Het jaar van afboeken en afvloeien

In het beursjaar 2001, het slechtste sinds tien jaar, komt de economie ook vóór 11 september al piepend en krakend tot stilstand....

Direct op de eerste handelsdag blijkt al dat het beursjaar 2001 niet gemakkelijk zal worden. Op 2 januari wordt gewaarschuwd voor een dreigende recessie in de Verenigde Staten, die ook Nederland hard zal treffen. De Amerikaanse technologiebeurs Nasdaq levert 5 procent in op 2291 punten, de Amsterdamse AEX sluit op 634 punten. De toon is gezet.

Terwijl Theodoor Gilissen begin februari nog een AEX van 800 punten voorspelt, wordt de Amsterdamse beurs al snel geconfronteerd met leegloop. Begin januari kondigen de vijf broers Van Barneveld aan groothandel Van Dorp Despec - een van de oudste fondsen - bij gebrek aan handel en belangstelling van de beurs te halen. 27 andere fondsen volgen de broers, met Hans Breukhovens Free Record Shop als laatste.

Een jaar eerder wordt de leegloop nog enigszins goedgemaakt door nieuwkomers, maar daar is dit jaar geen sprake van. Door de teruglopende economie en de dalende koersen verschijnen er in Amsterdam maar twee nieuwelingen op het koersenbord: de Portugese bank BCP en UPC-dochter Priority. Het laatste bedrijf móet wel een notering aanvragen, anders volgt een schadeclaim.

Tot verdriet van de zakenbankiers zit niet alleen de klad in de beursintroducties, maar ook in fusies en overnames. Na de jaren van 'eten of gegeten worden' vallen de uitgaven van bedrijven aan fusies en overnames in Nederland dit jaar liefst 80 procent terug.

De TMT-sector (technologie, media, telecom) laat zich bij die terugval niet onbetuigd. De internet-zeepbel was al geknapt, maar dit jaar loopt er nog veel meer lucht uit de sector. De geldkraan gaat dicht, Maurice de Hond verlaat het zieltogende Newconomy en topman Mark Schneider is in september zomaar weg bij het kwakkelende kabelbedrijf UPC.

Uit de VS waaien steeds meer winstwaarschuwingen en massa-ontslagen over van reuzen als Cisco, Intel en Lucent. Op 9 maart - de 'verjaardag' van de internet-beurshype - noteert technologiebeurs Nasdaq 60 procent onder het all time high van 5058 punten van precies een jaar eerder. De 'webgekte' is definitief voorbij.

Intussen worden beurshandelaren steeds nerveuzer van wat wel de 'kaasschaafdepressie' is gedoopt. 'Liever één keer een krach met 20 procent eraf dan dit', zegt een zorgelijke handelaar in het voorjaar. 'Dan weet je tenminste waar je aan toe bent. Nu weet niemand waar het gaat eindigen.'

Vooral in maart en april vallen er door de groeiende zorgen over wereldeconomie en bedrijfswinsten soms harde klappen op de beurzen. Het aantal 'dubbeltjesfondsen' - aandelen die onder de 1 euro noteren - groeit gestaag. De pensioenfondsen beginnen de pijn ook te voelen. Hun beleggingen in aandelen zijn begin maart al 18 miljard gulden minder waard. Dat wordt door de verder dalende koersen in de loop van het jaar alleen maar erger, met stijgende pensioenpremies voor het komende jaar als gevolg.

Ook de particuliere belegger - van wie er in de voorgaande beurshaussejaren steeds meer bij kwamen - houdt het meer en meer voor gezien op de beurs. Eind maart zijn er door hen al 30 procent minder orders geplaatst. Veilig sparen is weer helemaal in, beleggen raakt uit.

Bedrijven die de afgelopen jaren meededen aan de golf van steeds grotere en duurdere buitenlandse overnames, blijken dit jaar een ernstig probleem te hebben. Door de invoering van nieuwe boekhoudregels worden veelvraten als Unilever, Getronics en KPN gedwongen hun duur betaalde aankopen voor de werkelijke waarde van nu in de boeken te zetten.

Eind november meldt KPN dat het volgend jaar zo'n 20 miljard gulden gaat afboeken op zijn mobiele beldochter E-Plus. Het Duitse bedrijf is door het zware weer in de telecomsector veel minder waard geworden dan KPN er twee jaar geleden voor betaalde.

KPN meldt de mega-afboeking als het bedrijf op het nippertje gered is: eind november garanderen de staat als grootaandeelhouder en een bankenconsortium een emissie van 5 miljard euro, waarmee het bedrijf uit de acute financiële nood is. Het aandeel KPN is massaal gedumpt nadat de Financial Times in mei meldt dat KPN een emissie overweegt. Op het dieptepunt noteert KPN 2 euro, tegen 72 dik een jaar eerder.

Pas na het aantreden van de nieuwe topman Ad Scheepbouwer krabbelt het aandeel weer wat op. Bij KPN moeten 6100 banen verdwijnen, waarvan 2800 via gedwongen ontslagen. Dat het er niet meer zijn, is te danken aan een loonoffer van het personeel.

Ook het personeel van KLM brengt een loonoffer voor de redding van het bedrijf. De luchtvaartmaatschappij raakt in de problemen na de aanslagen in de VS, maar redt het onder meer dankzij massale werktijdverkorting. Dat geldt niet voor Swissair en Sabena, die failliet gaan en in sterk afgeslankte vorm doorgaan.

De aanslagen van 11 september betekenen een zware klap voor de beurzen. Wall Street blijft vier handelsdagen dicht, de langste periode sinds 1933. De AEX-index duikelt uit recessie- en oorlogsvrees zelfs onder de 400 punten. Naast de luchtvaartmaatschappijen worden ook de verzekeraars hard getroffen. Maar zoals wel vaker na grote rampen, volgt ook nu snel herstel. Binnen twee maanden staan AEX, Nasdaq en Dow weer op pre-'911'-niveaus.

Wel worden de ontslagrondes - excuus of niet - na de aanslagen op volle kracht doorgevoerd. Internationaal slaat het Canadese telecombedrijf Nortel toe door liefst 50 duizend van de 95 duizend werknemers te ontslaan. In Nederland snijden naast KPN dit jaar ook ABN Amro, Philips en Akzo Nobel fors in het personeelsbestand. Bij faillissementen verdwijnen naast duizenden banen ook bekende namen, zoals bussenbouwer Den Oudsten. Bij fietsenfabrikant Union wordt de productie voortgezet door de sociale werkvoorziening Larcon.

Terwijl de grote beursfraudezaak Clickfonds inzakt als een plumpudding, de duurste Nederlandse film ooit - Ocean Warrior - het doek niet haalt door ruzies en de ABN Amro-top van de rechtbank een veeg uit de pan krijgt in de diamantfraudezaak, boekt supermarktconcern Laurus de flop van het jaar. De operatie-Konmar, de grote aanval op marktleider Ahold, eindigt in een bestuurscrisis, rode cijfers en een koersval. Alleen de Laurus-commissarissen blijven gewoon zitten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden