COLUMNKoen Haegens

Het kan dus toch: Nederland ontflext, en dat komt niet door corona alleen

null Beeld

Eindelijk goed nieuws in donkere tijden: flexwerk raakt uit de mode. De afgelopen twee jaar daalde het aantal werknemers met een uitzend-, nuluren- of ander onzeker contract met bijna 17 procent, naar een kleine 1,7 miljoen.

Nooit eerder nam het zo hard af, blijkt uit een analyse van TNO-onderzoeker Sarike Verbiest en Patricia Honcoop van de Algemene Bond Uitzendondernemingen. Ook niet tijdens de vorige periode van krapte op de arbeidsmarkt. En nee, schrijven zij in economenblad ESB, het komt evenmin alléén doordat sinds de coronacrisis bedrijven massaal hun precaire arbeiders dumpen. De trendbreuk begon al eerder, en zelfs in 2020 bleef het aantal vaste contracten stijgen.

Ommezwaai

Dat zou een historische ommezwaai zijn. Sinds eind ­jaren negentig, met de Wet flexibiliteit en zekerheid, hebben werkenden vrijwel onafgebroken sociale veiligheid ingeleverd. Dat betekende steeds meer uitzendkrachten – eerst vooral Nederlanders, later arbeids­migranten – die bij de minste tegenwind hun baan verliezen. Elk jaar meer mensen in de horeca of (tot dat werd aangepakt) de thuiszorg die te weinig verdienen, maar desondanks hun agenda leeg moeten houden vanwege een nulurencontract. En almaar meer jongeren die tijdelijke contracten stapelen, hooguit onderbroken door een gedwongen WW-vakantie.

Wat opvalt is hoe politieke partijen en werkgevers die nieuwe horigheid jarenlang hebben recht gepraat. Pas sinds kort wordt hardop de vraag gesteld hoe het mogelijk is dat Nederland tot de Europese kampioenen flexibilisering behoort. Voor die tijd was het iets wat ons overkwam. Een natuurkracht. In één rijtje met die andere, ongrijpbare ‘sering’-monsters: flexibilisering, individualisering, globalisering.

Niet dus. Het blijkt gewoon een verzameling ordinaire, ­financiële prikkels. Uitzendkrachten waren niet alleen makkelijker te ontslaan, ze kostten ook minder WW- en pensioenpremie. ‘Zzp’en’ is aantrekkelijk zolang de Belastingdienst riante aftrekposten biedt, en je geen geld opzijzet voor pensioen of arbeidsongeschiktheid. De digitale dagloners bij platformbedrijven als Uber en Deliveroo kunnen alleen ‘onder­nemers’ heten dankzij de vaagheid van de wet.

Personeelsschaarste

De personeelsschaarste in sommige sectoren helpt bij het terugdringen van de flexibilisering. En beetje bij beetje wordt het ongelijke speelveld aangepakt. De afbouw van de zelfstandigenaftrek vordert gestaag. Dankzij de vorig jaar ingevoerde Wet arbeidsmarkt in balans (Wab) betalen werkgevers meer premie voor flexwerk. Het is pas het begin – zie de voorstellen van de commissie-Borstlap. Precair werk blijft in veel gevallen goed­koper voor bedrijven en publieke instellingen. Dat terwijl de kosten voor de belastingbetaler – flexwerkers lopen meer risico op werkloosheid en armoede, dus hogere uitgaven aan WW, bijstand, toeslagen, zorg, sociale huurwoningen – veel groter zijn.

Nu is het een kwestie van doorpakken. Anders dan in de rechtszaal kun je op de arbeidsmarkt nog altijd ­levenslang voorwaardelijk krijgen. Er blijven Oost-Europese uitbuitconstructies, trucjes met onderaannemers en schijnzelfstandigheid. Gelukkig gaat het ‘kan niet’-argument niet langer op. Al die jaren blijkt de politiek een stuk machtiger te zijn geweest dan voorgespiegeld. Je kunt je afvragen wie daar belang bij had.

Economieredacteur Koen Haegens werpt wekelijks een blik op de economische trends die ons allemaal raken. Reageren? k.haegens@volkskrant.nl

Lees ook

De commissie Borstlap wil dat iedereen weer werknemer wordt. Dit zijn de plannen

Jeroen van Bergeijk liet zich omscholen tot Uberchauffeur en reed vijf maanden voor het omstreden bedrijf

Interview socioloog Richard Sennett: voor de flexmens is het leven niet vol te houden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden