INTERVIEW

'Het lukt Grieken nooit op eigen houtje'

Hij was zo enthousiast, toen het linkse Syriza aan de macht kwam. Maar nu is het geduld van Eelke de Jong met de Griekse regering op.

Eelke de Jong. Beeld Marcel van den Bergh

Hij kan zich er mateloos over opwinden. De reeks van bestuurlijke blunders waardoor de rekening van het Griekse debacle nu bij de Europese belastingbetalers en Griekse uitkeringstrekkers dreigt te worden gelegd in plaats van bij de Europese banken of de rijke Grieken.

Eelke de Jong (59), hoogleraar internationale economie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, verwelkomde dit jaar als een van de weinige Nederlandse economen de verkiezingsoverwinning van het linkse Syriza. Hij pleitte in 2010 al voor flinke schuldsanering om de Grieken te helpen. Hij had gehoopt dat Syriza na jaren van corruptie nu eindelijk de rijken van dat land zou laten betalen voor de crisis.

Premier Tsipras en zijn minister Varfoufakis hebben weinig veranderd.

'Nee. Hooguit wat symboolpolitiek. De nationale omroep is terug. Daar komen dan weer lui te zitten met hoge salarissen. En er worden mensen buiten de deur gezet met riante pensioenregelingen. Dat was niet de bedoeling.'

Alexis Tsipras. Beeld anp

Tsipras zegt dat hij de rijken wil laten betalen. Maar als de belastingen worden verhoogd, verhuizen zij al gauw naar het buitenland, samen met hun bankrekening.

'Je moet onconventionele maatregelen durven nemen. Dat beloofde Syriza in het verkiezingsprogramma ook te gaan doen. Niet alleen iets roepen en Merkel en de rest van de boze buitenwereld de schuld geven van alle ellende. Tsipras moet de eigen rijken gewoon dwingen hun kapitaal aan de staat te lenen. En als die dat niet willen, dan gaan de belastingen echt omhoog of worden hun bezittingen geconfisqueerd.'

Dat lijkt niet zo gemakkelijk.

'Het is in het verleden vaker met succes gebeurd. Ik denk aan Nederland in 1842. Van de begroting van 71 miljoen gulden werd 44 miljoen uitgegeven aan rentebetalingen en aflossingen op de staatsschuld van 1,3 miljard gulden. Minister Van Hall stelde toen voor dat de rijken de schuld voor een deel zouden overnemen omdat anders een belasting op hun bezittingen van 35 miljoen gulden zou worden gelegd. Dat lukte. Ook België en Frankrijk hebben zoiets gedaan.'

Allemaal heel lang geleden.

'Maar het laat zien dat het mogelijk is: nieuw geld van de eigen ingezetenen tegen beperkte kosten aantrekken. Het is een instrument om althans een deel van de huidige Griekse problemen op te lossen in de geest van het huidige Griekse kabinet; de rijken dragen meer bij dan ze tot nu toe deden.'

Maar nu is het te laat. Er zijn nog tien dagen te gaan voordat de lening van 1,6 miljard bij het IMF moet worden afgelost. Kan Griekenland daar nog onderuit?

'Het IMF kan statutair geen kant op. De looptijd van de leningen is beperkt. Anders moet Griekenland in een aparte categorie van highly indebted development countries worden ondergebracht. Maar dat vereist een aparte procedure - als Griekenland al ontwikkelingsland zou willen zijn. Dus op de een of andere manier zal de EU die aflossing toch uit het lopende programma moeten betalen. Daarna kan de EU Griekenland nog wel wat uitstel geven voor afbetaling van de eigen leningen.'

Is de enige oplossing niet kwijtschelding van de leningen?

'Dat had al in 2010 moeten gebeuren. Het IMF was daar ook voor. Toen had Griekenland de leningen nog lopen bij de Europese banken die hun geld in Grieks staatspapier hadden gestoken. Die zouden dan hebben moeten bloeden voor hun eigen onvoorzichtigheid. Maar dat is niet gebeurd. De Europese landen weigerden - voormalig minister Jan-Kees de Jager voorop, die toen elke cent terug wilde hebben. De banken kregen hun geld dus terug doordat de overheden de leningen overnamen. Nu hebben de Duitse belastingbetalers 70 miljard en de Nederlandse 12 miljard euro tegoed van een land dat dat absoluut niet kan terugbetalen.

Die belastingbetalers kunnen Griekenland die miljarden niet kwijtschelden.

'Dat gebeurt vanzelf als de EU de akkoorden naleeft. Twee jaar geleden is afgesproken dat de schuld van Griekenland in 2020 niet hoger mag zijn dan 125 procent van het binnenlands product. Dat lukt Griekenland echt niet op eigen houtje, zeker niet als de economie krimpt.'

Moet Griekenland nog meer bezuinigen, terwijl al een kwart van de welvaart is verdwenen?

'Alleen bezuinigen zal het land niet uit het moeras trekken. Dat ondermijnt de koopkracht, zeker in een land met een gesloten economie als Griekenland. Maar er moet wel iets worden gedaan aan de inkomensoverdracht. Het continu blijven doorfinancieren van het huidige pensioenstelsel helpt de economie niet. Als je de economie wilt verbeteren, moet je investeren, maar dan wel in structurele hervormingen.'

Dat kost tijd en geduld.

'Alle tijd is helaas verspild. En met de huidige Griekse regering is nu ook mijn geduld op.'

Moet de ECB de geldkraan dichtdraaien, zodat tenminste de bankrun stopt?

'Het gegeven krediet wordt overduidelijk gebruikt om kapitaalvlucht te financieren. Maar de centrale bank moet de crisis niet forceren. Dat is de taak van de politiek. En die moet beseffen dat de belastingbetalers ook opdraaien voor die kapitaalvlucht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden