ColumnFrank Kalshoven

Het SER-advies vermaledijde ‘oude’ politiek? Zo u wilt. Maar hoe moet zo’n doorbraak anders?

null Beeld

Niets minder dan een doorbraak. De Sociaal-Economische Raad (SER) publiceerde deze week zijn advies over het beleid in de komende kabinetsperiode, en de werkgeversclubs en vakcentrales zijn hierin onder leiding van voorzitter Mariëtte Hamer – die dezer dagen een bijbaantje heeft als informateur van een nieuw kabinet – over hun eigen schaduw heen gesprongen. De arbeidsmarkt gaat, (nu ook) als het aan de sociale partners ligt, drastisch op de schop.

Valt er niets te zeuren? Zeker wel. Maar eerst een korte ode aan de (oude) politiek.

De problemen op de arbeidsmarkt – te veel flex, rechteloosheid, en concurrentie op arbeidsvoorwaarden aan de ene kant, te veel stagnatie bij mensen met een ‘vast’ contract aan de andere kant – bestaan al jaren. De politiek kwam er niet uit, sociale partners evenmin.

Minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken gebruikte een klassieke list. Parkeer het onderwerp bij een onafhankelijke commissie, in dit geval onder leiding van oud-topambtenaar Hans Borstlap. Ik, zei de gek, mocht ook aanschuiven. Aan zo’n commissie kan een kabinet zich geen buil vallen. Komt er niets uit, dan is er in elk geval tijd gekocht. En in het beste geval komt zo’n commissie met iets bruikbaars. Het is, vanuit kabinetsperspectief, een loterij zonder nieten.

Het rapport van Borstlap, gepresenteerd eind januari 2020, viel goed. Hieraan gingen niet alleen een reeks commissievergaderingen vooraf, maar ook tientallen bijeenkomsten met belanghebbenden. Inderdaad, in van die vermaledijde achterkamertjes. Praten met werkgevers, met werknemers, met zzp’ers, met belangengroepen, met ambtenaren, met deskundigen. Hoe zien jullie de problemen, was in eerste instantie de vraag. Later: hoe kijken jullie aan tegen deze oplossingsrichting?

De publicatie van het rapport zette zaken in beweging. Politieke partijen deden iets ‘met Borstlap’ in hun verkiezingsprogramma’s, en bij de SER begon men voorzichtig na te denken over ‘het MLT’ (middellange termijn) zoals dit advies aan een nieuw kabinet wordt genoemd. Zou het kunnen lukken, een unaniem advies over de arbeidsmarkt? Ja, bleek dus deze week, maar hier zijn maanden van achterkamertjesoverleg aan voorafgegaan. Ook bij nacht en ontij. En het was, hoor ik, spannend tot op het laatste moment.

Moet een nieuw kabinet dan maar tekenen bij het SER-kruisje? Natuurlijk niet! Dit is de opmaat naar een deal ergens in het najaar tussen het nieuwe kabinet en polderpartijen – en dan heeft de Kamer (als altijd) nog het laatste woord.

Vermaledijde oude politiek? Zo u wilt. Maar ik zie niet in hoe zo’n doorbraak anders kan worden georganiseerd.

Niets te zeuren? Altijd. De sociale partners nemen de Borstlap-agenda over om flex te beperken nagenoeg over. Flex wordt moeilijker, flex wordt duurder. Maar de sociale partners halen de angel uit het idee om vaste contracten wat flexibeler te maken.

Borstlap zei: geef organisaties in moeilijkheden het recht om de arbeidstijd van vaste medewerkers met 20 procent te verminderen, met stapsgewijze afbouw van het salaris. Zo wordt vast flexibeler en hebben betrokken werknemers tegelijkertijd een prikkel om op zoek te gaan naar een andere werkgever. Maar de sociale partners leggen de rekening voor deze werktijdverkorting voor driekwart bij de overheid. De werkgever zou de rest moeten betalen. De werknemer met vast contract merkt dus alleen dat hij elke week een extra vrije dag heeft. Die gaat dus niet bewegen. Dit gaat zo dus niet werken.

Een doorbraak dus. Maar een nieuw kabinet heeft ook nog wel wat varkentjes te wassen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? E-mail: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden