Het witte goud verliest zijn waarde

De tijd dat 'loopchinezen' supermarkten afstruinden op zoek naar pakken babymelkpoeder lijkt voorbij. De prijs van melkpoeder is flink gedaald. Handelaren klagen. Hoe hebben zij hun gouden handel georganiseerd?

Babymelkpoeder Beeld Thinkstock

Wie wil handelen in babymelkpoeder moet groot denken. De Ford Transit, een redelijk bestelbusje, geldt als standaardmaat: in de laadruimte gaan 1.200 pakken. Pas bij dergelijke aantallen raken grote exporteurs geïnteresseerd. Sommige handelaren zijn in staat duizend tot tweeduizend pakken per week te leveren. De handel loopt voor een groot deel via Marktplaats, de plek waar handelaren elkaar ontmoeten.

De run op babymelkpoeder begon in 2008 nadat zes jonge Chinese kinderen waren overleden door het drinken van babymelk dat was aangelengd met melamine, een molecuul dat boordevol stikstof zit. Chinezen vertrouwden hun eigen melkpoeder niet meer en wilden een buitenlands product. Het bracht in Nederland een parallelle handel in babymelkpoeder op gang die leidde tot lege schappen in supermarkten en bij drogisterijen. Veel winkeliers stelden daarop quota in. Vaak mocht een klant één pak per keer kopen. Ook waren er winkeliers die de pakken met zwarte stift bekrasten zodat handelaren ze niet meer wilden.

Zeecontainers vol Nederlandse pakken babymelkpoeder zijn de afgelopen jaren naar China verscheept. Maar hoe belandt een pot uit een Nederlandse schap in China?

Loopchinezen

'Ik ben op zoek naar Nutrilon. Ik neem zowel af van winkeliers als particulieren. Ik haal op vanaf 150 stuks. Brengen mag vanaf elk aantal.' Deze advertentie van Dragon Trading is een van de vele advertenties op Marktplaats onder de zoekterm Nutrilon. Sinds de handel in babymelk op gang kwam, heeft Marktplaats zich ontwikkeld tot het beursplein voor de handelaren. Hier wordt gecommuniceerd over volumes en prijzen. Wie reageert op een advertentie krijgt meestal binnen een half uur reactie. 'Hoeveel blikken heeft u staan? Wat is de houdbaarheidsdatum?', vraagt handelaar 'Mohammed van de Peptis'.

Wat ook kan, is 'loopchinezen' inzetten. 'Het was een leuk extraatje. Ik verdiende 100 euro per dag', zegt Stephan van Achteren. Dagelijks struinde hij winkels af, op zoek naar babymelkpoeder. 'Albert Heijn, Jumbo, Nettorama. Het was niet makkelijk. Er zijn veel Chinezen die ook de hele dag aan het rijden zijn.' Na een dag hamsteren bracht Van Achteren zijn product naar zijn afnemers. 'Die brachten het weg. Waarheen weet ik niet.' In de goede tijden bedroeg zijn winst één euro per pot.

De 'loopchinezen' zijn al lang niet meer alleen Chinezen die de winkels afstruinen. Toen duidelijk werd dat er veel geld mee te verdienen viel, zijn veel meer groepen erop gedoken. Er is meestal een baas die een klein peloton werknemers aanstuurt. Aan het eind van de dag geven ze het poeder af. Honderden, duizenden potten moeten ze verzamelen. Er zouden zelfs Chinezen zijn ingevlogen om gecoördineerd alle Nederlandse winkel af te gaan. Dit veroorzaakte frustratie onder winkeliers. Door de grootschalige handel in het 'witte goud' bleef er geen poeder meer over voor reguliere klanten.

Nutrilon aangeboden op marktplaats

Via de achterdeur

'Gezocht: winkelier die Nutrilon 3, 4, of 5 in originele doos zou kunnen leveren. Prijs euro 13,00.' Opnieuw een advertentie op Marktplaats. Dit is de snelste manier om aan grote aantallen potten te komen: direct zaken doen met winkeliers. Een jonge handelaar zegt bij een winkelier geregeld honderd potten per keer te kunnen afnemen.

Belangrijk is het vertrouwen. Want Jumbo en Ahold (van onder meer supermarktketen Albert Heijn en drogisterij Etos) laten weten dat het voor winkeliers verboden is zaken te doen met babymelkhandelaren. De Ahold-woordvoerder laat weten dat er één geval bekend is van een Etos-eigenaar die op zijn vingers is getikt omdat hij zich had ingelaten met een particuliere handelaar.

€5 per stuk

Onderlinge handel

Veel handelaren kopen ook van elkaar. Het gaat dan om partijen van soms honderden potten. Hier komt het grimmigste gedeelte van de handel naar voren. Nu bekend is dat het om flinke bedragen gaat, is de angst voor berovingen groot. Een handelaar vertelt te zijn belaagd met pepperspray en een pistool. 'Ze hebben vijfduizend euro gestolen. Gelukkig kon ik wegkomen.'

Veel handelaren klagen over een agressieve sfeer. Afspraken bij mensen thuis is uit den boze. Afgifte van goederen gebeurt alleen nog op openbare plekken. 'Het lieve karakter van de handel is wel verdwenen.'

Er sluipt steeds meer criminaliteit in de branche, zegt ook de politie. In Zoetermeer werd een melkpoederhandelaar beroofd van 250 duizend euro. Hij verwachtte 23 duizend pakken poeder in de laadruimte van een bestelbus, maar in plaats daarvan sprongen er zes overvallers uit

De marges in de wereld van het babymelkpoeder schommelen enorm. 'Op het hoogtepunt', zegt een handelaar, 'verkocht ik een pak Nutrilon 5 voor 17,20. Dat is ruim 4 euro boven de winkelprijs van zo'n 13 euro.'

Bieden

Een pak Nutrilon 3 of 4 levert nu nog nauwelijks meer dan 12 euro op. Veel handelaren in de grijze markt klagen over de ingestorte prijzen.

Sinds Danone de productie van babymelk met 90 miljoen pakken per jaar heeft verhoogd, zijn de prijzen sterk teruggelopen, zelfs tot onder de winkelprijs. Boven op die maatregel komt de beslissing van het Franse moederbedrijf om zelf potten met Nederlands etiket te verkopen via de Chinese website Tmall Global.

En dan is er nog voor handelaren de concurrentie van andere landen. In Australië is net als in Nederland een run op het product ontstaan.

Gezocht: exporteur

Als iemand voldoende potten heeft verzameld moet die naar China worden verscheept. Daarvoor zijn Chinese connecties nodig. Die kunnen worden gemaakt op Alibaba, de Chinese equivalent van de Nederlandse Marktplaats. Hier staan Chinezen klaar om Nederlands babymelk op te vangen.

Voordat er zaken kunnen worden gedaan, volgt een kennismaking. Veelal in Nederland. Een handelaar vertelt hoe met een Chinese zakenman die hiernaartoe was gevlogen afspraken maakte over prijzen en aantallen. 'Hij vertelde dat hij een loods van 250 duizend vierkante meter had in Hongkong. Daar sloeg hij niet alleen babymelk in op, maar ook Nederlandse flesjes Heineken.'

De grootste afnemers vullen zeecontainers met potten. Een deel gaat via de lucht. 'Dat gaat gemakkelijk. Ik kocht inpakpapier en stapelde de dozen op pallets. TNT Post vervoerde het.'

N.O.T.K - Ik zoek vaste afnemer

Het grootste gedeelte van de Nederlandse babymelk wordt via Hongkong naar China verscheept. Vervoerders al PostNL versturen vrachtvliegtuigen vol naar Azië. De export van het poeder is een significant gedeelte van de pakketdivisie van PostNL geworden. Pakketten onder de 5 kilogram van particulieren gaan zonder problemen langs de Chinese douane. Zwaardere pakketten worden in beslag genomen of teruggestuurd.

Daarom hebben handelaren een exporteur in Hongkong nodig die de producten over de grens naar China kan brengen. Dat is een schimmige route. Rene van Weert doet met zijn bedrijf China Trade Consult al jaren zaken met Chinezen en vertelt over een levendige handel: 'Er zijn vissers vanuit Hongkong die lading meenemen en die het overgeven aan Chinese vissers', zegt hij.

Tweede mogelijkheid is om vanaf Hongkong een distributiepunt op te richten. Vanuit een loods in de stad kunnen pakketten van onder de 5 kilogram worden verstuurd. Een laatste mogelijkheid is om douaniers om te kopen. 'Het is algemeen bekend dat dat gebeurt.'

Voor dit verhaal is gesproken met vijf handelaren in babymelkpoeder, die anoniem wensen te blijven.

€120
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden