REPORTAGE

Hier maken 70-plussers de dienst uit

De meeste ouderen in het ziekenhuis hebben meer dan één kwaal. Dat vergt coördinatie. En dat gaat vaak mis. Een keurmerk moet ziekenhuizen dwingen zich beter toe te rusten op het groeiende aantal senioren, met golfkarretjes bijvoorbeeld.

Een vrijwilliger helpt senioren in het Reinier de Graaf Gasthuis. Het moet een stressvrije omgeving zijn voor ouderen, volgens het seniorenkeurmerk. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Op verzoek van geriater Hester Boomkens staan de co-assistenten in haar klasje op en kantelen zij hun bekken naar voren. 'En nu je rug krom', instrueert Boomkens. 'En dan proberen je hoofd omhoog te houden. Krijg je meteen pijn in je nek. Probeer maar eens te lopen. Lastig, hè? Grote kans dat je valt. Zo moet je dan door het leven.' Het gegiechel van de aspirant artsen verstomt wat vanuit hun ongemakkelijke nieuwe positie. Bij sommigen gaat de blik stilletjes richting de grond: 'Aha, zo is het dus om oud te zijn.'

Keurmerk

Boomkens' demonstratie in het Delftse Reinier de Graaf Gasthuis volgt op haar uitleg over delier (acute verwardheid), vasculaire dementie en gehoorproblemen. Ouderen lijden vaak aan meerdere kwalen tegelijk, is haar boodschap. En daar zit hem de crux van de zorg voor 70-plussers, zoals het scherm achter Boomkens opsomt: 'De geriater werkt samen met de neuroloog, orthopeed, chirurg, psychiater, psycholoog, internist, fysiotherapeut en diëtist.' Eén instructie hamert ze er daarom in bij de aanstaande artsen: 'Je overdracht: meld alles in je overdracht. Die kunnen we nog flink verbeteren met zijn allen.'

Boomkens' lessen klinken als muziek in de oren van het keurmerk Seniorvriendelijk Ziekenhuis. Dit project is in 2013 opgezet door de Unie KBO en drie andere ouderenbonden en heeft als doel de ziekenhuiszorg voor kwetsbare ouderen te verbeteren. Volgens de grootste seniorenorganisatie van Nederland komt één op de drie 70-plussers slechter uit het ziekenhuis dan hij of zij aankwam. En dat terwijl de vergrijzing en daarmee het aantal ouderen dat in het ziekenhuis belandt toeneemt. Die zorg moet dus beter, vindt de keurmerkorganisatie.

Nieuwe certificatieronde

Twee grote zorgverzekeraars vinden dat kennelijk ook. VGZ weegt het keurmerk mee bij haar beslissing met welke ziekenhuizen de verzekeraar zaken wil doen. Zilveren Kruis, dat de organisatie achter het keurmerk financiert, stelt het bezit ervan zelfs als een cruciale voorwaarde aan de ziekenhuizen waarmee de verzekeraar samenwerkt. De Unie KBO probeert nog meer zorgverzekeraars te overtuigen van het belang van het keurmerk, opdat die via hun inkoopbeleid ziekenhuizen dwingen aan de criteria te voldoen. Nu de nieuwe certificatieronde voor de deur staat, spannen ziekenhuizen zich in om het stempel 'seniorvriendelijk' te bemachtigen.

Het splinternieuwe hoofdgebouw van het Reinier de Graaf Gasthuis, het oudste ziekenhuis van Nederland, ademt rust en regelmaat: metershoge ramen, licht, ruimte en de blauwtinten van Vermeer. Golfkarretjes met de opdruk 'shuttle' vervoeren patiënten die slecht ter been zijn tussen parkeerplaats en ziekenhuis. Binnen wemelt het van de vrijwilligsters - zelf vaak dik in de zestig - in blauwe bloesjes met fleurige sjaaltjes, die glimlachend oudere patiënten rondrijden of de weg wijzen.

Zoals geriater Boomkens in haar lessen benadrukt, is een goede coördinatie van de zorg voor ouderen een absolute voorwaarde voor ontvangst van het keurmerk. Volgens de Unie KBO zijn ziekenhuizen uitstekend ingericht op de behandeling van patiënten met één aandoening. Wie het aan zijn hart heeft gaat naar een cardioloog, kankerpatiënten kloppen op de deur van de oncoloog. Maar bij patiënten met meerdere aandoeningen, een groep waaronder 70 procent van de zieke ouderen valt, gaat het volgens het keurmerk vaak mis. 'Soms weet de ene hoofdbehandelaar niet dat een ander ook met de patiënt bezig is', zegt Ellen Willemsen, beleidsadviseur bij de Unie KBO.

Co-assistenten krijgen les over speciale ouderenzorg. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Eisen

Het label 'seniorvriendelijk' werd in 2013 voor het eerst uitgedeeld aan 46 ziekenhuizen. In 2015 waren dat er 60 van de 120 algemene en academische ziekenhuislocaties. Bijna ieder ziekenhuis in Nederland probeerde dat jaar het goedkeuringsstempel binnen te halen.

Maar daarvoor moet zelfs het hypermoderne RDG alle zeilen bijzetten. Neem bijvoorbeeld een andere van de drie absolute voorwaarden die het keurmerk komend jaar stelt: een 'case manager', iemand die de regie voert over álle specialisten die aan het bed van de zieke senior staan en over de behandelaars er omheen. Wenselijk, maar in de praktijk ontzettend lastig, zegt geriater Boomkens. Er zijn namelijk vreselijk veel zorgverleners betrokken bij de behandeling van oudere patiënten.

Een andere eis die de ouderenorganisaties achter het keurmerk stellen, is dat zieke 70-plussers meer inspraak moeten krijgen in hun eigen behandeling. Verder moet het ziekenhuis onder meer toezien op een goede medicatieoverdracht van ziekenhuisapotheek naar de wijkapotheek en moet het hospitaal fysiek zijn toegerust voor ouderen. De keurmerkorganisatie legt ziekenhuizen in een handig boekje uit hoe ze een zo stressvrij mogelijke omgeving voor senioren kunnen creëren. Daarbij horen een afdak bij de hoofdingang, zodat patiënten droog kunnen in- en uitstappen, een stem die in de lift aanwijzingen geeft voor slechtzienden en een buitenterrein met veel groen.

Stoelen testen

Geriater Boomkens heeft een paar middagen stoelen getest, mede aan de hand van de criteria van het keurmerk. Niet te hoog, niet te laag, voldoende diep, rechte poten. Zodat ouderen niet struikelen bij het opstaan, en lekker kunnen zitten; alle tijd die ze doorbrengen buiten het ziekenhuisbed is meegenomen.

Als je het Petronella de Koning vraagt, zit het wel goed met de seniorvriendelijkheid van het Delftse hospitaal. De 79-jarige heeft net een heupoperatie ondergaan, nadat ze een dag eerder was gestruikeld in de tuin van de buren. Vier dagen na de ingreep loopt ze alweer met langzame stapjes een trapje op, de lippen strak op elkaar en fysiotherapeut Frans aan de rechterarm. Dik tevreden is ze over het Reinier de Graaf. Toen ze daar in 2013 moest werden gedotterd, was dat wel anders. 'Mentaal was het veel zwaarder toen', zegt De Koning. 'Nu is het hier persoonlijker, aangenamer.'

Dit keer kwam een transferverpleegkundige met haar overleggen waar ze naartoe zou gaan als ze uit het ziekenhuis wordt ontslagen. Dat gesprek verliep niet zonder slag of stoot - ze moest zelfs boos worden - maar ze kreeg uiteindelijk haar zin: een plek in het revalidatiecentrum binnen de muren van het ziekenhuis. Wanneer ze hoort dat daar zojuist iemand die ook zijn heup gebroken heeft prinsheerlijk de Tour de France zat te kijken, weet mevrouw de Koning een kleine glimlach niet te onderdrukken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden