Het snelst groeiende bedrijf van Europa: veilingsite Catawiki

Catawiki, zo heet de veilingsite uit Assen, tevens het snelst groeiende bedrijf van Europa. Stripboeken, oldtimers, de vibrator van Heleen van Royen en een keutel van Gerard Reve gaan er onder de hamer - en dan is er ook nog de originele hoed van Charlie Chaplin, ingebracht door Franske Billen uit Hasselt.

De Chaplin-hoed (58 cm, 'met enkele gebruiksporen') uit 1947.Beeld Robin de Puy

De man die de hoed van Charlie Chaplin verkoopt, loopt door de woonkamer van zijn appartement in Hasselt, België. In een meisjeskamer opent Frans 'Franske' Billen een witte linnenkast, en toont onder een rij jurken, de lege plek. Daar lag de hoed, goed verborgen in een speciale verpakking, voordat hij 'm voor twintigduizend euro dacht te verkopen op de veilingsite Catawiki.

De wandelstok van Charlie Chaplin lag ernaast, ook met een richtprijs van twintigduizend euro. Verder op 19 februari ter veiling gebracht door Billen: elf andere veilingstukken, waaronder tien in puike conditie zijnde haarlokken van Elvis Presley, gebruikte oorbellen van Marilyn Monroe, slippers van Judy Garland met een gaatje erin en een cowboyhoed van JR Ewing, gesigneerd door de complete cast van de tv-serie Dallas.

En nu zit Franske weer aan tafel, en de namen van nog meer beroemde mensen uit de film- en amusementswereld denderen voorbij, die hij als vanzelf heeft ontmoet. Voorts dient ook razendsnel en gezamenlijk te worden vastgesteld dat hij er primadeluxe uit ziet, voor een 77-jarige die als gevolg van een maar door etterende vechtscheiding (bijna) alles is kwijtgeraakt, zoals zijn Hollywood Movie Museum, op de bovenverdieping van zijn eveneens gesneuvelde autohandel in Hasselt.

Franske Billen, de eigenaar van Chaplins stok en hoed.Beeld Robin de Puy

Begeerd door Chaplin sinds zijn zevende

De hoed - geen bolhoed, zoals je van Chaplin zou verwachten - zegt hij 23 jaar geleden op een veiling in Hotel President in Genève te hebben gekocht, evenals de stok. De in Londen gemaakte hoed werd door Chaplin in drie scènes gedragen in de film Monsieur Verdoux (1947), waarin hij een vrouwenmoordenaar speelt. Vraag hem nou niet hoeveel hij op 27 februari 1993 moest lappen, want op het punt van betalingen laat zijn geheugen het doorgaans afweten. 'Het is ook al weer lang geleden', voegt hij er aan toe.

Wat hem wel scherp voor de geest staat, is de sublieme echtheid van het spul, kijk maar naar de vergeelde documenten en de wordingsgeschiedenis van het veilingstuk. De Chaplin-hoed (omtrek 58 cm, 'met enkele gebruiksporen') is ooit in roulatie gebracht door de voormalige huishoudster van de in 1977 overleden komiek, die het accessoire op haar beurt redde van de afvalbak. De afvalbak werd weer gevuld door de conciërge van Chaplin, die van weggooien hield.

Dat is duidelijk, Franske. Nog meer? Ja, hij is dus begeesterd geraakt door Charlie Chaplin tijdens zijn 7de levensjaar, in de bioscoop, en daarmee werd het Hollywoodgevoel geboren voor deze zoon van een Hasseltse melkboer. Dus toen hij op uitnodiging van Geraldine Chaplin heel eventjes op bezoek mocht bij de hoogbejaarde Chaplin, in het Zwitserse Corsier-sur-Vevey ergens in de jaren zeventig, kon hij dat niet laten. 'Dat was aangenaam hè', kan hij daarvan zeggen. Zeer zeker, voegt hij er aan toe, 'en het is echt en waar gebeurd'.

Eerste bod op de hoed is van bieder 0513 om 2 voor half 1, op vrijdagmiddag 19 februari: 25 euro.

Snelstgroeiende bedrijf van Europa

René Schoenmakers, mede-oprichter van Catawiki, loopt naar zijn werkplek in een hoek van de werkvloer, tussen de andere naar hun laptop loerende werknemers. Je kunt hem onherkenbaar noemen in zijn gewone kloffie, als een niet in maatpak gehesen internet-entrepreneur. Down to earth, noemt hij deze bedrijfscultuur, met een hekel aan ego's. De algemeen directeur van het snelst groeiende bedrijf van Europa krijgt daarom geregeld te horen van zijn nieuwe werknemers: 'En wat doe jij precies bij Catawiki?'

Niet zo gek natuurlijk, in een bedrijf waar nu twintig mensen per week worden aangenomen, en waar het behoorlijk vol begint te raken, op de twee spoorslags gehuurde verdiepingen in het gemeentehuis van Assen. Bijna bij zijn werkplek kan hij door het raam nog net het witte balkonnetje zien van het krappe pandje waar het allemaal is begonnen, ver voordat vooraanstaande Engelse en Amerikaanse investeerders tientallen miljoenen euro's in zijn bedrijf pompten en er vestigingen werden geopend in Londen, Madrid, Berlijn, Parijs, Rome en Amsterdam.

Eind vorig jaar stond Catawiki bovenaan de Deloitte Technology Fast 500, als snelstgroeiende bedrijf van Europa. Per maand surfen er twaalf miljoen mensen naar Catawiki. Per week worden er 28 duizend kavels geveild, en de catalogus bevat meer dan 3 miljoen objecten. De omzet van het bedrijf is in vier jaar tijd met bijna 45 duizend procent toegenomen.

Uit Assen dus, met bijbehorende noordelijke nuchterheid: 'Wij zijn niet zo'n hip bedrijf dat zich een start-up noemt om een start-up te zijn. En dan er vooral heel erg over praten.' Het beste managmentboek is voor hem dan ook een stokoude: Kaas van Willem Elschot. 'In Kaas is de hoofdpersoon alleen maar bezig met uiterlijk vertoon en ondertussen verkoopt hij niet één kaas. Dat zie ik ook regelmatig in de start-up-scene.'

Uitgebreide database

Even daarvoor zat Schoenmakers (45) in een spreekkamer van anderhalve meter bij anderhalve meter en zette hij uiteen hoe het allemaal zo gekomen is. Hij had twee internetbedrijven die altijd in opdracht van andere bedrijven werkten. Eigenlijk wilde hij liever een onderneming hebben waarhij hij alles in eigen handen zou hebben, ook het product. Dus begon hij na te denken over waar hij het liefst aan zou willen werken, en kwam hij uit bij strips.

Nou moeten we weten dat hij een serieuze stripboekenverzamelaar is. Maar als hij zocht naar een zeldzame Kuifje, dan bleek er nergens een echte goeie digitale catalogus voor stripboeken te vinden. Hij grasduinde weleens wat op Marktplaats, of op de Amerikaanse veilingsite eBay, en natuurlijk op beurzen, maar dan trof hij ook de nodige rommel aan. De zoektocht was te tijdrovend.

Beter zou het zijn, bedachten Schoenmakers en zijn kompaan Marco Jansen, als er een uitgebreide database zou zijn voor stripboeken met daarin alles voor verzamelaars. Ze namen een Vlaamse database over voor stripboeken, en die bouwden ze uit, en later bedachten ze hetzelfde voor onder meer postzegels, munten, theezakjes en modeltreinen. Snel gevolgd door oldtimers, horloges, platen, boeken en nog wel veertig andere categorieën.

Dat was de eerste poot van Catawiki - Cata komt van catalogus en wiki is Hawaïaans voor snel en vlug - en zo creëerden ze een 'verzamelaarscommunity', zoals dat heet. Lekker op internet een boom opzetten over de crazy zoektocht naar een gelimiteerde roofdruk van Kuifje, en of er iemand nog een gekartonneerde Kuifje in het Chinees heeft, en 'm toevallig wil verkopen.

kaak van een T-Rex (10.000 euro)Beeld .

Bijzondere objecten

De website werd echter pas echt 'bestormd' toen het in 2011 wekelijks online-veilingen ging organiseren. Door het systeem van veilingmeesters die het aanbod keuren voordat het op de veilingen wordt toegelaten, worden er alleen pareltjes geveild, en geen meuk.

Op een muur bij Catawiki in Assen worden de bijzondere objecten getoond, die de afgelopen jaren zoal passeerden. Een kleine greep hieruit:

een Porsche 356 (werd voor 165.000 euro afgehamerd), een vibrator van schrijfster Heleen van Royen (deed 800 euro), een keutel van Gerard Reve, tenminste zo zei de volksschrijver het tegenover een buurjongetje, eigenlijk was het een steentje, gevonden in Frankrijk (500 euro). En verder: het complete eerste Panini, een gesigneerd shirt van basketballer Magic Johnson (750 euro), een gitaar van zanger Kurt Cobain (15.000 euro), een kaak van een T-Rex (10.000 euro), het duurste stripboek, te weten een eerste druk van Kuifje Au pays des Soviets uit 1930 (30.000 euro).

Een gesigneerd shirt van basketballer Magic Johnson (750 euro)Beeld .
Het complete eerste PaniniBeeld .
het duurste stripboek, te weten een eerste druk van Kuifje Au pays des Soviets uit 1930Beeld .

Het succes

Als je Schoenmakers vraagt waar het succes van Catawiki vandaan komt, dan heeft hij het over een menselijk mengsel van nostalgie en hebberigheid. Spullen waarvoor je vroeger naar een traditioneel veilinghuis moest, zijn nu beschikbaar voor grote groepen mensen, ook met een kleinere beurs. Een veilingmeester geeft het product het stempel van betrouwbaarheid. En hij heeft ook nog een Engelse term in zijn binnenzak: the fear of missing out, ook bekend als fomo. 'Als je eenmaal hebt meegedaan, in het bieden, of aanbieden, word je bang om iets te missen. Je moet connected blijven, om alles te kunnen bijhouden, als verzamelaar en liefhebber.'

Vijfde bod, bieder 3717, op 19 februari om 20.30 uur: 1.000 euro.

'Een van de grootste zakenmensen van België'

Frans 'Franske' Billen staat naast Tina Turner, Madonna, Sammy Davis jr, Whitney Houston, Tony Bennett, Barbra Streisand, Richard Gere, Fats Domino, Sylvester Stalone, Ronald Reagan, Dean Martin, Harrison Ford, Hugh Hefner en vooral Frank Sinatra. Franske staat ontelbaar vaak naast de sterren, en als de foto's niet aan de muren van zijn appartement hangen, dan zijn ze zeker te zien in zijn zelf uitgegeven kloeke boek, My Way. Hierin een bekoorlijke selectie uit zijn 88 foto-albums.

We moeten weten dat hij op die kiekjes nooit alleen staat, zijn moeder staat altijd naast hem. Want zo had ze het op haar sterfbed tegen de 4-jarige Frans gezegd: 'Manneke, kom eens hier, ik zal er morgen niet meer zijn. Maar vergeet niet, ik sta altijd naast je.' Dat voelt-ie nog zo, nu hij hier aan tafel zit in zijn appartement in Hasselt, alsof ze nog steeds meekijkt. En er was nog wat, dat zijn levenspad tekende, in vuur en vlam zette. Een leraar beroepsoriëntering zei de stotterende 15-jarige Frans dat hij alleen maar goed was voor de kolenmijn.

O ja? Dus niet. Toen heeft hij zich voorgenomen te vechten tegen mensen die op 'm neerkijken, hij wilde zich altijd bewijzen. Een groot man moest hij worden in de grote mensenwereld. 'En dat is uitgekomen', zegt hij resoluut. Want hij werd 'een van de grootste zakenmensen van België', als Mercedes-handelaar, en hij heeft alle groten der aarde ontmoet. 'Daar zou een mooie film in zitten, of een schitterende documentaire. Ongelooflijke verhalen, en nooit eerder gezien in de geschiedenis, mijn leven met de sterren. Het is echt en waar gebeurd.'

Hollywood Movie Museum

Hoe hij dat deed? Nou, hij had dus een Mercedes Pullman 600, een zwarte glimmende limousine, die in België vijftien jaar lang werd ingezet als er sterren moesten worden vervoerd. Franske zat dan zelf achter het stuur - of zijn zoon Danny - en vervoerde en begeleidde artiesten door het land, altijd gratis. In ruil daarvoor mocht hij op de foto, maakte een praatje of kreeg hij een atribuut. 'Ik heb altijd iets gevraagd, daar moet je lef voor hebben. Ik ben altijd moedig geweest op dat gebied.'

Dat hij alleen een autobedrijf had in Hasselt, vertelde hij natuurlijk niet. 'Amerikanen denken groot, dus ik zei overal waar ik kwam dat ik de baas was van Mercedes België. Dat maakte tenminste indruk.' Al die attributen kwamen later terug in zijn Hollywood Movie Museum, dat hij boven zijn autobedrijf inrichtte, aangevuld met aankopen. Zeshonderd pronkstukken toonde hij daar.

Ook ging hij door toedoen van een bevriende Amerikaanse acteur, Red Buttons, vijftien jaar naar de uitreiking van de Oscars en de Golden Globes, om daar op de foto te gaan met de stars, en memorabilia te vergaren. Hij werd zelfs presentator van een het televisieprogramma Frans Billen goes Hollywood op TV Limburg.

Beeld Robin de Puy

'Frans, have a nice trip back to Belgium'

Grootste ogenblikken ooit - afgezien natuurlijk met Charlie Chaplin - had hij toch vooral met Frank Sinatra: zes keer oog in oog met Old Blue Eyes zelve, in Palm Springs. Gewoon bij Sinatra thuis, om samen met hem een slaapmutsje te drinken, terwijl The Voice zong, begeleid door een piano, I Got You Under My Skin. Oké, er zat wel alle zes keer het Frank Sinatra Invitational Golf Tournement aan vast waar tienduizend euro inleggeld moet worden betaald. Maar dan had hij wel iets bijzonders, zoals dus zo'n epische nazit.

De laatste keer dat hij Sinatra zag, zei deze tot hem: 'Frans, have a nice trip back to Belgium.'

'Frank, God bless you', stamelde Billen, en kuste hem op de wang. Het spreekt voor zich dat Franske het toen niet droog hield.

Het zevende, achtste, negende en tiende bod op de hoed van Chaplin is van bieder 4894 op de avond van 19 februari: van 1.500 oplopend tot 2.400 euro.

Veilingmeester Mike Saffrie moest alles van stal halen om Franske te overtuigen. Die was toch niet gewend dat er in zijn appartement in Hasselt een 36-jarige Zeeuw rondliep met lang wapperend haar, die dus de alleswetende veilingmeester heette te zijn.

'movie memorabilia'

Waren zijn spulletjes wel in goede handen van iemand die ook nog eens manager en bassist is van heavymetalband La Ventura? Billen had wel vaker wat onder de hamer gebracht, maar nog nooit online, via internet, en dan ook nog bij een relatief onbekende speler als Catawiki.

Ja, dat Franske emotioneel gebonden was aan de hoed van Chaplin, was Saffrie zeker niet ontgaan.

Saffrie is een van de 146 vaste veilingmeesters van Catawiki en zijn specialisme is 'movie memorabilia'. Net als veel andere veilingmeesters is hij een deskundige met een kantoor aan huis, in zijn geval in Goes. Per week veilt hij tweehonderd kavels. Hij kan vanuit huis realtime zien hoe het biedproces verloopt en wie er biedt. Als iemand zelf mee gaat bieden, of het vermoeden bestaat dat iemand in opdracht de prijs aan het opdrijven is, schakelt hij de technische dienst in van Catawiki. 'Die zoekt uit wie er achter die bieder zit, en indien nodig, kan ik ingrijpen', zegt Saffrie.

Uiteindelijk wist hij trouwens Franske voor zich te winnen, door zijn kennis van de filmgeschiedenis, en de manier waarop hij op zoek ging naar de echtheid en de veilingwaarde van het materiaal. Dus kwamen ze er snel uit: de hoed van Chaplin zou vóór de Oscar-uitreiking online worden geveild. Dat zou de meeste media-aandacht trekken. Schatting van de veilingmeester: 25.000 tot 32.500 euro.

Charlie Chaplin-museum

Eén partij gaat zeker bieden, aldus Saffrie: de familie Chaplin. Voor een nieuw op te richten Charlie Chaplin-museum in Zwitserland, zijn ze op zoek naar uniek materiaal, en ze hadden Billen zelf al benaderd voor de hoed. 'Er waren ook wel bedragen genoemd, die ze zouden willen betalen', zegt Saffrie. 'Dus die zekerheid dat er een koper is, heeft Billen al. Nu de veiling nog afwachten.'

Er zat trouwens nog wel een belangrijke voorwaarde aan deze deal met Catawiki, zo werd veilingmeester Saffrie op het hart gedrukt. 'Franske mag niet weten waar de hoed is opgeborgen, werd mij verteld. Anders raakt-ie in paniek. Dan denkt hij dat-ie bestolen kan worden. De relatie met zijn familie is niet zo goed. Vandaar.'

De eerste bieder, bieder 0513, is op 28 februari terug: 3.200 euro.

Opdoeken

Hij wil graag open zijn, want zo is Franske. De mensen mogen het weten dat hij slechte tijden heeft gekend. En dan gaat het niet over de keer dat hij in de gevangenis zat vanwege fiscale fraude met auto's, en jarenlang gebukt ging onder een torenhoge naheffing. Hij wilde op een dag in 2008 gewoon weg, gewoon he-le-maal weg, en niet per se dood. Dus toen pakte hij in een vlaag van droefenis een grote hoeveelheid slaapmiddelen, 'en vooruit dan maar'. Nadat hij was gevonden, werd hij naar het ziekenhuis gebracht, in comateuze toestand. Hij had het ternauwernood overleefd. Drie maanden lang bleef hij onder psychiatrisch toezicht.

'Het was te veel geweest', zegt-ie. Hij had geprobeerd gelukkig te zijn, en alles was mislukt. Zijn vrouw accepteerde niet dat hij na dertig jaar huwelijk met een jonge Waalse schone aan de rol ging. Maar ja, wat moest hij, zijn vrouw hield niet van show, die wilde thuis zitten met de vier kinderen.

De echtscheiding leidde ertoe dat hij zijn Hollywood Movie Museum moest opdoeken, en afscheid moest nemen van zijn garage, zijn levenswerk. Hij had niks meer, zag alles wat hij in vijftig jaar had opgebouwd verdwijnen. 'Zielig was het, heel zielig', zegt-ie. En het juridisch gevecht met zijn familie werd nog heftiger doordat hij met zijn Waalse ook nog een dochtertje kreeg, een erfgenaam erbij dus. 'Mijn kinderen waren niet boos vanwege de scheiding, ze waren bang voor hun erfenis. Mijn zoon had gezegd: 'Ik schijt op uwe graf.'

Franske zegt er nu weer bovenop te zijn gekomen, en een selectie van zijn verzameling kreeg onderdak in zijn appartement in Hasselt. Een beeldje van Sinatra houdt de wacht, op de tafel in de kamer. 'Ik vind het niet makkelijk om de hoed van Chaplin te verkopen. Maar als ik een mooie prijs krijg, is het gedaan. Je kunt ook niet alles bewaren, want na je dood gaan ze er om vechten.'

Het 22ste bod is op sluitingsdag vrijdag 4 maart om 18.14 van bieder 7217: 6.500 euro. Om 20:00:09 is daar bieder 0430 met het laatste bod: 9.500 euro. Kavel gesloten.

Het laatste bod is te laag

Franske aan de telefoon, op de zeer vroege ochtend, de dag na de sluiting van de veiling. 'Nee, nee, nee, de hoed is niet verkocht', laat hij weten Het laatste bod is te laag; de bodemprijs (hoogte onbekend) is niet gehaald. De wandelstok houdt hij eveneens bij zich, het eindbod van 4.000 was onvoldoende. Hij gaat kijken hoe hij hoed en stok opnieuw en ergens anders 'op de markt' kan brengen, of wellicht toch met de familie Chaplin aan tafel gaat zitten. Maar er is ook goed nieuws, want de tien haarlokken van Elvis Presley heeft hij wel verkocht (1.500 euro), net als de oorringen van Marilyn Monroe (2.500 euro). 'Ik ben teleurgesteld over de hoed, zeer zeker. Maar ach, bezit maakt niet gelukkig. Neem dat van mijn aan, want ik heb veel bezeten en ik heb veel sterren ontmoet die alles hadden, maar toch niet happy waren. Echt, en waar gebeurd. Het schoonste is een gewoon leven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden