Het verschil tussen een goede en uitgeklede pensioenregeling

Het verschil tussen een goede en een uitgeklede pensioenregeling kan duizenden euro's per jaar bedragen. Een gloednieuwe ranglijst legt de verschillen bloot.

Beeld Studio Vonq

Stel, de werkgevers kondigen morgen een algemene loonsverlaging van 2 procent aan. Wat gebeurt er dan? Werkend Nederland zou waarschijnlijk op zijn achterste benen staan: woede, prikacties, misschien wel naar het Malieveld.

Stel nu dat de baas in plaats daarvan aankondigt dat de pensioenregeling gewijzigd wordt. Iets met franchise, opbouwpercentages en ANW-hiaten. Is er een haan die daarnaar kraait? De meeste werknemers die de brief ontvangen, zullen niet eens begrijpen wat er staat. Terwijl het om een bezuinigingsmaatregel kan gaan waarmee veel grotere bedragen gemoeid zijn, benadrukt Michaël Deinema van The Pension Rating Agency (TPRA). 'Bij een modaal inkomen kan het verschil tussen een heel karige en een goede regeling na veertig jaar werken oplopen tot boven de 5.000 euro pensioen. Per jaar!'

Toch blijft dat pensioen voor het overgrote deel van de Nederlanders een zwarte doos. Om daaraan iets te doen - en, natuurlijk, om geld te verdienen met de verkoop van uitgebreidere rapportages - publiceert TPRA vandaag een ranglijst van bijna tweehonderd collectieve, actieve pensioenregelingen. De allerbeste krijgen 5 diamanten; ambtenarenpensioenfonds ABP heeft er 4,5. Beroepsgroepen als kappers en het grondpersoneel van Transavia moeten het met één schamel diamantje doen.

'De discussie over wat een goed of slecht pensioen is, concentreert zich nu grotendeels op de - zorgwekkende - dekkingsgraden', licht Deinema toe. 'Hoeveel geld een pensioenfonds in kas heeft dus, als percentage van de toekomstige verplichtingen. Maar dat is slechts een deel van het plaatje. Een pensioenfonds kan een fantastische dekkingsgraad hebben. Als de pensioenuitkering zelf extreem laag is, koop je daar weinig voor.'

Hij krijgt bijval van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). 'Voor zover wij weten, is dit de eerste keer dat een dergelijke hoeveelheid data bij elkaar wordt gebracht', reageert woordvoerder Yolanda Bieckmann. 'Wij maken ons als AFM sterk voor eerlijke en transparante markten. Daarom stellen we het op prijs als bedrijven dergelijke dataverzamelingen transparant maken en beschikbaar stellen.'

Dat is net wat makkelijker gezegd dan gedaan. TPRA begon drie jaar geleden als een spin-off van MoneyView, dat onder meer rekenwerk doet voor vergelijkingssites als Independer. Maar pensioenregelingen? Die blijken heel wat ingewikkelder dan autoverzekeringen of betaalrekeningen. Ter wille van de vergelijkbaarheid zijn de zogeheten 'beschikbare premie'-regelingen, waarbij de pensioenuitkering geheel afhankelijk is van het beleggingsrendement op de ingelegde premies, niet meegenomen. Maar dan nog: naar welke onderdelen van het pensioen kijk je, en hoe zwaar weeg je die mee?

Beeld Studio Vonq

Dat is ook een van de bezwaren van de Pensioenfederatie, de belangenbehartiger van de pensioensector. 'Op zichzelf is een rating een prima initiatief', laat woordvoerder Mandy Ros weten. 'Maar het objectief beoordelen van pensioenregelingen is lastig. De sociale partners stellen die vast met het oog op de kenmerken van de desbetreffende deelnemerspopulatie.'

Deinema van TPRA geeft toe dat er wel wat valt af te dingen op de ranglijst. 'Neem het Pensioenfonds Zorg en Welzijn, dat een mooie rating van 4 diamanten heeft maar wel een mager partnerpensioen kent. Dat laatste is een bewuste keuze. De zorg is traditioneel een sector waar veel vrouwen in deeltijd werken. Als je partner een goede baan heeft, is zo'n partnerpensioen minder belangrijk.' Desondanks heeft zijn organisatie gekozen voor duidelijkheid boven alle mogelijke nuances. 'Als jouw pensioenregeling 5 diamanten scoort, kun je er ongeacht de hoogte van je salaris vrij zeker van zijn dat het wel snor zit met de oudedagsvoorziening. En bij 1 diamant zit je hoe dan ook niet goed.' Ter relativering: voor dat slechtere pensioen betalen werkgevers en werknemers doorgaans wel minder premie. De hoogte daarvan is niet verwerkt in de ranglijst.

Blijft over de vraag wat pensioendeelnemers vervolgens aan moeten met de score van hun collectieve pensioenregeling. Overstappen naar een andere is onmogelijk. Het lijkt er niet op dat het nieuwe, meer individuele pensioenstelsel waarover vakbonden en werkgevers onderhandelen daaraan iets zal veranderen. Toch ziet Deinema meer dan genoeg mogelijkheden om in actie te komen. 'Je kunt altijd aandringen op een andere pensioenregeling bij je werkgever, de Ondernemingsraad of de vakbond. En als dat niet helpt, kan het geen kwaad om zelf extra maatregelen te treffen ter aanvulling van je pensioen.'

De mooiste en de magerste pensioenregelingen

1 Unigarant (ANWB-verzekeringsdochter)

2 Algemene Pensioen Groep (APG, pensioenuitvoerder van ABP)

198 Agrarisch (Kaassector)

199 Kappersbedrijf

Beeld Studio Vonq

Waarop moet u letten bij uw pensioenregeling?

1. De verschillen tussen pensioenregelingen blijken groot. Met stip op één: de pensioenopbouw. De soberder regelingen kenmerken zich door een laag opbouwpercentage. Soms ook nog in combinatie met een hoge 'franchise', oftewel het deel van het salaris waarover geen pensioen wordt opgebouwd, van boven de 17.000 euro.

2. Kortingen en indexatie: een beetje inflatie is al voldoende om in de loop van tientallen jaren de waarde van een pensioen uit te hollen. Om dat te voorkomen, proberen pensioenfondsen zoveel mogelijk te 'indexeren'. Door de extreem lage rente is dat de afgelopen jaren amper gelukt. Sommige hebben zelfs moeten korten op de pensioenen, maar niet allemaal. Bij de ene regeling is de hierdoor ontstane achterstand veel groter dan bij de andere.

3. Hoe is het partnerpensioen geregeld? Er zijn twee gangbare varianten: op 'risicobasis' of op 'opbouwbasis'. Dat laatste heeft wat weg van een spaarrekening, de eerste variant is te vergelijken met een verzekering. Die is ongunstiger, legt Michaël Deinema van TPRA uit. 'Als je voortijdig komt te overlijden, wordt er uitgekeerd. Maar als je van baan wisselt of de pensioengerechtigde leeftijd bereikt, is de inleg weg.'

4. Als gevolg van versoberd overheidsbeleid zijn er hiaten ontstaan bij zowel arbeidsongeschiktheid (WGA-hiaat) als het partnerpensioen (ANW-hiaat). Repareert de pensioenregeling die? Dan bent u extra goed verzekerd tegen risico's als ziekte en overlijden.

5. Flexibiliteit: hoe ruim zijn de mogelijkheden om eerder te stoppen met werken? Of om, bijvoorbeeld, partnerpensioen in te ruilen voor extra eigen pensioen?

Beeld Studio Vonq
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.