Het Japanse huishoudboekje

Japan staat voor een gedenkwaardige recessie. Ook belastingverlagingen ter waarde van dertig miljard dollar zullen de krimpende Japanse economie niet redden, zo waarschuwt het Amerikaanse weekblad Time....

Het tijdschrift citeert de kritiek van een doorsnee-huisvrouw op de fiscale maatregelen die premier Hashimoto heeft aangekondigd. 'De regering bedrijft ad hoc-politiek. Niets wijst erop dat ze de fundamentele problemen aanpakt. Voor de zekerheid moeten we wel blijven sparen.'

Het huishoudboekje van deze Japanse consument is op orde. Het aantal faillisementen heeft recordhoogten bereikt, de baan voor het leven is verdwenen en de werkloosheid stijgt, het pensioenstelsel wankelt. Sparen is de enige rationele optie die vandaag de dag voor een individuele Japanner openstaat.

Het is voorbeeldige spaarzin, maar tegelijkertijd zuinigheid die het beleid van premier Hashimoto doorkruist. Japan should spend the economy back from the brink of recession, is zijn parool. In plaats daarvan staat de consumptie op het laagste peil sinds 1970, toen de regering begon de statistieken bij te houden.

Sinds de 19de eeuw heeft de Japanse overheid de Japanners aangemoedigd te sparen. De 17de oktober is Nationale Spaardag, ter herinnering aan de priesters die op die datum de goden dankten voor een overvloedige rijstoogst. Sparen is een nationale obsessie. Het is veelzeggend dat het Japanse ministerie van Financiën vorige week 22 duizend posters verspreidde die de bevolking aansporen haar geld uit te geven.

Net als Time stelt ook The Economist dat de crisis waarmee Japan wordt geconfronteerd structureel is, en niet cyclisch. Het Britse blad is zeer somber gestemd over de staat van de Japanse economie. 'Worse to come', vermoedt The Economist, die anders dan Time de fundamentele problemen tegen het licht houdt (waarvan het gebrekkige consumentenvertrouwen een afgeleide is).

Het Japanse bedrijfsleven is hopeloos inefficiënt. Niet alleen de financiële sector, die al langere tijd op instorten staat, maar ook de rest van de economie loopt gevaar. Doordat bureaucraten jarenlang de economische politiek bepaalden en de markten werden genegeerd, zijn op grote schaal verkeerde investeringsbeslissingen genomen.

Het is goed beschouwd merkwaardig dat in de tweede economie van de wereld 'winstgevendheid' al decennia een vies woord is. Onlangs nog verkondigde een topman van Mitsubishi dat winstmaximalisatie geen 'juiste doelstelling' is. Volgens hem dienen het veiligstellen van marktaandeel en het garanderen van werkgelegenheid voorop te staan.

The Economist gruwt ervan. Het Japanse ondernemerschap draait om investeren, niet om winst maken. Bedrijven konden altijd torenhoge schulden aangaan, want door het 'lakse' monetaire beleid van de Bank van Japan en de beroemde Japanse spaarzin was lenen spotgoedkoop. Kapitaal had geen marktprijs: de beurs van Tokio lijkt een normale beurs, maar is feitelijk een speeltje van een handjevol conglomeraten die belangen in elkaar bezitten, aldus het Britse blad. Reusachtige overcapaciteit is het resultaat.

Volgens een prognose van de investeringsbank Morgan Stanley zullen de winsten in de Japanse industriesector dit jaar gemiddeld met 30 procent afnemen; in andere sectoren van de economie gemiddeld met 20 procent.

De harde werkelijkheid van het moderne kapitalisme heeft Japan BV ingehaald. De Japanse banken zijn niet langer in staat de slechte leningen van het bedrijfsleven te garanderen. Kapitaal heeft voortaan een reële prijs. The Economist voorspelt een verdere toename van het aantal faillisementen. 'Ondernemingen zullen het ondenkbare moeten doen. Fuseren, werknemers ontslaan en misschien zelfs redding zoeken bij buitenlandse firma's.'

Zodoende zal de IJzeren Driehoek (het bondgenootschap van Japanse politici, bureaucraten en grote ondernemingen) over zijn eigen ondergang waken. Time heeft er een hard hoofd in, want de moderne Japanse geschiedenis leert dat alleen een vreselijke schok radicale veranderingen op gang brengt.

Guido Goudsmit

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.