Menselijke bestuurders zijn voorlopig beter in het omgaan met dit soort situaties dan de computerauto. 'Als ervaren automobilist hebben we talloze al dan niet bewuste scenario's in ons hoofd, waardoor we bijvoorbeeld beter anticiperen op mogelijk plotseling overstekende kinderen', zegt Hagenzieker. Voordat de computerbestuurder dat goed kan, zijn we jaren verder.

Hagenzieker wil volgend jaar aan de slag om onderzoek te doen naar de psychosociale effecten van de komst van de auto. Nederland is een ideaal land voor onderzoek, vanwege de vele fietsen die hier rondrijden. 'Er was tot nu toe niet veel aandacht voor kwetsbare verkeersdeelnemers, het ging vooral over de veiligheid van de autonome auto zelf. Dat gaat nu veranderen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden